Ένα άκρως αποκαλυπτικό δημοσίευμα του Politico φέρνει στο φως τις πραγματικές αιτίες πίσω από τις πιο καταστροφικές δασικές πυρκαγιές στην Ελλάδα, βάζοντας στο «μικροσκόπιο» το απαρχαιωμένο δίκτυο ηλεκτροδότησης. Βασιζόμενο σε προκαταρκτικά δεδομένα των ελληνικών αρχών, το διεθνές μέσο αναδεικνύει πώς οι βλάβες και οι σπινθήρες από τα καλώδια ευθύνονται για το εντυπωσιακό 75% των καμένων εκτάσεων της φετινής χρονιάς, εγείροντας σοβαρά ερωτήματα για την καθυστέρηση της υπογειοποίησης και τις ευθύνες των αρμοδίων.
Αν και οι υποδομές ηλεκτρικής ενέργειας αντιπροσωπεύουν μόνο ένα μικρό μερίδιο των περιστατικών πυρκαγιάς, οι φωτιές που προκαλούνται από το δίκτυο συχνά ξεσπούν υπό τις πλέον επικίνδυνες συνθήκες κατά τη διάρκεια ισχυρών ανέμων, σε περιόδους μεγάλης ζήτησης ρεύματος και συχνά σε απομακρυσμένες, επιρρεπείς στις φλόγες περιοχές. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να εξαπλώνονται ραγδαία και να λαμβάνουν καταστροφικές διαστάσεις.
Σύμφωνα με τη Διεύθυνση Αντιμετώπισης Εγκλημάτων Εμπρησμού, οι φωτιές που συνδέονται με το δίκτυο ηλεκτροδότησης ευθύνονται για περίπου το 75% των εκτάσεων που έχουν καεί στην Ελλάδα φέτος.
Δύο φονικές πυρκαγιές στα τέλη Ιουλίου μία στη Δυτική Αττική και μία στην Κρήτη συνδέθηκαν επίσης με το δίκτυο ηλεκτροδότησης, σύμφωνα με τα προκαταρκτικά ευρήματα της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας. Οι συγκεκριμένες πυρκαγιές κατέστρεψαν περισσότερα από 145.000 στρέμματα και στοίχισαν τη ζωή σε τέσσερις ανθρώπους.
«Έξι στις 10 μεγάλες πυρκαγιές και το 55% της καμένης έκτασης το 2025 προκλήθηκαν από το δίκτυο ηλεκτροδότησης», δήλωσε ο Ηλίας Τζιρίτης, συντονιστής δράσεων για τις δασικές πυρκαγιές στο WWF Ελλάς. «Στατιστικά μιλώντας, η πλειονότητα των πυρκαγιών μπορεί να μην ξεκινά από το δίκτυο ηλεκτροδότησης, αλλά αυτές είναι που προκαλούν τις μεγαλύτερες, πιο καταστροφικές φωτιές».
Τα χαλαρά καλώδια που κρέμονται, η βλάστηση που έρχεται σε επαφή με αυτά, η συσσώρευση σκόνης στον εξοπλισμό μεταφοράς και άλλες παρόμοιες βλάβες μπορούν να δημιουργήσουν σπινθήρες. Ο κίνδυνος αυξάνεται ραγδαία κατά τη διάρκεια ισχυρών ανέμων και σε περιόδους αυξημένης ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας, όταν οι απαρχαιωμένες υποδομές δέχονται μεγαλύτερη πίεση.
Το ζήτημα της υπογειοποίησης των καλωδίων
Ένα μεγάλο μέρος του δικτύου ηλεκτροδότησης της Ελλάδας εγκαταστάθηκε πριν από δεκαετίες και εκτείνεται υπέργεια μέσα από δάση υψηλού κινδύνου και όλο και πιο ερημωμένες αγροτικές περιοχές. Τη δεκαετία του 1960, η χώρα επέλεξε ένα εναέριο δίκτυο ως φθηνότερο τρόπο για την επέκταση του ρεύματος σε όλη την επικράτεια, ενώ η παρατεταμένη οικονομική κρίση που ξεκίνησε το 2009 περιόρισε περαιτέρω τις επενδύσεις στο σύστημα.
