Ένας δεινόσαυρος μήκους 20 μέτρων περιπλανιόταν στη σημερινή βορειοανατολική Βραζιλία αφήνοντας πίσω του απολιθώματα παρέμεναν θαμμένα μέχρις ότου κατασκευαστικές εργασίες τα έφεραν στο φως
Ο Dasosaurus tocantinensis όπως ονομάστηκε αυτό το νέο είδος έζησε πριν από περίπου 120 εκατομμύρια χρόνια. Τα απολιθώματα εντοπίστηκαν κατά τη διάρκεια εργασιών για έναν οδικό-σιδηροδρομικό σταθμό στο Νταβινοπόλις, στην πολιτεία Μαρανιάο και η μελέτη τους δημοσιεύεται στην επιθεώρηση «Journal of Systematic Paleontology».
Τα ευρήματα δεν αποδεικνύουν μόνο την παρουσία μιας άγνωστης μέχρι σήμερα ομάδας δεινοσαύρων σε αυτό το τμήμα της Βραζιλίας. Παρέχουν επίσης στοιχεία για μια αρχαία σύνδεση ανάμεσα στο ευρωπαϊκό νησιωτικό σύμπλεγμα εκείνης της εποχής και τη σημερινή Νότια Αμερική.
Οι ερευνητές αναφέρουν ότι οι πρόγονοι του είδους από το Μαρανιάο πιθανότατα έφτασαν στη Νότια Αμερική μέσω της Βόρειας Αφρικής κάποια στιγμή μεταξύ 140 και 120 εκατομμυρίων ετών πριν όταν αυτές οι περιοχές ήταν ακόμη ενωμένες στο πλαίσιο της υπερηπείρου Γκοντβάνα.
Ένας σπάνιος γίγαντας έρχεται στο φως
«Είναι ο μεγαλύτερος γνωστός δεινόσαυρος από το Μαρανιάο, το οποίο έχει και άλλα είδη, αλλά όχι σαυρόποδα όπως αυτός αντίθετα, διαθέτει μικρότερα είδη όπως το διπλόδοκο Amazonsaurus maranhensis που είχε μήκος περίπου 10 μέτρα» λέει ο Έλβερ Λουίζ Μάγιερ καθηγητής στο Ομοσπονδιακό Πανεπιστήμιο της Κοιλάδας του Σάο Φρανσίσκο (UNIVASF) στην πολιτεία Μπαΐα.
Ο Μάγοερ ειδικός στα θηλαστικά της πολύ πιο πρόσφατης Τεταρτογενούς περιόδου ειδοποιήθηκε για την ανακάλυψη των απολιθωμάτων ενώ βρισκόταν στο Σάο Φέλιξ ντο Ξίνγκου, στην πολιτεία Παρά όπου εργαζόταν ως καθηγητής στο Ομοσπονδιακό Πανεπιστήμιο του Νότιου και Νοτιοανατολικού Παρά (UNIFESSPA).
Τα απολιθώματα ανακαλύφθηκαν από αρχαιολόγους που παρακολουθούσαν το εργοτάξιο στο Νταβινοπόλις στο πλαίσιο της διαδικασίας περιβαλλοντικής αδειοδότησης. Αρχικά θεωρήθηκε ότι τα ευρήματα ανήκαν σε θηλαστικά της μεγαπανίδας που ενδεχομένως είχαν ζήσει μαζί με τους πρώτους ανθρώπους.
«Επειδή βρίσκονταν σε βάθος περίπου οκτώ μέτρων κατάλαβα ότι ήταν πολύ παλαιότερα. Η ηλικία του γεωλογικού σχηματισμού ήταν ήδη γνωστή από προηγούμενες έρευνες και έδειχνε ότι επρόκειτο για υλικό από τη μετάβαση από το Κατώτερο στο Ανώτερο Κρητιδικό, περίπου 120 εκατομμύρια χρόνια πριν» λέει ο Μάγιερ που στη συνέχεια επικοινώνησε με διάφορους ειδικούς και σχημάτισε μια διεπιστημονική ομάδα για τη μελέτη του δείγματος.
Μετά από μια μακρά διαδικασία προετοιμασίας και καθαρισμού των απολιθωμάτων οι αναλύσεις πραγματοποιήθηκαν στην πολιτεία Παρά. Αργότερα το δείγμα επέστρεψε στο Μαρανιάο και σήμερα φυλάσσεται στο Σάο Λουίς την πρωτεύουσα της πολιτείας, στο Κρατικό Κέντρο Έρευνας Φυσικής Ιστορίας και Αρχαιολογίας, το οποίο συμμετείχε επίσης στην έρευνα.
