Οι πυρκαγιές έχουν πλέον μετατραπεί σε έναν επαναλαμβανόμενο καλοκαιρινό εφιάλτη. Και όπως όλα δείχνουν ήρθαν για να μείνουν, διότι όπως τονίζει στο CNN Greece ο κ. Γιώργος Παπαβασιλείου, ερευνητής και μέλος της πυρομετεωρολογικής ομάδας FLAME του ΜΕΤΕΟ του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών «η ανθρωπογενής κλιματική κρίση διαμορφώνει ένα περιβάλλον πιο «φιλικό» προς τη φωτιά».
«Οι υψηλότερες θερμοκρασίες, οι συχνότεροι και εντονότεροι καύσωνες, η αυξημένη ατμοσφαιρική ξηρότητα και οι παρατεταμένες περίοδοι ανομβρίας επιταχύνουν την απώλεια υγρασίας από τη βλάστηση, νεκρής και ζωντανής» εξηγεί χαρακτηριστικά.
Την ίδια ώρα, οι θερμές και ξηρές νύχτες περιορίζουν την ανάκαμψη της υγρασίας των λεπτών νεκρών καυσίμων.
Πώς ο υγρός χειμώνας αύξησε την καύσιμη ύλη
Πυρκαγιές όπως αυτές της Γαλλίας, της Ισπανίας αλλά και της Ελλάδας, αναδεικνύουν, όπως επισημαίνει ο κ. Παπαβασιλείου τη σημασία «των σύνθετων αλληλουχιών».
Τι σημαίνει αυτό; «Ένας υγρός χειμώνας μπορεί να αυξήσει τη διαθέσιμη βιομάζα και τα επόμενα κύματα καύσωνα να τη μετατρέψουν γρήγορα σε ξηρή καύσιμη ύλη» απαντά ο ίδιος.
Νίκος Ραζής/ CNN Greece
Ταυτόχρονα, όμως, η κλιματική αλλαγή συνυπάρχει με κρίσιμους παράγοντες, όπως η εγκατάλειψη της υπαίθρου, η διαχείριση των δασικών καυσίμων, οι αλλαγές χρήσεων γης και η επέκταση της ζώνης μίξης δασών και οικισμών.
Η στρατηγική της επόμενης μέρας
Σε ένα περιβάλλον που διαρκώς αλλάζει, τι ενέργειες πρέπει να ακολουθήσουν τα κράτη και οι μηχανισμοί Πολιτικής Προστασίας για την αντιμετώπιση των δασικών πυρκαγιών;
«Απαιτείται μετάβαση από ένα σύστημα που επικεντρώνεται κυρίως στην καταστολή σε ένα ολοκληρωμένο σύστημα διαχείρισης του κινδύνου. Η πρόληψη και η επιχειρησιακή ετοιμότητα πρέπει να λειτουργούν ως ενιαίο σύνολο» υπογραμμίζει ο ερευνητής.
Μία από τις πιο κρίσιμες «μάχες» πρέπει να δίνεται πριν από την αντιπυρική περίοδο.
«Χρειάζονται συστηματική χαρτογράφηση των καυσίμων, δημιουργία και συντήρηση στρατηγικών ζωνών μειωμένης καύσιμης ύλης, επιλεκτικές αραιώσεις, απομάκρυνση νεκρής βιομάζας, ελεγχόμενη βόσκηση και, όπου οι συνθήκες και τα οικοσυστήματα το επιτρέπουν, επιστημονικά σχεδιασμένες προδιαγεγραμμένες καύσεις» σημειώνει.
«Δημιουργία ενός μωσαϊκού τοπίων που περιορίζει τη συνέχεια των καυσίμων»
- Διαβάστε περισσότερα | Αντιπύρ, προδιαγεγραμμένη καύση: Τα νέα εργαλεία στη «μάχη» με τη φωτιά
«Στόχος πρέπει να είναι η δημιουργία ενός μωσαϊκού τοπίων που περιορίζει τη συνέχεια των καυσίμων και προσφέρει ασφαλέστερες ζώνες επέμβασης» λέει.
