Ο άνθρωπος που υποδεχόταν προέδρους, βασιλιάδες και σταρ στο Χόλιγουντ δεν γεννήθηκε στο Λος Άντζελες ούτε στη Νέα Υόρκη. Γεννήθηκε σε ένα μικρό χωριό της Ηλείας.
Όταν μιλούσε, δεν έχανε ποτέ τη βαριά ελληνική προφορά του. Κι όμως, για δύο δεκαετίες ήταν ίσως ο ισχυρότερος άνθρωπος της παγκόσμιας κινηματογραφικής βιομηχανίας.
Ο Σπύρος Σκούρας δεν ήταν σκηνοθέτης, ούτε παραγωγός, ούτε ηθοποιός. Ήταν ο άνθρωπος που έπαιρνε τις αποφάσεις.
Εκείνος που μπορούσε να εγκρίνει μια υπερπαραγωγή εκατομμυρίων δολαρίων ή να αλλάξει ολόκληρη τη στρατηγική του Χόλιγουντ. Και το έκανε.
Ένα εισιτήριο χωρίς επιστροφή
Ο Σπύρος Σκούρας γεννιέται το 1893 στο Σκουροχώρι της Ηλείας, σε μια οικογένεια με περιορισμένα οικονομικά μέσα. Το 1910, μαζί με τα αδέλφια του, παίρνει τον δρόμο της μετανάστευσης προς τις Ηνωμένες Πολιτείες, όπως χιλιάδες ακόμη Έλληνες εκείνης της εποχής.
Στην αρχή κάνει κάθε δουλειά που μπορεί να βρει.
Οι τρεις αδελφοί μαζεύουν λίγα χρήματα, ανοίγουν έναν μικρό κινηματογράφο στο Σεντ Λούις και σύντομα αποκτούν κι άλλους. Δεν επενδύουν μόνο στις ταινίες· επενδύουν στην εμπειρία του θεατή, καταλαβαίνοντας πολύ νωρίς ότι ο κινηματογράφος είναι και επιχείρηση.
Η αυτοκρατορία τους μεγαλώνει τόσο γρήγορα, ώστε στα τέλη της δεκαετίας του 1920 οι αίθουσές τους αγοράζονται από τη Warner Bros., ανοίγοντας στον Σκούρα τις πόρτες της κορυφής του Χόλιγουντ.
Ο Έλληνας που έγινε το αφεντικό της Fox
Το 1942 ο Σπύρος Σκούρας αναλαμβάνει την προεδρία της 20th Century Fox. Δεν είναι απλώς ένας ακόμη μάνατζερ.
Είναι ο άνθρωπος που ελέγχει ένα από τα μεγαλύτερα κινηματογραφικά στούντιο στον κόσμο, σε μια εποχή όπου το Χόλιγουντ παράγει τη μεγαλύτερη πολιτιστική δύναμη του πλανήτη.
Από το γραφείο του περνούν οι μεγαλύτεροι αστέρες της εποχής. Από τις αποφάσεις του εξαρτώνται παραγωγές που θα γράψουν ιστορία, όπως το The King and I, το The Hustler, το Gentlemen Prefer Blondes και δεκάδες ακόμη ταινίες που καθόρισαν τον αμερικανικό κινηματογράφο.
Όταν η τηλεόραση απείλησε να σκοτώσει το σινεμά
Στις αρχές της δεκαετίας του 1950, το Χόλιγουντ ζει τη μεγαλύτερη κρίση της ιστορίας του.
Η τηλεόραση μπαίνει σχεδόν σε κάθε αμερικανικό σπίτι. Οι οικογένειες σταματούν να πηγαίνουν στις κινηματογραφικές αίθουσες. Τα εισιτήρια καταρρέουν και τα στούντιο χάνουν εκατομμύρια.
Οι περισσότεροι προσπαθούν να μειώσουν τα έξοδα. Ο Σκούρας κάνει το ακριβώς αντίθετο.
Το στοίχημα που άλλαξε τα πάντα
Το 1952 βλέπει στη Γαλλία μια άγνωστη τεχνολογία με αναμορφικούς φακούς.
