Ο διευθύνων σύμβουλος της OpenAI, Σαμ Άλτμαν έχει δηλώσει ότι θα ντρέπεται «αν η OpenAI δεν είναι η πρώτη μεγάλη εταιρεία που θα διοικείται από έναν CEO τεχνητής νοημοσύνης» ενώ ο Μαρκ Ζάκερμπεργκ έχει αποκαλύψει ότι εκπαιδεύει έναν AI agent ώστε να αυτοματοποιήσει εν μέρει τη δική του δουλειά ως επικεφαλής της Metα.
Η υπόσχεση ενός AI CEO που θα λειτουργεί με τη δύναμη της μηχανικής μάθησης και των νευρωνικών δικτύων είναι ότι μπορεί να απλοποιήσει τη διαδικασία λήψης αποφάσεων και να βελτιώσει τις διοικητικές λειτουργίες. Η ιδέα αυτή δεν είναι καινούργια: ήδη από το 2017 ο Τζακ Μα CEO του κινεζικού γίγαντα ηλεκτρονικού εμπορίου Alibaba προέβλεπε την άνοδο ηγετών σε εταιρείες που είναι προϊόν ρομποτικής και τεχνητής νοημοσύνης.
Υπάρχουν ήδη εταιρείες αναφέρουν ότι έχουν τοποθετήσει συστήματα τεχνητής νοημοσύνης στη θέση του διευθύνοντος συμβούλου τους μεταξύ των οποίων η κινεζική εταιρεία βιντεοπαιχνιδιών NetDragon Websoft και η πολωνική εταιρεία ποτών Dictador. Αν και αυτά τα παραδείγματα πιθανότατα αποτελούν διαφημιστικά τεχνάσματα που παρουσιάζονται ως εταιρική στρατηγική η θεωρία υποστηρίζει ότι η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να κάνει οτιδήποτε μπορεί να κάνει ένας ανθρώπινος ηγέτης αλλά καλύτερα και φθηνότερα.
Για τον Άλτμαν ωστόσο υπάρχει ένα πρόβλημα: όχι με την τεχνητή νοημοσύνη καθώς ήδη είναι δυνατό να διοικείται μια εταιρεία μέσω αλγοριθμικών διαδικασιών αλλά με τους ανθρώπους. Οι εργαζόμενοι μπορεί να μην είναι έτοιμοι να αποδεχτούν έναν AI CEO που θα έχει, για παράδειγμα, την εξουσία να προσλαμβάνει και να απολύει κατά βούληση.
Για αυτόν τον λόγο ο Άλτμαν δήλωσε ότι θα μπορούσε να φανταστεί τον εαυτό του να παραμένει το δημόσιο πρόσωπο της OpenAI, ένας χαρισματικός ηγέτης ενός οργανισμού που κατά τα άλλα θα είναι σε μεγάλο βαθμό αυτοματοποιημένος.
Ανθρώπινο πρόσωπο, τεχνητός εγκέφαλος
Το όραμα του Άλτμαν ταιριάζει με αυτό που αποκαλούμε «αντιστροφή του Μηχανικού Τούρκου» (reversal of the Mechanical Turk), ένα φαινόμενο που περιλαμβάνει την απόκρυψη της τεχνητής νοημοσύνης πίσω από ένα ανθρώπινο πρόσωπο.
Ο αρχικός Μηχανικός Τούρκος ήταν μια μηχανή που έπαιζε σκάκι και σχεδιάστηκε και κατασκευάστηκε από τον Ούγγρο μηχανικό και εφευρέτη Βόλφγκανγκ φον Κέμπελεν. Παρουσιάστηκε το 1770 στην αυστριακή αυτοκρατορική αυλή, με σκοπό να εντυπωσιάσει την αυτοκράτειρα Μαρία Θηρεσία. Απεικόνιζε μια μορφή ντυμένη με οθωμανική ενδυμασία καθισμένη πίσω από μια σκακιέρα πάνω σε ένα μεγάλο έπιπλο. Η κούκλα φαινόταν να παίζει σκάκι και συνήθως νικούσε τους ανθρώπινους αντιπάλους της.
Για σχεδόν έναν αιώνα, ο Μηχανικός Τούρκος περιόδευσε στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ, νικώντας επιφανείς προσωπικότητες όπως ο Ναπολέων και ο Βενιαμίν Φραγκλίνος. Τελικά τον απέκτησε ο οικογενειακός γιατρός του Έντγκαρ Άλαν Πόε ο οποίος επιβεβαίωσε αυτό που επί χρόνια υπήρχαν υποψίες ότι συνέβαινε: η μηχανή ήταν μια ψευδαίσθηση, καθώς λειτουργούσε από έναν άνθρωπο-σκακιστή που ήταν κρυμμένος μέσα στο έπιπλο.
Το μέλλον της ηγεσίας σύμφωνα με το όραμα του Άλτμαν είναι ακριβώς το αντίθετο του Μηχανικού Τούρκου: μια εταιρεία που φαίνεται ανθρώπινη με έναν άνθρωπο που λειτουργεί ως το φιλικό της πρόσωπο αλλά στην πραγματικότητα λειτουργεί μηχανικά.
