Smartphones, εφαρμογές και wearables, Big Data, ευκολία πρόσβασης δεδομένων υγείας μέσω του Cloud Computing, ασφάλεια δεδομένων, τηλεϊατρική, 3d printing οργάνων είναι μερικές από τις τεχνολογίες που φέρνουν στον τομέα Υγείας επιστημονικές ομάδες και startups.
Σύμφωνα με τους ειδικούς, η δύναμη των νέων τεχνολογιών θα παίξει σημαντικό ρόλο στις υπηρεσίες Υγείας ωστόσο, οι λύσεις που προσφέρουν οι εταιρείες που κατασκευάζουν αυτές τις τεχνολογίες δεν θα είναι εποικοδομητικές αν δεν αγκαλιαστούν από την επιστημονική κοινότητα και δεν χρηματοδοτηθούν επαρκώς από την πολιτεία.
Η τεχνητή νοημοσύνη κοιτίδα της επιστήμης
Σύμφωνα με τους ειδικούς, η Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ) αναδεικνύεται σήμερα ως το πιο δυναμικό και πολυσυζητημένο πεδίο της σύγχρονης επιστήμης. Καταξιωμένοι ερευνητές και επιστήμονες επιχειρούν να αποτυπώσουν τις διαστάσεις του φαινομένου. Τα συστήματα ΤΝ και οι καινοφανείς προκλήσεις που αυτά δημιουργούν, οι τρόποι με τους οποίους μετασχηματίζουν διαφορετικά επιστημονικά πεδία αλλά και τα ηθικά διλήμματα που συνεπάγεται η χρήση τους μπαίνουν για πρώτη φορά στο τραπέζι των συζητήσεων.
Οι νέες τεχνολογίες μετασχηματίζουν την κλινική πράξη, από τον προεγχειρητικό σχεδιασμό και τη ρομποτική χειρουργική έως τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα και τα ψηφιακά εργαλεία υγείας. Στο Medical Innovation Forum που διοργάνωσε το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης οι ειδικοί επιχείρησαν να φωτίσουν τα κρίσιμα ζητήματα που ανακύπτουν γύρω από τη χρήση αλγορίθμων, τη διαχείριση ιατρικών δεδομένων, την ισότητα πρόσβασης στις θεραπείες και τη σχέση ανθρώπου – μηχανής στο μέλλον της περίθαλψης.
Όπως εξήγησαν οι νέες τεχνολογίες έχουν φέρει τις υπηρεσίες καινοτομίας στην παιδιατρική και την ανάπτυξη νέων φαρμάκων, εξελίξεις στη ρομποτική χειρουργική, νέες θεραπευτικές προσεγγίσεις στην καρδιακή ανεπάρκεια, τη γονιδιακή θεραπεία και τις μεταμοσχεύσεις, καθώς και οι καινοτομίες στα εμβόλια και τη δημόσια υγεία.
Σύμφωνα με τον αντιπρόεδρο του Τμήματος Ιατρικής και μέλος της Οργανωτικής Επιτροπής του AIF, καθηγητής Γιώργο Τσουλφά σε μια εποχή όπου η Τεχνητή Νοημοσύνη και οι ψηφιακές τεχνολογίες μετασχηματίζουν ραγδαία την Υγεία, η ακαδημαϊκή κοινότητα οφείλει να πρωτοστατήσει όχι μόνο στην παραγωγή γνώσης, αλλά και στη διαμόρφωση ενός ανθρωποκεντρικού πλαισίου αξιοποίησης αυτών των εξελίξεων. Μέσα από τη συνεργασία επιστημόνων, ερευνητών, κλινικών ιατρών και φορέων της βιομηχανίας, στόχος είναι η καινοτομία να μεταφράζεται σε πραγματικό όφελος για τον ασθενή, σε καλύτερες υπηρεσίες υγείας και σε ένα βιώσιμο μέλλον για τα συστήματα περίθαλψης διεθνώς.
