Από πιο ήρεμες σχολικές αίθουσες μέχρι προαύλια γεμάτα συζητήσεις αντί για ατελείωτο σκρολάρισμα, το τολμηρό εγχείρημα του Barnet προσελκύει το ενδιαφέρον πολύ πέρα από τα όρια του βόρειου Λονδίνου. Θα μπορούσε να αποτελέσει πρότυπο για τα σχολεία όλης της Βρετανίας;
Μέσα σε λίγα μόλις λεπτά, συμβαίνει κάτι μάλλον ασυνήθιστο.
Το προαύλιο αρχίζει να ακούγεται ξανά σαν… προαύλιο.
Παρέες εφήβων συζητούν μεταξύ τους αντί να στέκονται σιωπηλές μπροστά σε φωτεινές οθόνες. Μπάλες του μπάσκετ αναπηδούν στα γήπεδα, ποδοσφαιρικοί αγώνες ξεκινούν αυθόρμητα και φίλοι που άλλοτε στέκονταν δίπλα-δίπλα, ο καθένας χαμένος στη δική του ροή στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, τώρα κοιτάζουν ο ένας τον άλλον.
Για τον διευθυντή του σχολείου, Chris Hunt, αυτή είναι μια αλλαγή που διαπιστώνει καθημερινά.
Ο Chris Hunt, διευθυντής του Clarion School, μιλά στο ΒΗΜΑ για την πολιτική του σχολείου χωρίς smartphones. (Φωτογραφία: Παραχωρήθηκε)
«Όταν ανέλαβα το 2022», λέει στο ΒΗMA, «οι εκπαιδευτικοί έθεταν συνεχώς το ίδιο ζήτημα. Τα κινητά τηλέφωνα ήταν παντού. Η πολιτική του σχολείου προέβλεπε ότι έπρεπε να παραμένουν εκτός οπτικού πεδίου, όμως στην πράξη αυτό δεν λειτουργούσε.»
Οι μαθητές αποσπώνταν κατά τη διάρκεια του μαθήματος, περνούσαν τα διαλείμματα απορροφημένοι στις οθόνες και απομακρύνονταν ολοένα και περισσότερο ο ένας από τον άλλον.
Αντί να επιβάλει μια απόλυτη απαγόρευση, το σχολείο επέλεξε έναν συμβιβασμό. Οι μαθητές μπορούσαν να έχουν μαζί τους τα κινητά για τις μετακινήσεις από και προς το σχολείο, καθησυχάζοντας έτσι τους γονείς που ήθελαν να μπορούν να επικοινωνούν μαζί τους. Από τη στιγμή όμως που περνούσαν την πύλη, κάθε συσκευή κλειδωνόταν μέχρι το τέλος της σχολικής ημέρας.
Θεαματική πτώση στις αποβολές και επιστροφή στα παιχνίδια
«Η πρώτη αλλαγή που παρατηρήσαμε αφορούσε την κοινωνική αλληλεπίδραση», λέει ο Hunt. «Παλαιότερα τα παιδιά ήταν συνεχώς κολλημένα στα κινητά τους. Σχεδόν δεν έβλεπες συζητήσεις ή μαθητές να συμμετέχουν σε δραστηριότητες. Τώρα βλέπεις παιδιά να παίζουν μπάσκετ, ποδόσφαιρο, να συμμετέχουν στους ομίλους του σχολείου και, κυρίως, να απολαμβάνουν την παρέα των συμμαθητών τους.»
Όπως επισημαίνει, οι αλλαγές δεν περιορίστηκαν μόνο στο προαύλιο.
Οι αποβολές που σχετίζονταν με παραβατική ή αντικοινωνική συμπεριφορά έχουν μειωθεί θεαματικά — κατά περισσότερο από 75%, σύμφωνα με τον ίδιο, αν και σπεύδει να διευκρινίσει ότι την ίδια περίοδο εφαρμόστηκαν και ευρύτερες μεταρρυθμίσεις στη διαχείριση της σχολικής συμπεριφοράς.
«Δεν μπορούμε να πούμε ότι αυτό οφείλεται αποκλειστικά στα κινητά», σημειώνει. «Ωστόσο, η απομάκρυνσή τους έχει μεταμορφώσει την ατμόσφαιρα του σχολείου».