Κατά την άποψη του Άλτμαν η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να κάνει όλα όσα υποτίθεται ότι κάνει ένας ανθρώπινος CEO από τη διαμόρφωση του εταιρικού οράματος και την επικοινωνία των οργανωσιακών αξιών μέχρι τη λήψη στρατηγικών αποφάσεων. Το κοινό θα βλέπει μόνο τον άνθρωπο που βρίσκεται στο προσκήνιο και όχι τους αλγορίθμους που λειτουργούν στο παρασκήνιο.
Η ηγεσία στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης
Θα μπορούσε πραγματικά ένας AI CEO να κάνει τη δουλειά καλύτερα από τον ανθρώπινο αντίστοιχό του; Αν ο ρόλος του CEO είναι να μεγιστοποιεί την αποδοτικότητα και να επιδιώκει την ανάπτυξη της αγοράς με κάθε κόστος, τότε η απάντηση μπορεί να είναι «ναι». Άλλωστε η τεχνητή νοημοσύνη έχει σχεδιαστεί για να παράγει αποτελέσματα υψηλής πιθανότητας βασισμένα σε μοτίβα που εντοπίζονται στα δεδομένα.
Ωστόσο οι περισσότεροι άνθρωποι περιμένουν περισσότερα από τους ηγέτες από την αλγοριθμική βελτιστοποίηση — μια λογική μέσου-σκοπού χωρίς καρδιά ή ψυχή. Η σημασία που εξακολουθούν να έχουν δημοφιλείς έννοιες όπως η αυθεντικότητα, η υπευθυνότητα και η ηγεσία που βασίζεται σε αξίες δείχνει ότι αυτό που θέλουμε από τους εταιρικούς ηγέτες είναι κάτι εγγενώς ανθρώπινο.
Όπως γνωρίζουμε ότι οι υπολογιστές είναι απείρως καλύτεροι από τους ανθρώπους στους αριθμητικούς υπολογισμούς, έτσι γνωρίζουμε επίσης ότι οι υπολογιστές δεν διαθέτουν βασικές ηγετικές ιδιότητες, όπως η ενσυναίσθηση ή η ηθική κρίση. Ένα chatbot που βασίζεται σε ένα μεγάλο γλωσσικό μοντέλο (LLM) δεν είναι σε θέση να ασκήσει πραγματική ηγεσία, όπως ακριβώς ένα πλυντήριο πιάτων δεν είναι σε θέση να ερωτευτεί.
Ωστόσο ένας AI CEO μπορεί να είναι σε θέση να μιμηθεί τις ιδιότητες που περιμένουμε από τους καλούς ηγέτες. Είναι, για παράδειγμα, πιθανό ένας AI CEO να μπορούσε να μας πείσει ότι νοιάζεται για τους εργαζομένους του ή ότι αισθάνεται έντονα για την αποστολή της εταιρείας με τον ίδιο τρόπο που οποιοδήποτε chatbot μας λέει πράγματα που θέλουμε να ακούσουμε.
Τίποτα από όλα αυτά όμως, δεν θα ήταν αληθινό. Ένας AI CEO μπορεί να είναι μόνο ένα σύνολο προβλεπτικών αλγορίθμων, προσανατολισμένων στην αποτελεσματικότητα των λειτουργιών.
Ενάντια στην ανθρωπομορφοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης
Η ιδέα ενός AI CEO αποτελεί μια ακραία μορφή ανθρωπομορφοποίησης των συστημάτων που βασίζονται σε LLM. Ήδη χρησιμοποιούμε όρους όπως «τεχνητή νοημοσύνη», «μοντέλα συλλογισμού» και «ψευδαισθήσεις» όταν μιλάμε για μη συνειδητές μηχανές. Η λέξη «ηγεσία», όταν χρησιμοποιείται σε αυτό το πλαίσιο δεν διαφέρει.
Η ανθρωπομορφοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης δημιουργεί την ψευδαίσθηση ότι τα chatbots λειτουργούν «ακριβώς όπως ένας ανθρώπινος ηγέτης». Στις αρχές αυτής της χρονιάς, η αμερικανική εταιρεία τεχνητής νοημοσύνης Anthropic δημοσίευσε ένα σύνταγμα 84 σελίδων, στο οποίο παρουσίαζε το «όραμά της για τον χαρακτήρα του chatbot Claude», συμπεριλαμβανομένων των χαρακτηριστικών προσωπικότητας του chatbot της.
Ανάμεσα σε αυτά τα χαρακτηριστικά περιλαμβάνονταν η διανοητική περιέργεια, η ζεστασιά και η φροντίδα, καθώς και μια βαθιά δέσμευση στην ειλικρίνεια και την ηθική, όλες oi ιδιότητες που κανονικά συνδέουμε με την καλή ηγεσία.
Είναι σημαντικό να αποκαλούμε τέτοιες χίμαιρες με το πραγματικό τους όνομα. Με αυτόν τον τρόπο μπορούμε να αποφύγουμε την ενίσχυση της ψευδαίσθησης του «ανεστραμμένου Μηχανικού Τούρκου»: της πεποίθησης ότι ένας AI CEO θα μπορούσε πραγματικά να πάρει τη θέση ενός ζωντανού εταιρικού ηγέτη αντικαθιστώντας τις πιο ουσιώδεις ανθρώπινες ιδιότητές του.