ΑΙ και ιατρική επιστήμη
Η τεχνητή νοημοσύνη υπόσχεται να επαναπροσδιορίσει τη διάγνωση, την πρόληψη και τη θεραπεία ασθενειών. Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε η κα Πέγκυ Αντωνάκου, Regional General Manager της Google για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη, στο Δελφοί φόρουμ, η βαθιά μετασχηματιστική δύναμη της τεχνητής νοημοσύνης είναι το πιο εξελιγμένο εργαλείο που έχει δημιουργήσει ποτέ το ανθρώπινο είδος. Η αξία της δεν έγκειται στην τεχνολογία καθαυτή, αλλά στον τρόπο αξιοποίησής της, ως εργαλείο που μπορεί να επιταχύνει την επιστημονική πρόοδο και να βελτιώσει ουσιαστικά την ανθρώπινη ευημερία.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε σε εφαρμογές αιχμής όπως το AlphaFold και το Isomorphic Labs, που αλλάζουν τα δεδομένα στη βιοϊατρική έρευνα. Μέσα από την ανάλυση τεράστιων όγκων δεδομένων και την πρόβλεψη βιολογικών δομών, η τεχνητή νοημοσύνη επιταχύνει δραστικά τη γνώση και την κατανόηση της ασθένειας, ανοίγοντας τον δρόμο για ταχύτερη ανάπτυξη θεραπειών και πιο στοχευμένες παρεμβάσεις. Παράλληλα, ι η ευρύτερη πρόσβαση σε τέτοιες τεχνολογίες μπορεί να οδηγήσει σε πιο ισότιμα και αποτελεσματικά συστήματα υγείας.
Στο ίδιο συνέδριο ο ομότιμος καθηγητής Παιδιατρικής και Ενδοκρινολογίας της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ, Γιώργος Χρούσος, επεσήμανε ότι η ιατρική πλέον δεν μπορεί να κάνει χωρίς την τεχνητή νοημοσύνη. Όπως εξήγησε, η ανάλυση μεγάλων δεδομένων και η συστημική προσέγγιση αλλάζουν ριζικά τον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζονται η διάγνωση και η πρόληψη. Κατά τον ίδιο είμαστε στην αρχή του χρυσού αιώνα της επιστήμης και της τεχνολογίας όπου οι σύγχρονοι αλγόριθμοι μπορούν να «προβλέψουν με πολύ μεγάλη ακρίβεια τι θα συμβεί», επιτρέποντας την ανάπτυξη πολυπαραγοντικών μοντέλων για την κατανόηση της υγείας και της νόσου. Όπως εκτίμησε, ακόμη και η αντιμετώπιση του καρκίνου αποτελεί πλέον έναν ρεαλιστικό στόχο σε μεσοπρόθεσμο ορίζοντα — «ίσως και πιο γρήγορα από όσο πιστεύαμε».
Ιατρείο Διαταραχών Μνήμης με τεχνολογία AI
Ένα νέο εξειδικευμένο Ιατρείο Διαταραχών Μνήμης λειτουργεί το ΙΑΣΩ, ενισχύοντας τις υπηρεσίες πρόληψης, διάγνωσης και παρακολούθησης ασθενών με γνωσιακές διαταραχές. Το ιατρείο συνδυάζει τη νευρολογική αξιολόγηση με σύγχρονες τεχνολογίες και εργαλεία Τεχνητής Νοημοσύνης (AI), με στόχο την έγκαιρη και αξιόπιστη διάγνωση διαταραχών μνήμης και άλλων γνωσιακών διαταραχών. Ο διαγνωστικός έλεγχος εκτός της νευρολογικής εκτίμησης γίνεται με την πρωτοποριακή εξέταση της εταιρείας LANGaware, η οποία αξιοποιεί τεχνολογίες Τεχνητής Νοημοσύνης και μηχανικής μάθησης για την ανάλυση φωνής και γλωσσικών μοτίβων (speech & language biomarkers), προσφέροντας αξιόπιστη και έγκαιρη ανίχνευση της ήπιας γνωσιακής διαταραχής, της άνοιας και της κατάθλιψης. Η εξέταση της LANGaware είναι κλινικά επικυρωμένη και βασίζεται σε πατενταρισμένη τεχνολογία Τεχνητής Νοημοσύνης στις Ηνωμένες Πολιτείες, αξιοποιώντας μεθόδους μηχανικής μάθησης για την εξαγωγή πιθανών ενδείξεων γνωσιακής διαταραχής.