Οι επικριτές αναφέρουν ότι η Ελλάδα έχει κινηθεί πολύ αργά στο ζήτημα της υπογειοποίησης των γραμμών διανομής και στην προσαρμογή του δικτύου στις ολοένα και πιο αντίξοες συνθήκες πυρκαγιών.
«Αναδείξαμε το θέμα πριν από χρόνια, ζητώντας να γίνει κάτι με το δίκτυο ρεύματος επειγόντως», σημείωσε ο Χρήστος Καλογερόπουλος, απόστρατος αντιστράτηγος της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας και πρώην διοικητής της Διεύθυνσης Αντιμετώπισης Εγκλημάτων Εμπρησμού. «Ζητάμε επιτακτικά την υπογειοποίηση των καλωδίων».
Από την πλευρά του, ο ΔΕΔΔΗΕ αμφισβητεί τους ισχυρισμούς ότι το δίκτυο αποτελεί κύρια αιτία των δασικών πυρκαγιών, υποστηρίζοντας ότι μόνο το 1% περίπου των περιστατικών πυρκαγιάς που καταγράφηκαν το 2025 αποδόθηκε στο δίκτυο ηλεκτροδότησης, σε σύγκριση με περίπου 3% στις ΗΠΑ. Η εταιρεία ανέφερε επίσης ότι τα συνεργεία της έχουν αναπτυχθεί στα μεγάλα πύρινα μέτωπα για να υποστηρίξουν τις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης και να αποκαταστήσουν την ηλεκτροδότηση στις πληγείσες κοινότητες.
«Η εύκολη στοχοποίηση του ΔΕΔΔΗΕ κάθε φορά που ξεσπά μια πυρκαγιά δεν εξυπηρετεί ούτε την αλήθεια ούτε την προστασία του κοινού, αλλά δημιουργεί ψευδείς εντυπώσεις και, σε πολλές περιπτώσεις, φαίνεται να εξυπηρετεί βραχυπρόθεσμες σκοπιμότητες και ιδιοτελείς ατζέντες, συγκαλύπτοντας τοπικές ευθύνες», ανέφερε η εταιρεία σε σχετική ανακοίνωση.
Οι συλλήψεις και οι έρευνες των αρχών
Μετά την πυρκαγιά στην Κρήτη, οι αρχές συνέλαβαν δύο στελέχη λειτουργίας και συντήρησης δικτύου του ΔΕΔΔΗΕ, τα οποία αργότερα αφέθηκαν ελεύθερα. Στη Βοιωτία, όπου μια πυρκαγιά στα τέλη Ιουλίου επεκτάθηκε στη Δυτική Αττική, οι ερευνητές υποπτεύονται ότι οι σπινθήρες προήλθαν από εξοπλισμό σε ιδιωτικό αιολικό πάρκο. Ένας τοπικός δήμαρχος, ένας εργολάβος και ένας ιδιοκτήτης εταιρείας τέθηκαν υπό κράτηση την περασμένη εβδομάδα.
Ο υπουργός Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου, δήλωσε ότι η κυβέρνηση σχεδιάζει να αυστηροποιήσει τους κανόνες που διέπουν τα ιδιωτικά ενεργειακά έργα. Ωστόσο, οι ειδικοί προειδοποιούν ότι η εστίαση στους ιδιώτες παρόχους κινδυνεύει να επισκιάσει το ευρύτερο πρόβλημα ενός γερασμένου δημόσιου δικτύου.
Η μεταφορά των καλωδίων κάτω από το έδαφος είναι δαπανηρή και χρονοβόρα, υπογράμμισε ο Παλαιολόγος Παλαιολόγου, αναπληρωτής καθηγητής προστασίας δασών στο Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών.
Ο κ. Παλαιολόγου πρόσθεσε ότι οι ερευνητές χρειάζονται πρόσβαση σε λεπτομερή δεδομένα για την τοποθεσία των γραμμών ρεύματος και των πυλώνων, ώστε να χαρτογραφήσουν πού το δίκτυο είναι πιο ευάλωτο. «Αν είχαμε αυτές τις πληροφορίες, θα μπορούσαμε να τους πούμε πού το δίκτυό τους είναι ευάλωτο και πού θα μπορούσε να ξεσπάσει φωτιά», είπε. «Δεδομένου ότι ο προϋπολογισμός είναι περιορισμένος, θα πρέπει να δώσουμε προτεραιότητα στις πιο δύσκολες περιοχές».
