Ένα El Niño χωρίς προηγούμενο στη σύγχρονη εποχή αναπτύσσεται στον Ειρηνικό Ωκεανό και ενδέχεται να εξελιχθεί στο ισχυρότερο που έχει καταγραφεί από τότε που υπάρχουν συστηματικές μετρήσεις, προειδοποιεί η βρετανική Μετεωρολογική Υπηρεσία (Met Office).
Το φυσικό κλιματικό φαινόμενο βρίσκεται ακόμη σε φάση ενίσχυσης, όμως οι ενδείξεις προκαλούν ήδη έντονη ανησυχία στους επιστήμονες.
Οι θερμοκρασίες της επιφάνειας της θάλασσας σε κρίσιμη περιοχή του Ειρηνικού βρίσκονται πάνω από 2°C υψηλότερα από τα φυσιολογικά επίπεδα, ενώ οι τελευταίες προβλέψεις δείχνουν ότι η απόκλιση μπορεί να ξεπεράσει τους 3°C αργότερα μέσα στο 2026.
Εάν επαληθευτεί αυτή η πρόβλεψη, θα πρόκειται για επίπεδα που δεν έχουν εμφανιστεί στα αρχεία που ξεκινούν το 1950 και πιθανότατα για το ισχυρότερο El Niño από τον 19ο αιώνα.
«Πρέπει να είμαστε σαφείς: πρόκειται για ένα πρωτοφανές γεγονός», δηλώνει στο BBC ο καθηγητής Άνταμ Σκάιφ, επικεφαλής των μακροπρόθεσμων προβλέψεων του Met Office.
«Δεν έχω δει ποτέ τόσο ισχυρό σήμα El Niño στις προβλέψεις μας», προσθέτει.
Μια τεράστια «δεξαμενή» θερμότητας κάτω από τον Ειρηνικό
Το El Niño είναι ένα φυσικό φαινόμενο που εμφανίζεται συνήθως κάθε δύο έως επτά χρόνια και διαρκεί περίπου έναν χρόνο.
Υπό κανονικές συνθήκες, οι αληγείς άνεμοι μετακινούν τα θερμά επιφανειακά νερά του Ειρηνικού από τα ανατολικά προς τα δυτικά. Κατά τη διάρκεια ενός El Niño, όμως, οι άνεμοι αυτοί εξασθενούν ή ακόμη και αντιστρέφονται, επιτρέποντας στα θερμότερα νερά να εξαπλωθούν προς τα ανατολικά.
Η θερμότητα απελευθερώνεται στη συνέχεια από τον ωκεανό στην ατμόσφαιρα, ανεβάζοντας τη μέση παγκόσμια θερμοκρασία και μεταβάλλοντας τις βροχοπτώσεις και την ατμοσφαιρική κυκλοφορία σε μεγάλες περιοχές του πλανήτη.
Αυτό που κάνει το σημερινό φαινόμενο ιδιαίτερα ανησυχητικό βρίσκεται και κάτω από την επιφάνεια του Ειρηνικού. Σε βάθος περίπου 100 μέτρων, οι θερμοκρασίες σε ορισμένα σημεία καταγράφονται έως και 8°C υψηλότερες από τα φυσιολογικά επίπεδα.
Πρόκειται ουσιαστικά για μια τεράστια αποθήκη θερμού νερού, η οποία μπορεί να λειτουργήσει ως «καύσιμο» και να ενισχύσει ακόμη περισσότερο το El Niño τους επόμενους μήνες.
«Έχουμε ακόμη πολλούς μήνες μπροστά μας καθώς το φαινόμενο συνεχίζει να αναπτύσσεται και αυτός είναι ένας από τους λόγους που έχουμε αυξημένη βεβαιότητα ότι θα πρόκειται για γεγονός-ρεκόρ», εξηγεί ο κλιματολόγος Ζικ Χάουσφαδερ του Berkeley Earth.
Θα μπορούσε να είναι το ισχυρότερο εδώ και αιώνες
Ορισμένα κλιματικά μοντέλα εμφανίζονται ακόμη πιο επιθετικά από εκείνα του Met Office, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο η θερμοκρασιακή απόκλιση στον Ειρηνικό να πλησιάσει ακόμη και τους 4°C.
Ένα τέτοιο σενάριο θα οδηγούσε το φαινόμενο σε σχεδόν αχαρτογράφητη περιοχή.
Σύμφωνα με τον Χάουσφαδερ, εάν επιβεβαιωθεί μια τόσο ακραία εξέλιξη, «δεν είναι εκτός πραγματικότητας» το ενδεχόμενο να μιλάμε για το ισχυρότερο El Niño των τελευταίων 500 ή ακόμη και 1.000 ετών, αν και δεν υπάρχουν επαρκή δεδομένα ώστε μια τέτοια σύγκριση να μπορεί να γίνει με βεβαιότητα.
Οι πρώτες επιπτώσεις είναι ήδη ορατές
Η ανακατανομή τεράστιων ποσοτήτων θερμότητας στον Ειρηνικό επηρεάζει τα ατμοσφαιρικά ρεύματα και μπορεί να αλλάξει τις καιρικές συνθήκες σε περιοχές που βρίσκονται χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά.