ΑΙ στην επαναχρησιμοποίηση φαρμάκων
Με την Τεχνητή Νοημοσύνη πλέον ικανή να αναλύει δεδομένα δεκαετιών, ο FDA πιέζει τις φαρμακευτικές εταιρείες να αξιοποιήσουν την «τεράστια, ανεκμετάλλευτη αξία» τους επαναχρησιμοποιώντας φάρμακα. Όπως αναφέρει το pharmavoice μερικά από τα πιο γνωστά φάρμακα στην ιστορία έχουν αναδυθεί μέσω επαναχρησιμοποίησης, από την ασπιρίνη της Bayer, η οποία αρχικά πωλούνταν ως παυσίπονο και αντιπυρετικό και αργότερα ως καρδιαγγειακό φάρμακο, μέχρι το Viagra της Pfizer.
Τώρα, ο FDA στοχεύει να αναπαράγει αυτές τις επιτυχίες εξετάζοντας πιο προσεκτικά πώς οι θεραπείες που ήδη κυκλοφορούν στην αγορά μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν για πιθανές νέες χρήσεις, ειδικά σε περιοχές όπου οι ασθενείς αντιμετωπίζουν περιορισμένες επιλογές θεραπείας.
Αυτά είναι καλά νέα για τις περισσότερες φαρμακευτικές εταιρείες που έχουν ήδη τεράστιους όγκους υποχρησιμοποιημένων δεδομένων από όλο το φάσμα των κλινικών δοκιμών καθώς, μια μόνο δοκιμή φάσης 3 από μόνη της μπορεί να παράγει πάνω από 6 εκατομμύρια σημεία δεδομένων. Η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να βοηθήσει στην αποκάλυψη υποπληθυσμών ασθενών που ανταποκρίθηκαν διαφορετικά από το αναμενόμενο. Η τεχνολογία που βασίζεται στην Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί επίσης να βρει συσχετίσεις βιοδεικτών, διαχρονικά πρότυπα θεραπείας ή νέες υποθέσεις με βάση τα αποτελέσματα του πραγματικού κόσμου.
Νέα εποχή στην ογκολογική φροντίδα
Οι δυνατότητες του νέου ψηφιακού οικοσυστήματος για την ογκολογική και αιματολογική φροντίδα στη χώρα, βρέθηκαν πρόσφατα στο επίκεντρο ημερίδας. Το νέο Ολοκληρωμένο Ψηφιακό Σύστημα Φροντίδας Ογκολογικών και Αιματολογικών Ασθενών, υλοποιείται από την ΗΔΥΚΑ ΜΑΕ σε συνεργασία με την ένωση εταιρειών NOVA-NOVA ICT. Το σύστημα έχει σχεδιαστεί σύμφωνα με τις προδιαγραφές του European Network of Cancer Registries (ENCR) και διασυνδέεται με το Ευρωπαϊκό Πληροφοριακό Σύστημα για τον Καρκίνο (ECIS), επιτρέποντας την αποστολή δεδομένων σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Παράλληλα, υποστηρίζει την αυτόματη διαβίβαση δομημένων δεδομένων και παθολογοανατομικών αναφορών μέσω τυποποιημένου reporting και την αντιστοίχιση ασθενών με κλινικές μελέτες, ενισχύοντας την ποιότητα και την αξιοποίηση των δεδομένων στην κλινική πράξη, στη δημόσια υγεία και στην έρευνα.