Όπως εξηγεί ο ίδιος, απαιτείται ιδιαίτερη έμφαση στις ζώνες μίξης δασών και οικισμών. «Χρειάζεται εφαρμογή κατάλληλων οικοδομικών προδιαγραφών, δημιουργία ζωνών ασφαλείας γύρω από τις κατοικίες, ασφαλείς οδοί διαφυγής, σχέδια οργανωμένης απομάκρυνσης και τακτικές ασκήσεις με τους κατοίκους».
Οι άνθρωποι ο πιο κρίσιμος «κρίκος»
Οι άνθρωποι, πάντα, συνιστούν τον πιο κρίσιμο «κρίκο». «Η ανάπτυξη μιας ουσιαστικής παιδείας πρόληψης και ετοιμότητας απέναντι στις δασικές πυρκαγιές είναι πολύ σημαντική» τονίζει ο ερευνητής.
«Οι κάτοικοι των περιοχών που φλέγονται πρέπει να κατανοούν τον κίνδυνο, τα προειδοποιητικά μηνύματα, τα κατάλληλα μέτρα αυτοπροστασίας και τις ενέργειες που απαιτούνται πριν και κατά τη διάρκεια μιας δασικής πυρκαγιάς» αναφέρει ο κ. Παπαβασιλείου.
ΑΝΤΩΝΗΣ ΖΟΥΡΙΔΑΚΗΣ / EUROKINISSI
«Η συστηματική ενημέρωση, η εκπαίδευση και η ενεργός συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών μπορούν να ενισχύσουν σημαντικά τόσο την πρόληψη όσο και τη συλλογική διαχείριση του κινδύνου. Αυτή η συμμετοχή δεν υποκαθιστά την ευθύνη της Πολιτείας, αλλά καθιστά αποτελεσματικότερο τον συνολικό μηχανισμό πολιτικής προστασίας» επισημαίνει.
Απαραίτητη η παρακολούθηση των συνθηκών σε πραγματικό χρόνο – Το «όπλο» της Ελλάδας
«Κλειδί» στην προετοιμασία του κρατικού μηχανισμού είναι η πρόσβαση στα δεδομένα.
Σε επιχειρησιακό επίπεδο, είναι απαραίτητη η συνεχής και σε πραγματικό χρόνο παρακολούθηση των πυρομετεωρολογικών συνθηκών μέσα στα ίδια τα δασικά οικοσυστήματα, με τη χρήση εξειδικευμένων σταθμών.
Σε αυτή την κατεύθυνση στην Ελλάδα έχει αναπτυχθεί το δίκτυο πυρομετεωρολογικών σταθμών PYROMET, ακολουθώντας τα πρότυπα αντίστοιχων δικτύων απομακρυσμένων αυτόματων σταθμών, γνωστών ως RAWS, που λειτουργούν εδώ και δεκαετίες στις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής.
- Διαβάστε περισσότερα | Pyromet: Η online πλατφόρμα του Meteo που υπολογίζει τους δείκτες κινδύνου πυρκαγιάς
«Η επέκταση τέτοιων δικτύων και η διασύνδεσή τους με δορυφορικές παρατηρήσεις, προγνωστικά μοντέλα και επιχειρησιακά κέντρα μπορούν να ενισχύσουν σημαντικά την ετοιμότητα και τη λήψη αποφάσεων. Ιδιαίτερη βαρύτητα πρέπει να δοθεί στη συστηματική παρακολούθηση της κατάστασης της δασικής καύσιμης ύλης (νεκρής και ζωνταντής) και, κυρίως, της περιεχόμενης υγρασίας της» τονίζει.
Σε κάθε περίπτωση, ξεκαθαρίζει πως «δεν αρκεί να γνωρίζουμε μόνο τις πυρομετεωρολογικές συνθήκες πρέπει να γνωρίζουμε και κατά πόσο η διαθέσιμη βλάστηση είναι αρκετά ξηρή ώστε να υποστηρίξει γρήγορη εξάπλωση και υψηλή ένταση καύσης».