Κανένα El Niño δεν είναι ακριβώς ίδιο με το προηγούμενο. Ωστόσο, σύμφωνα με τους επιστήμονες, υπάρχουν ήδη ενδείξεις ότι το φετινό φαινόμενο αρχίζει να αφήνει το αποτύπωμά του.
Οι βροχοπτώσεις των μουσώνων στη Νότια Ασία βρίσκονται μέχρι στιγμής σημαντικά χαμηλότερα από τα φυσιολογικά επίπεδα, μια εξέλιξη που συνδέεται με τα ισχυρά επεισόδια El Niño.
Την ίδια ώρα, οι μεταβολές στους ανέμους πάνω από την Καραϊβική και τον τροπικό Ατλαντικό μπορούν να περιορίσουν τη δραστηριότητα των τυφώνων. Μέχρι στιγμής, στη φετινή περίοδο έχουν καταγραφεί μόλις τρεις καταιγίδες που έλαβαν επίσημη ονομασία.
Από την ξηρασία στην Αυστραλία έως τις πλημμύρες στις ΗΠΑ
Οι μεγαλύτεροι κίνδυνοι εντοπίζονται στις περιοχές που βρίσκονται κοντά στον τροπικό Ειρηνικό.
Η Αυστραλία αντιμετωπίζει αυξημένες πιθανότητες ξηρασίας και δασικών πυρκαγιών, ενώ στην απέναντι πλευρά του ωκεανού το Περού και ο Ισημερινός μπορεί να βρεθούν αντιμέτωπα με έντονες βροχοπτώσεις και πλημμύρες.
Αυξημένος είναι ο κίνδυνος ισχυρών βροχοπτώσεων και στις νότιες περιοχές των Ηνωμένων Πολιτειών.
Οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται, όμως, στον καιρό. Η ξηρασία και οι μεταβολές των βροχοπτώσεων μπορούν να πλήξουν τις καλλιέργειες και την παραγωγή τροφίμων. Ο Οργανισμός Τροφίμων και Γεωργίας του ΟΗΕ (FAO) έχει ήδη προειδοποιήσει ότι το El Niño θα μπορούσε να οδηγήσει δεκάδες εκατομμύρια ανθρώπους σε ευάλωτες χώρες σε οξεία επισιτιστική ανασφάλεια επιπέδου κρίσης.
Τι σημαίνει για την Ευρώπη
Το El Niño δεν θεωρείται βασικός παράγοντας πίσω από τους ακραίους καύσωνες που έχουν σημαδέψει το φετινό καλοκαίρι. Η επίδρασή του στην Ευρώπη είναι άλλωστε περισσότερο έμμεση και λιγότερο προβλέψιμη από ό,τι στις περιοχές γύρω από τον Ειρηνικό.
Ωστόσο, το Met Office εκτιμά ότι το φαινόμενο θα μπορούσε να αποκτήσει μεγαλύτερη σημασία κατά τη διάρκεια του φθινοπώρου και στις αρχές του χειμώνα, αυξάνοντας την πιθανότητα για περισσότερο βροχερές και θυελλώδεις συνθήκες στη βορειοδυτική Ευρώπη και κυρίως στη Βρετανία.
Παράλληλα, όσο παράδοξο κι αν ακούγεται για ένα φαινόμενο που συνδέεται με υψηλότερες παγκόσμιες θερμοκρασίες, το El Niño μπορεί υπό ορισμένες συνθήκες να αυξήσει τις πιθανότητες ψυχρότερου καιρού στην Ευρώπη προς το τέλος του χειμώνα. Η συγκεκριμένη συσχέτιση, πάντως, είναι σαφώς πιο αδύναμη.
Το 2027 μπορεί να καταρρίψει το παγκόσμιο ρεκόρ ζέστης
Η μεγαλύτερη ανησυχία αφορά τελικά τη μέση θερμοκρασία ολόκληρου του πλανήτη.
Κατά τη διάρκεια ενός El Niño, τεράστιες ποσότητες θερμότητας μεταφέρονται από τον ωκεανό στην ατμόσφαιρα. Αυτή η φυσική ώθηση έρχεται πλέον να προστεθεί στη μακροχρόνια άνοδο της θερμοκρασίας που προκαλεί η ανθρωπογενής κλιματική αλλαγή.
Ο κλιματολόγος του Met Office Νικ Ντάνστοουν εξηγεί ότι η επίδραση του El Niño στην παγκόσμια θερμοκρασία γίνεται ιδιαίτερα αισθητή κατά το ημερολογιακό έτος που ακολουθεί τη χειμερινή κορύφωση του φαινομένου.
Γι’ αυτό και η βρετανική Μετεωρολογική Υπηρεσία προειδοποιεί ότι το 2027 είναι πλέον «πολύ πιθανό» να ξεπεράσει το 2024 και να γίνει το θερμότερο έτος που έχει καταγραφεί ποτέ.
Εάν οι προβλέψεις για την ένταση του El Niño επαληθευτούν, ο πλανήτης θα βρεθεί αντιμέτωπος με έναν εξαιρετικά ισχυρό φυσικό μηχανισμό θέρμανσης ακριβώς τη στιγμή που οι ανθρωπογενείς εκπομπές έχουν ήδη οδηγήσει το παγκόσμιο κλίμα σε πρωτοφανή επίπεδα θερμοκρασίας.