Στο πλαίσιο του έργου παρουσιάστηκε και η mobile εφαρμογή ασθενών, μέσω της οποίας οι ασθενείς θα μπορούν να έχουν πρόσβαση στο θεραπευτικό τους πλάνο, στα αποτελέσματα εξετάσεων και στα ιατρικά τους ραντεβού, καθώς και να επικοινωνούν απομακρυσμένα με τον θεράποντα ιατρό τους. Η εφαρμογή δίνει επίσης τη δυνατότητα καταγραφής συμπτωμάτων και παρενεργειών σε πραγματικό χρόνο, ενισχύοντας τη συνεχή παρακολούθηση της πορείας των ασθενών και συμβάλλοντας στην πιο άμεση και αποτελεσματική διαχείριση της θεραπείας τους.
Με αφορμή την παρουσίαση του έργου, ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης, Δημήτρης Παπαστεργίου, επεσήμανε «Για έναν άνθρωπο που δίνει καθημερινά μάχη με τον καρκίνο ή μια σοβαρή αιματολογική νόσο, κάθε καθυστέρηση και κάθε περιττή μετακίνηση είναι πολύτιμος χρόνος που χάνεται. Στόχος μας είναι να αξιοποιούμε την τεχνολογία για να αφαιρούμε εμπόδια και να κάνουμε τη διαδρομή του ασθενούς πιο αποτελεσματική. Το Ολοκληρωμένο Σύστημα Φροντίδας Ογκολογικών και Αιματολογικών Ασθενών αποτελεί ένα σημαντικό βήμα προς αυτή την κατεύθυνση. Με το Εθνικό Μητρώο Νεοπλασματικών Ασθενειών, στο οποίο έχουν ήδη καταγραφεί περισσότεροι από 21.000 ασθενείς, αποκτούμε για πρώτη φορά μια ολοκληρωμένη εικόνα που θα μας βοηθήσει να σχεδιάζουμε καλύτερες πολιτικές υγείας».
Εθνικό Δίκτυο Τηλεϊατρικής
Το Εθνικό Δίκτυο Τηλεϊατρικής (ΕΔΙΤ) παρουσιάστηκε μέσα στον Ιούνιο από το υπουργείο Υγείας και αφορά τον καθοριστικό ρόλο που καλείται να διαδραματίσει η τηλεϊατρική στον ψηφιακό μετασχηματισμό της δημόσιας υγείας στη χώρα μας.
Σύμφωνα με τους ειδικούς, δεν πρόκειται απλώς για μια τεχνολογική αναβάθμιση, αλλά για ένα ολοκληρωμένο, ανθρωποκεντρικό εργαλείο που εγγυάται την ισότιμη πρόσβαση όλων των πολιτών σε υπηρεσίες υγείας υψηλού επιπέδου, ανεξάρτητα από τον τόπο διαμονής τους — από το πιο απομακρυσμένο ακριτικό νησί έως το κέντρο των αστικών ιστών. Στόχος του επίσης, η δραστική μείωση των άσκοπων μετακινήσεων των ασθενών, η αποσυμφόρηση του Εθνικού Συστήματος Υγείας και η ενίσχυση της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας. Ενώ, είναι ένα σημαντικό δίκτυο στη θωράκιση γιατρών και νοσηλευτών μέσω προηγμένων υπηρεσιών τηλεσυμβουλευτικής και τηλεκπαίδευσης.
Όπως εξήγησε ο διευθύνων σύμβουλος της Κοινωνίας της Πληροφορίας Μ.Α.Ε., Σταύρος Ασθενίδης, δεν αποτελεί απλώς μια ακόμη ψηφιακή υποδομή, αλλά ένα ουσιαστικό βήμα προς ένα πιο δίκαιο, πιο προσβάσιμο και πιο σύγχρονο σύστημα υγείας για όλους. Σχεδιάστηκε και υλοποιήθηκε με υψηλές τεχνικές και λειτουργικές προδιαγραφές. Ενσωματώνει σύγχρονες υποδομές, διαλειτουργικότητα και ασφάλεια δεδομένων και παραδίδεται πλήρως λειτουργικό και έτοιμο να εξυπηρετήσει πολίτες και επαγγελματίες υγείας σε όλη την Ελλάδα.