Μια πρωτοβουλία που αγκάλιασε ολόκληρος ο δήμος
Η εμπειρία του Barnet, πάντως, δεν αποτελεί ένα μεμονωμένο πείραμα.
Πριν από σχεδόν έναν χρόνο, ο δήμος του βόρειου Λονδίνου έγινε ο πρώτος στην Αγγλία που συντόνισε μια πρωτοβουλία σε επίπεδο ολόκληρου δήμου για σχολεία χωρίς smartphones. Στόχος ήταν να υιοθετήσουν τα σχολεία κοινές πολιτικές, ώστε να αλλάξει όχι μόνο όσα συμβαίνουν μέσα στις σχολικές αίθουσες, αλλά και οι προσδοκίες των ίδιων των γονέων σε ολόκληρη την τοπική κοινωνία.
Επιστολές στάλθηκαν στις οικογένειες περίπου 63.000 μαθητών. Όλα τα δημοτικά σχολεία συμμετείχαν στην πρωτοβουλία, ενώ η πλειονότητα των γυμνασίων συμφώνησε ότι οι νέοι μαθητές της Year 7 δεν θα επιτρέπεται πλέον να φέρνουν στο σχολείο smartphones ή έξυπνα ρολόγια.
Η φιλοδοξία, όμως, ήταν πολύ μεγαλύτερη από την απλή απομάκρυνση των συσκευών.
Ήταν μια προσπάθεια αλλαγής ολόκληρης της κουλτούρας.
Η Nova Eden μιλά στο ΒΗΜΑ για τα οφέλη της εκστρατείας Smartphone Free Childhood. (Φωτογραφία: Παραχωρήθηκε)
«Βρισκόμασταν αντιμέτωποι με μια κρίση ψυχικής υγείας»
Η φιλοδοξία αυτή οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στη Nova Eden, ειδική στην ψυχική υγεία των παιδιών και στην ψηφιακή ευημερία, η οποία είχε αρχίσει να ανησυχεί έντονα για όσα, κατά την άποψή της, συνέβαιναν στους νέους πολύ πριν τα smartphones μετατραπούν σε πολιτικό ζήτημα.
«Έλεγα στους διευθυντές των σχολείων ότι βρισκόμασταν αντιμέτωποι με μια κρίση ψυχικής υγείας», δηλώνει. «Η βλάβη που προκαλούνταν στα παιδιά είχε πλέον εξελιχθεί σε ζήτημα δημόσιας υγείας».
Πριν από τρία χρόνια, όμως, το να πειστούν τα σχολεία να αναλάβουν δράση κάθε άλλο παρά εύκολη υπόθεση ήταν.
Οι διευθυντές ανησυχούσαν ότι, αν ενεργούσαν μόνοι τους, θα έρχονταν αντιμέτωποι με αντιδράσεις και παράπονα από γονείς. Η λύση που πρότεινε η Eden ήταν να κινηθούν όλοι μαζί.
«Στάθηκα μπροστά στους διευθυντές των σχολείων του Barnet και τους πρότεινα να συνεργαστούμε», θυμάται. «Ενώνοντας τις δυνάμεις των σχολείων, με τη συμμετοχή του δήμου και των υπηρεσιών δημόσιας υγείας, μπορούσαμε να πετύχουμε πολύ πιο γρήγορες και ουσιαστικές αλλαγές.»
Τα στοιχεία που παρουσίασε βασίζονταν σε έναν συνεχώς αυξανόμενο όγκο διεθνών ερευνών, οι οποίες συνδέουν την απόκτηση smartphone σε μικρή ηλικία με αυξημένα επίπεδα άγχους, κατάθλιψης και αυτοτραυματισμών στους νέους, ιδιαίτερα στα κορίτσια που εκτίθενται στη διαρκή σύγκριση που καλλιεργούν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Η ίδια επικαλείται επίσης τα ευρήματα του Global Mind Project, σύμφωνα με τα οποία όσο νωρίτερα αποκτούν τα παιδιά smartphone, τόσο πιθανότερο είναι να εμφανίσουν χειρότερους δείκτες ψυχικής υγείας.