«Ιδίως η λεπτή νεκρή δασική καύσιμη ύλη ανταποκρίνεται μέσα σε λίγες ώρες στις μεταβολές της θερμοκρασίας και της σχετικής υγρασίας και μπορεί να καταστεί εξαιρετικά εύφλεκτη. Με βάση αυτήν την ολοκληρωμένη εικόνα κινδύνου, οι δυνάμεις και τα μέσα θα μπορούν να προκατανέμονται στις πλέον ευάλωτες περιοχές» συμπληρώνει ο ερευνητής.
«Όταν μια πυρκαγιά εισέλθει σε φάση ακραίας συμπεριφοράς, ακόμη και ισχυρές δυνάμεις έχουν περιορισμένη αποτελεσματικότητα»
«Όταν μια πυρκαγιά εισέλθει σε φάση ακραίας πυρικής συμπεριφοράς, ακόμη και ισχυρές δυνάμεις καταστολής έχουν περιορισμένη αποτελεσματικότητα» σημειώνει.
Όπως υπογραμμίζει «τότε προτεραιότητα πρέπει να είναι η προστασία της ανθρώπινης ζωής, η έγκαιρη απομάκρυνση του πληθυσμού και η αξιοποίηση ασφαλών, έμμεσων επιχειρησιακών τακτικών μέχρι να υποχωρήσει η ένταση».
«Τα εναέρια μέσα είναι απολύτως αναγκαία, αλλά δεν μπορούν από μόνα τους να ελέγξουν μια πυρκαγιά που έχει αναπτύξει βαθιά πυροεπαγωγή ή παράγει κηλιδώσεις σε μεγάλες αποστάσεις- πολλών εκατοντάδων μέτρων έως και χιλιομέτρων» επισημαίνει.
«Σπασμωδικές παρεμβάσεις μετά από την καταστροφή δεν δημιουργούν ανθεκτικότητα»
Τονίζει, δε, πως η μακροπρόθεσμη μείωση του κινδύνου προϋποθέτει τόσο την προσαρμογή στις νέες πυρομετεωρολογικές συνθήκες όσο και τον ουσιαστικό μετριασμό της ανθρωπογενούς κλιματικής αλλαγής.
Προϋποθέτει, επίσης, την αναγνώριση του βαθιά διεπιστημονικού χαρακτήρα του προβλήματος και τη σταθερή συνεργασία μεταξύ όλων των εμπλεκόμενων φορέων: μετεωρολόγων, δασολόγων, ειδικών στη συμπεριφορά της φωτιάς, οικολόγων, κοινωνικών επιστημόνων, Πυροσβεστικού Σώματος, Πολιτικής Προστασίας, εθελοντών, τοπικής αυτοδιοίκησης και τοπικών κοινωνιών. Η συνεργασία αυτή πρέπει να στηρίζεται σε μόνιμους διαύλους ανταλλαγής δεδομένων, κοινά επιχειρησιακά πρωτόκολλα, τακτικές ασκήσεις, σαφώς καθορισμένες αρμοδιότητες και συνεχή αξιολόγηση των δράσεων.
«Οι αποσπασματικές ή σπασμωδικές παρεμβάσεις μετά από κάθε μεγάλη καταστροφή δεν δημιουργούν πραγματική ανθεκτικότητα» σημειώνει.
«Απαιτείται μακροπρόθεσμος σχεδιασμός, θεσμική συνέχεια και ουσιαστική μεταφορά της επιστημονικής γνώσης στην επιχειρησιακή πράξη. Καμία στρατηγική καταστολής δεν μπορεί, από μόνη της, να αντισταθμίσει τη συνεχή επιδείνωση του περιβάλλοντος μέσα στο οποίο εκδηλώνονται οι πυρκαγιές» ξεκαθαρίζει.