Ευρωπαϊκή χρηματοδότηση σε 6 ελληνικές startups
Έξι ελληνικές startups επελέγησαν από το European Innovation Council για το πιλοτικό πρόγραμμα EIC Pre-Accelerator το οποίο λαμβάνει χρηματοδότηση μέσω του πυλώνα Horizon Europe WIDERA.
Συγκεκριμένα, 70 startups βαθιάς τεχνολογίας (από τις συνολικά 1.083 που έκαναν αιτήσεις), από τις χώρες του προγράμματος Widening, επέλεξε το European Innovation Council (EIC) για το πρώτο πιλοτικό πρόγραμμα EIC Pre-Accelerator που χρηματοδοτείται μέσω του πυλώνα Horizon Europe WIDERA (Widening Participation and Strengthening the European Research Area). Ανάμεσα σε αυτές τις 70 είναι 6 ελληνικές με τις 4 εξ αυτών να δραστηριοποιούνται στη Κρήτη και σύμφωνα με πληροφορίες, αποτελούν περιπτώσεις μετάφρασης της βασικής έρευνας καθηγητών και ερευνητών στο ΙΤΕ, στο πανεπιστήμιο και στο πολυτεχνείο Κρήτης. Οι 4 αυτές εταιρίες έχουν την δυνατότητα, μετά τα δύο χρόνια του προγράμματος pre-accelerator, να χρηματοδοτηθούν με επιπλέον 1 εκ. ευρώ για την περαιτέρω επιτάχυνση της ανάπτυξης τους. Ωστόσο, να σημειώσουμε ότι το συνολικό διαθέσιμο κονδύλι της πρόσκλησης ήταν 20 εκατ. ευρώ και κάθε επιλεγμένη startup λαμβάνει 300.000–500.000 ευρώ ως επιχορήγηση, η οποία καλύπτει έως 70% του κόστους του έργου, ενώ το υπόλοιπο 30% καλύπτεται από ίδιους πόρους. Η διάρκεια των έργων μπορεί να φτάσει έως 24 μήνες.
Οι 6 ελληνικές που μπήκαν στο πρόγραμμα χρηματοδότησης είναι:
- ReNeuroCell Therapeutics που δραστηριοποιείται στην ανάπτυξη νευροεμφυτευμάτων για την ανατροφή της παράλυσης σε ασθενείς με βλάβες του νωτιαίου μυελού με θεραπευτικά τρισδιάστατα ικριώματα προωθημένων βιουλικών που φιλοξενούν ανθρώπινα νευρικά βλαστικά κύτταρα.
- Ulisense που αναπτύσσει έξυπνη τεχνολογία ελέγχου και βελτιστοποίησης βιομηχανικών διεργασιών σκλήρυνσης (curing).
- Kymatonics που αναπτύσσει οπτικά συστήματα υψηλής ακρίβειας διαμόρφωσης φωτεινού πεδίου στη μικροσκοπία και προηγμένη απεικόνιση.
- Tethys Consulting που δραστηριοποιείται στα υδρο-πληροφοριακά συστήματα, την διαχείριση υδάτινων πόρων και δικτύων ύδρευσης και στα AI μοντέλα πρόβλεψης πλημμυρών.
- Sense Space Informatics που δραστηριοποιείται στην ανάπτυξη διαδραστικών εκπαιδευτικών περιβαλλοντικών εργαλείων για ενίσχυση της χωρικής νοημοσύνης και λύσεων για προσβάσιμη και εξατομικευμένη εκπαίδευσης και συστημάτων που χρησιμοποιούν γεωπληροφορική και AI.
- Synoesis Therapeutics που δραστηριοποιείται στην ανάπτυξη νέων θεραπειών στη νόσο Parkinson και άλλες νευροεκφυλιστικές παθήσεις, με την ανάπτυξη μικρών μορίων που στοχεύουν του κυτταρικό πυρηνικό υποδοχέα Nurr1 / RXRα.