Αγοράζει τα δικαιώματα και αποφασίζει να επενδύσει τεράστια ποσά σε κάτι που κανείς δεν γνωρίζει αν θα πετύχει: το CinemaScope.
Η απόφαση είναι σχεδόν παράτολμη. Η Fox μετατρέπει τις παραγωγές της στη νέα τεχνολογία, ενώ χιλιάδες κινηματογράφοι σε ολόκληρο τον κόσμο αναγκάζονται να αλλάξουν οθόνες, προβολείς και εξοπλισμό για να μπορούν να προβάλλουν τις νέες ταινίες.
Το πρώτο μεγάλο τεστ είναι ο «Χιτών» (The Robe). Η ταινία κάνει τεράστια εμπορική επιτυχία.
Το κοινό επιστρέφει στις αίθουσες για να ζήσει μια εμπειρία που η μικρή ασπρόμαυρη τηλεόραση δεν μπορεί να προσφέρει. Το CinemaScope γίνεται γρήγορα το νέο βιομηχανικό πρότυπο και θεωρείται η τεχνολογία που βοήθησε το Χόλιγουντ να αντιμετωπίσει τη μεγαλύτερη κρίση της ιστορίας του.
Η Μέριλιν Μονρόε και το ένστικτο ενός επιχειρηματία
Ο Σκούρας διέκρινε νωρίς τις δυνατότητες μιας νεαρής γυναίκας που λεγόταν ακόμη Νόρμα Τζιν Μπέικερ.
Υπέγραψε το πρώτο της συμβόλαιο με τη Fox και στάθηκε καθοριστικός στην ανάδειξή της σε αυτό που αργότερα θα γινόταν το μεγαλύτερο σύμβολο του αμερικανικού κινηματογράφου.
Η ίδια, σύμφωνα με πολλές μαρτυρίες της εποχής, τον αποκαλούσε συχνά «Papa Skouras», ένδειξη της ιδιαίτερης σχέσης που είχαν.
Η «Κλεοπάτρα» και το τέλος μιας εποχής
Όμως ακόμη και οι μεγαλύτεροι επιχειρηματίες δεν κερδίζουν όλα τα στοιχήματα.
Ο Σκούρας υποστηρίζει την παραγωγή της «Κλεοπάτρας», μιας ταινίας που ξεκίνησε ως σχετικά περιορισμένο σχέδιο και εξελίχθηκε στη διασημότερη οικονομική υπέρβαση στην ιστορία του Χόλιγουντ.
Οι συνεχείς καθυστερήσεις και η εκτόξευση του κόστους προκάλεσαν έντονη δυσαρέσκεια των μετόχων και οδήγησαν τελικά στην αποχώρησή του από την προεδρία της Fox το 1962. Η ταινία, ωστόσο, εξακολουθεί να θεωρείται εμβληματική.
Η κληρονομιά ενός Έλληνα που άλλαξε τον κινηματογράφο
Η ιστορία του Σπύρου Σκούρα δεν είναι απλώς ακόμη ένα αμερικανικό όνειρο.
Είναι η ιστορία ενός Έλληνα μετανάστη που δεν ακολούθησε τις εξελίξεις· τις δημιούργησε.
Σε μια εποχή που όλοι φοβούνταν ότι η τηλεόραση θα εξαφανίσει το σινεμά, εκείνος πίστεψε πως η απάντηση δεν ήταν η υποχώρηση, αλλά η καινοτομία. Επένδυσε όταν οι περισσότεροι δίσταζαν, άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο γυρίζονταν και προβάλλονταν οι ταινίες και άφησε πίσω του μια κληρονομιά που εξακολουθεί να επηρεάζει τον κινηματογράφο μέχρι σήμερα.
Ίσως γι’ αυτό, περισσότερο από μισό αιώνα μετά τον θάνατό του, ο Σπύρος Σκούρας εξακολουθεί να θεωρείται ένας από τους ανθρώπους που δεν διοίκησαν απλώς το Χόλιγουντ — αλλά άλλαξαν την ίδια τη γλώσσα του σινεμά.