«Επειδή περιλαμβάνει σπονδύλους της ουράς, ένα μηριαίο οστό μήκους 1,5 μέτρου, πλευρά, οστά των ποδιών, καθώς και οστά των μπροστινών και πίσω άκρων, θεωρείται ένα σχετικά πλήρες δείγμα. Πιστεύουμε ότι υπάρχουν ακόμη περισσότερα απολιθώματα από το ίδιο άτομο που δεν έχουν ανασκαφεί ακόμη στον χώρο» λέει ο Μαξ Λάνγκερ καθηγητής στη Σχολή Φιλοσοφίας, Επιστημών και Γραμμάτων του Ριμπεϊράο Πρέτο, στο Πανεπιστήμιο του Σάο Πάολο (FFCLRP-USP) ο οποίος συμμετείχε στη μελέτη.
Ο Λάνγκερ ηγείται του προγράμματος «Εξερευνώντας την ποικιλότητα των κρητιδικών δεινοσαύρων της Νότιας Αμερικής και της συνοδού πανίδας τους» το οποίο υποστηρίζεται από το FAPESP.
Ένα όνομα που συνδέεται με τον τόπο
Το όνομα του είδους συνδέεται άμεσα με το Μαρανιάο. Το «Daso» σημαίνει «δάσος» και παραπέμπει στις δασώδεις περιοχές της περιοχής, τις οποίες οι πρώτοι Πορτογάλοι αποικιστές περιέγραφαν ως έναν μεγάλο πυκνό και μπερδεμένο σχηματισμό ή «maranhão». Το «tocantinensis», από την άλλη πλευρά, αναφέρεται στον ποταμό Τοκαντίνς καθώς η τοποθεσία όπου βρέθηκαν τα απολιθώματα βρίσκεται κοντά στην ανατολική όχθη του.
Αναλύσεις της μικροδομής των οστών, τις οποίες πραγματοποίησαν οι ερευνητές του Ομοσπονδιακού Πανεπιστημίου του Ρίο Γκράντε ντο Νόρτε (UFRN) έδειξαν ένα πρότυπο ανάπτυξης που συνδυάζει χαρακτηριστικά παλαιότερων σαυρόποδων με στοιχεία που συνδέονται με τους τιτανόσαυρους, μια ομάδα που συγγενεύει στενά με το νέο είδος.
Το αποτέλεσμα δείχνει ότι ορισμένα πρότυπα ανάπτυξης και αναδιαμόρφωσης των οστών εμφανίστηκαν στην εξέλιξη των δεινοσαύρων νωρίτερα απ’ ό,τι θεωρούνταν μέχρι σήμερα. Η ανακάλυψη αυτή μπορεί να βοηθήσει στην κατανόηση του τρόπου με τον οποίο ορισμένοι δεινόσαυροι κατάφεραν να φτάσουν σε τεράστιες διαστάσεις.
Οι κατασκευαστικές εργασίες φέρνουν στο φως εύθραυστα στοιχεία
Η ανακάλυψη του Dasosaurus αναδεικνύει ένα βασικό δίλημμα της παλαιοντολογίας. Τα μεγάλα κατασκευαστικά έργα μπορούν να καταστρέψουν ή να εξαφανίσουν απολιθωματικά αρχεία αλλά μπορούν επίσης να αποκαλύψουν στρώματα πετρωμάτων στα οποία οι παλαιοντολόγοι δεν θα μπορούσαν εύκολα να φτάσουν χρησιμοποιώντας μόνο παραδοσιακά εργαλεία ανασκαφής.
«Η Βραζιλία είναι μια τροπική χώρα με πυκνή βλάστηση. Οι γεωλόγοι και οι παλαιοντολόγοι βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στην ανθρώπινη δραστηριότητα για να ανασκάψουν, να αποκαλύψουν τα πετρώματα και να φέρουν στο φως τα απολιθώματα. Αν χαρτογραφήσουμε τις απολιθωματοφόρες περιοχές της Βραζιλίας, θα δούμε αυτοκινητόδρομους και λατομεία. Αυτά τα έργα είναι σημαντικά για την κατανόηση της κληρονομιάς μας. Είναι όμως προφανές ότι απαιτείται εξειδικευμένη παρακολούθηση και ανάκτηση των ευρημάτων, κάτι που δεν συμβαίνει πάντα. Γι’ αυτό είναι επείγον να ενισχυθεί η συνεργασία μεταξύ των εμπλεκόμενων φορέων, ώστε να συμβιβάζονται τα κατασκευαστικά έργα με την ομοσπονδιακή νομοθεσία για τα απολιθώματα και να ενθαρρύνονται νέες ανακαλύψεις, διασφαλίζοντας παράλληλα την κατάλληλη διατήρηση της κληρονομιάς μας» αναφέρουν οι ερευνητές που βρίσκονται πλέον σε συζητήσεις με την κατασκευαστική εταιρεία προκειμένου να συνεχιστούν οι ανασκαφές στην περιοχή.
Πρόσθετα απολιθώματα θα μπορούσαν να αποκαλύψουν περισσότερα στοιχεία για το Dasosaurus και για την ευρύτερη ομάδα δεινοσαύρων στην οποία ανήκε.
