Για όσους επισκέπτονται το Metropolitan Museum of Art, η ανταμοιβή είναι ένα μικρό, σπάνιο αντικείμενο: παπυρικό απόσπασμα 2.300 ετών με στίχους από την «Οδύσσεια» του Ομήρου, που εκτίθεται πλέον στην αίθουσα 162 του μουσείου.
Το Met ανακοίνωσε αυτή την εβδομάδα ότι το αντικείμενο θα παρουσιαζόταν ξανά στο κοινό από τις 5 Αυγούστου, έπειτα από μακρά περίοδο εκτός έκθεσης. Ο Σον Χέμινγουεϊ, επικεφαλής επιμελητής Ελληνικής και Ρωμαϊκής Τέχνης του μουσείου, το περιέγραψε ως το αρχαιότερο σωζόμενο απόσπασμα της «Οδύσσειας» που διαθέτουμε σήμερα. Η παρουσίασή του είναι διπλής όψης, ώστε ο επισκέπτης να μπορεί να δει και τις δύο πλευρές του παπύρου, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο οι ίνες του υλικού σχηματίζουν σταυρωτή πλέξη.
Το απόσπασμα θεωρείται ότι γράφτηκε περίπου ανάμεσα στο 285 και το 250 π.Χ., στην πρώιμη ελληνιστική περίοδο, όταν οι Πτολεμαίοι βασιλείς της Αιγύπτου επένδυαν όλο και περισσότερο σε λόγιες και πνευματικές δραστηριότητες. Ο Όμηρος είχε ήδη αποκτήσει κεντρική θέση στον αρχαίο κόσμο, ενώ τα έργα του βρίσκονταν στις συλλογές της Βιβλιοθήκης της Αλεξάνδρειας, εκεί όπου οι λόγιοι της εποχής προσπάθησαν να συγκεντρώσουν, να συγκρίνουν και να σταθεροποιήσουν τα ομηρικά κείμενα.
Η σημασία του παπύρου δεν βρίσκεται μόνο στην ηλικία του. Το απόσπασμα διασώζει τρεις γραμμές από τη ραψωδία Ύψιλον της «Οδύσσειας», οι οποίες δεν εμφανίζονται στη σημερινή καθιερωμένη μορφή του κειμένου. Είναι μια μικρή αλλά πολύ καθαρή υπενθύμιση ότι τα ομηρικά έπη δεν έφτασαν μέχρι εμάς ως ακίνητα μνημεία, αλλά ως ζωντανά κείμενα που πέρασαν μέσα από προφορικές αφηγήσεις, αντιγραφές, παραλλαγές, διορθώσεις και λόγιες επεξεργασίες.
Ο Χέμινγουεϊ σημειώνει ότι τα ομηρικά έπη προορίζονταν αρχικά για προφορική απαγγελία και ότι οι αοιδοί μπορούσαν κατά καιρούς να εμπλουτίζουν ή να διαφοροποιούν την αφήγηση. Αυτή η ιστορία των παραλλαγών κάνει το μικρό παπυρικό απόσπασμα ακόμη πιο επίκαιρο σήμερα, καθώς η «Οδύσσεια» γνωρίζει νέα πολιτιστική κυκλοφορία με αφορμή και την κινηματογραφική εκδοχή του Κρίστοφερ Νόλαν.
Όπως οι αρχαίοι ραψωδοί έκαναν κατά καιρούς δική τους την ιστορία του Οδυσσέα, έτσι και οι νεότερες εκδοχές της συνεχίζουν να παίρνουν ελευθερίες. Πίσω από το σημερινό κινηματογραφικό hype, όμως, το Met δείχνει κάτι πιο ήσυχο και πιο ισχυρό: το υλικό σώμα ενός κειμένου που άλλαζε, αντιγραφόταν και ξαναδουλευόταν πολύ πριν φτάσει ως εμάς με τη μορφή που γνωρίζουμε σήμερα.