Το «θαύμα» στις σχολικές αίθουσες και η εξάπλωση του κινήματος
Το κατά πόσο όλοι οι επιστήμονες συμφωνούν με την έκταση αυτής της συσχέτισης εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο επιστημονικής συζήτησης. Ωστόσο, μέσα στα σχολεία του Barnet, οι διευθυντές υποστηρίζουν ότι τα πρακτικά οφέλη είναι αδιαμφισβήτητα.
Οι εκπαιδευτικοί κάνουν λόγο για πιο ήρεμες σχολικές αίθουσες, ενώ τα περιστατικά που σχετίζονται με διαδικτυακές διαμάχες έχουν μειωθεί αισθητά. Τα πρωινά της Δευτέρας δεν κυριαρχούνται πλέον από καβγάδες που ξεκίνησαν το Σαββατοκύριακο μέσω Snapchat ή WhatsApp.
«Αυτό που ακούω από τους εκπαιδευτικούς», λέει η Eden, «είναι ότι οι νέες φουρνιές μαθητών είναι εντελώς διαφορετικές. Συμπεριφέρονται διαφορετικά, συγκεντρώνονται καλύτερα και τα σχολεία αφιερώνουν πλέον πολύ λιγότερο χρόνο στην αντιμετώπιση προβλημάτων που ξεκίνησαν στο διαδίκτυο.»
Η εκστρατεία δεν άργησε να εξαπλωθεί πέρα από τα όρια του Barnet.
Αφού 126 σχολεία υπέγραψαν κοινή επιστολή στήριξης της πρωτοβουλίας, η Eden αναφέρει ότι διευθυντές σχολείων, δημοτικές αρχές και γονείς από ολόκληρη τη Βρετανία άρχισαν να επικοινωνούν μαζί της, ζητώντας πληροφορίες για το πώς θα μπορούσαν να εφαρμόσουν το ίδιο μοντέλο στις δικές τους κοινότητες.
Γειτονικοί δήμοι, όπως το Camden, το Ealing και το Haringey, έχουν έκτοτε εξετάσει την υιοθέτηση αντίστοιχων πολιτικών, ενώ η οργάνωση Smartphone Free Childhood, που υποστήριξε την πρωτοβουλία του Barnet, έχει πλέον εξελιχθεί σε ένα πανεθνικό κίνημα με τη συμμετοχή εκατοντάδων χιλιάδων γονέων.
Οχι επιβολή «από τα πάνω»
Η πρωτοβουλία έτυχε επίσης της στήριξης του Barnet Education and Learning Services, του οργανισμού εκπαίδευσης του δήμου που συνεργάστηκε με τα σχολεία για τον συντονισμό της δράσης σε επίπεδο ολόκληρου του Barnet.
Εκπρόσωπος του οργανισμού δήλωσε ότι το εγχείρημα σχεδιάστηκε εξαρχής ως μια πρωτοβουλία με επίκεντρο τα ίδια τα σχολεία και όχι ως μια πολιτική που επιβλήθηκε «από τα πάνω».
«Τα σχολεία βρίσκονται σε μοναδική θέση ώστε να αλλάξουν αυτό που θεωρείται πλέον φυσιολογικό», δήλωσε ο εκπρόσωπος στο ΒΗΜΑ. «Ένας μεγάλος αριθμός σχολείων του Barnet δεσμεύτηκε να γίνει απαλλαγμένος από smartphones και, από τον Σεπτέμβριο του 2025, η πλειονότητα των γυμνασίων συμφώνησε ότι οι νέοι μαθητές της Year 7 δεν θα επιτρέπεται να φέρνουν στο σχολείο smartphones ή έξυπνα ρολόγια.»
Σύμφωνα με τον ίδιο, η πολιτική αυτή διαμορφώθηκε με βάση τις αυξανόμενες ανησυχίες για τον τρόπο με τον οποίο τα παιδιά χρησιμοποιούν το διαδίκτυο στα πρώτα χρόνια της εφηβείας.
«Οι έρευνες δείχνουν ότι τα παιδιά ηλικίας 11 έως 15 ετών είναι ιδιαίτερα ευάλωτα στις αρνητικές επιδράσεις των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και της ανεξέλεγκτης πρόσβασης στο διαδίκτυο μέσω των smartphones. Προτρέπουμε τους γονείς να καθυστερήσουν την αγορά smartphone για τα παιδιά τους τουλάχιστον μέχρι την ηλικία των 14 ετών και να αναβάλουν την πρόσβαση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έως τα 16.»