Η κυβέρνηση χρησιμοποιεί αυτή τη στιγμή κονδύλια από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας της ΕΕ για τη χρηματοδότηση της υπογειοποίησης. Όπως επισημαίνει, το ποσοστό του δικτύου διανομής που είναι υπόγειο έχει αυξηθεί σε περίπου 14%, από 9% που ήταν το 2021.
Η Αλεξάνδρα Σδούκου, εκπρόσωπος του κυβερνώντος κόμματος της Νέας Δημοκρατίας, δήλωσε ότι η υπογειοποίηση ολόκληρου του δικτύου μέσης τάσης, μήκους 120.000 χιλιομέτρων, θα κόστιζε περίπου 35 δισεκατομμύρια ευρώ, απαιτώντας από την κυβέρνηση να επικεντρωθεί πρώτα στις περιοχές που διατρέχουν τον μεγαλύτερο κίνδυνο. (Το Υπουργείο Ενέργειας της Ελλάδας δεν απάντησε σε αίτημα για σχολιασμό).
Η πολιτική αντιπαράθεση και οι νομικές προεκτάσεις
Εν τω μεταξύ, τα κόμματα της αντιπολίτευσης και διάφορες οργανώσεις κατηγορούν την κυβέρνηση ότι κινείται με υπερβολικά αργούς ρυθμούς, ότι αποτυγχάνει να συντηρήσει σωστά το δίκτυο και ότι αφαίρεσε ορισμένα έργα πρόληψης πυρκαγιών από τη χρηματοδότηση του ευρωπαϊκού ταμείου ανάκαμψης.
«Ακόμη δεν υπάρχει δημόσια αναγνώριση του προβλήματος», ανέφερε ο κ. Τζιρίτης. «Το ζήτημα πρέπει να αναγνωριστεί και οι προσπάθειες για την εξεύρεση λύσεων πρέπει να αναληφθούν σε κυβερνητικό επίπεδο».
Μια τέτοια αναγνώριση θα μπορούσε επίσης να επιφέρει νομικές και οικονομικές συνέπειες. Η εταιρεία κοινής ωφέλειας Pacific Gas & Electric (Πασίφικ Γκας & Ελέκτρικ) στην Καλιφόρνια κήρυξε πτώχευση αφού ο εξοπλισμός της προκάλεσε καταστροφικές δασικές πυρκαγιές, εκθέτοντας την εταιρεία σε υποχρεώσεις δισεκατομμυρίων δολαρίων.
Στην Ελλάδα, ο αριθμός των δικαστικών υποθέσεων που αφορούν πυρκαγιές οι οποίες συνδέονται με το δίκτυο ηλεκτροδότησης αυξήθηκε από 369 σε 681 το 2024, σημείωσε ο κ. Καλογερόπουλος.
Μία από τις λίγες υποθέσεις που οδήγησε σε οριστική καταδικαστική απόφαση κατά του ΔΕΔΔΗΕ είναι μια ομαδική αγωγή μετά τη δασική πυρκαγιά του 2015 στη Νεάπολη Λακωνίας, η οποία κατέστρεψε σπίτια και μεγάλες δασικές και αγροτικές εκτάσεις. Περίπου 90 θύματα διεκδικούν πλέον αποζημίωση.
«Είναι πραγματικός αγώνας για έναν πολίτη να στραφεί εναντίον μιας εταιρείας του δικτύου ηλεκτροδότησης», δήλωσε η Ευγενία Λαζαράκη, δικηγόρος που εκπροσωπεί τα θύματα. Οι εταιρείες κοινής ωφέλειας, υπογράμμισε η ίδια, διαθέτουν τόσο την τεχνική εμπειρογνωμοσύνη όσο και την πρόσβαση στα αποδεικτικά στοιχεία που απαιτούνται για να υπερασπιστούν τον εαυτό τους, θέτοντας τους ενάγοντες σε σημαντικό μειονέκτημα.