Το μήνυμα αυτό αντικατοπτρίζει τη φιλοσοφία πάνω στην οποία βασίζεται το ευρύτερο κίνημα Smartphone Free Childhood.
Ο Chris Hunt. (Φωτογραφία: Παραχωρήθηκε)
Αντιδράσεις, όρια ηλικίας και η επόμενη μέρα
Η οργάνωση ιδρύθηκε μόλις πέρυσι, όταν μια ομάδα γονέων στο WhatsApp εξελίχθηκε μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα σε μια πανεθνική εκστρατεία. Σήμερα υποστηρίζει εκατοντάδες χιλιάδες οικογένειες που επιδιώκουν να καθυστερήσουν την απόκτηση smartphone και τη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης από τα παιδιά τους.
Το Barnet αποτελεί πλέον το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα επιτυχίας της πρωτοβουλίας, αποδεικνύοντας ότι ένας ολόκληρος δήμος μπορεί να κινηθεί συλλογικά, αντί να αφήνει κάθε σχολείο ή κάθε γονέα να αντιμετωπίζει το ζήτημα μόνος του.
Βεβαίως, δεν υποδέχθηκαν όλοι θετικά τους περιορισμούς στη χρήση των smartphones. Οι επικριτές υποστηρίζουν ότι τα κινητά αποτελούν πλέον αναπόσπαστο μέρος της σύγχρονης παιδικής ηλικίας και ότι τα σχολεία θα έπρεπε να επικεντρώνονται στην εκπαίδευση των παιδιών για την υπεύθυνη χρήση τους, αντί να περιορίζουν την πρόσβαση σε αυτά.
Η Nova Eden κατανοεί αυτή την ανησυχία, ωστόσο πιστεύει ότι ο χρόνος κατά τον οποίο ένα παιδί αποκτά smartphone είναι καθοριστικής σημασίας.
«Η έρευνα δείχνει ότι όταν τα παιδιά αποκτούν smartphone σε πολύ μικρή ηλικία, αυξάνεται σημαντικά ο κίνδυνος εμφάνισης προβλημάτων ψυχικής υγείας», τονίζει. «Αυτά τα προϊόντα είναι σχεδιασμένα ώστε να δημιουργούν εθισμό. Χρειαζόμαστε παιδιά μεγαλύτερης ηλικίας, με περισσότερη ωριμότητα και καλύτερα εφόδια, πριν αποκτήσουν απεριόριστη πρόσβαση σε αυτά.»
Η ίδια ξεκαθαρίζει ότι η απαγόρευση των κινητών στο σχολείο, από μόνη της, δεν αποτελεί πανάκεια.
«Δεν είναι αυτή η οριστική λύση», λέει. «Οι γονείς και τα παιδιά χρειάζονται επίσης εκπαίδευση, ώστε να αναπτύξουν πιο υγιείς ψηφιακές συνήθειες.»
Πίσω στο Clarion School, ο Chris Hunt έχει παρατηρήσει ακόμη μία αλλαγή, η οποία εξακολουθεί να τον εκπλήσσει.
Όταν τελειώνουν τα μαθήματα και ανοίγουν οι μαγνητικές θήκες όπου φυλάσσονται τα κινητά, πολλοί μαθητές δεν σπεύδουν πλέον να ελέγξουν τις συσκευές τους.
«Απλώς ξεκλειδώνουν τη θήκη και βάζουν το κινητό κατευθείαν στην τσάντα τους», λέει χαμογελώντας. «Δεν αρχίζουν αμέσως να κάνουν σκρολάρισμα.»
Είναι μια μικρή στιγμή, που εύκολα θα μπορούσε να περάσει απαρατήρητη.
Ίσως όμως αποτυπώνει καλύτερα από οτιδήποτε άλλο αυτό που τα σχολεία του Barnet προσπαθούν να πετύχουν εξαρχής: όχι να εξαλείψουν την τεχνολογία από τη ζωή των παιδιών, αλλά να χαλαρώσουν για λίγο την επιρροή της, ώστε να επιστρέψουν η συζήτηση, η συγκέντρωση και η ανεπιτήδευτη καθημερινότητα της παιδικής ηλικίας.
Προς το παρόν, τουλάχιστον, το πείραμα φαίνεται να αποδίδει καρπούς.
