Για εκατομμύρια ανθρώπους η καφεΐνη είναι η ουσία που σηματοδοτεί την αρχή της ημέρας. Ωστόσο η ποσότητα και η πηγή της καφεΐνης φαίνεται να καθορίζουν αν είναι σε γενικές γραμμές ασφαλής ή αν ενέχει κινδύνους για την καρδιά.
Ανακοίνωση της Αμερικανικής Καρδιολογικής Εταιρείας καταλήγει ότι οι περισσότεροι ενήλικες μπορούν να καταναλώνουν με ασφάλεια έως και 400 mg καφεΐνης ημερησίως, ποσότητα που αντιστοιχεί περίπου σε έως πέντε φλιτζάνια καφέ των 240 ml. Η μέτρια κατανάλωση καφέ ενδέχεται μάλιστα να συνδέεται με χαμηλότερο κίνδυνο εμφάνισης αρκετών καρδιαγγειακών παθήσεων.
Η διαπίστωση αυτή όμως δεν ισχύει εξίσου για όλα τα προϊόντα που περιέχουν καφεΐνη. Τα ενεργειακά ποτά και τα ενεργειακά «σφηνάκια» μπορούν να περιέχουν πολύ υψηλές και συμπυκνωμένες δόσεις καφεΐνης, οι οποίες ενδέχεται να αυξήσουν σημαντικά την αρτηριακή πίεση ή να προκαλέσουν διαταραχές στον καρδιακό ρυθμό σύμφωνα με τη μελέτη «Καφεΐνη και Καρδιαγγειακή Νόσος» που δημοσιεύθηκε στην επιθεώρηση «Circulation».
«Η καφεΐνη που καταναλώνεται μέσω του καφέ αποτελεί βασικό μέρος της καθημερινότητας εκατομμυρίων ανθρώπων. Η ανασκόπηση των πιο πρόσφατων επιστημονικών δεδομένων δείχνει ότι, για τους περισσότερους ενήλικες, η πρόσληψη έως 400 mg καφεΐνης ημερησίως, δηλαδή έως πέντε φλιτζάνια καφέ χωρίς ζάχαρη ή άλλα πρόσθετα, είναι ασφαλής και δεν αυξάνει τον καρδιαγγειακό κίνδυνο» δήλωσε ο καθηγητής Καρδιολογίας Γκρέγκορι Μάρκους επικεφαλής της ομάδας συγγραφής της επιστημονικής ανακοίνωσης. Πρόσθεσε όμως ότι «οι υψηλές δόσεις καφεΐνης, όπως αυτές που περιέχονται στα ενεργειακά ποτά και στα ενεργειακά σφηνάκια, μπορεί να έχουν επιβλαβείς επιπτώσεις στην καρδιά και καλό είναι να αποφεύγονται».
Ο καφές είναι κάτι περισσότερο από καφεΐνη
Τα ευρήματα αναδεικνύουν μια σημαντική δυσκολία στην έρευνα γύρω από την καφεΐνη: οι περισσότερες μελέτες αφορούν στην πραγματικότητα τον καφέ και όχι αποκλειστικά την καφεΐνη. Ο καφές περιέχει εκατοντάδες διαφορετικές χημικές ενώσεις επομένως οι επιστήμονες δεν μπορούν πάντα να προσδιορίσουν αν τα πιθανά οφέλη οφείλονται στην καφεΐνη ή σε άλλα φυσικά συστατικά του ροφήματος.
Ορισμένες από αυτές τις ενώσεις διαθέτουν αντιοξειδωτικές και αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες γεγονός που ίσως εξηγεί γιατί ο σκέτος καφές συνδέεται συχνά με καλύτερη καρδιαγγειακή και μεταβολική υγεία παρά το ότι η καφεΐνη μπορεί προσωρινά να αυξήσει την αρτηριακή πίεση, το σάκχαρο και τους παλμούς της καρδιάς.
Σημαντικό ρόλο παίζουν και τα πρόσθετα όπως η ζάχαρη, η κρέμα, το γάλα ή τα αρωματικά σιρόπια, καθώς μεταβάλλουν τη διατροφική αξία του καφέ και ενδέχεται να περιορίζουν τα πιθανά οφέλη του. Παράλληλα, οι περισσότερες διαθέσιμες μελέτες είναι παρατηρητικές, γεγονός που σημαίνει ότι μπορούν να εντοπίσουν συσχετίσεις, αλλά όχι να αποδείξουν σχέση αιτίας και αποτελέσματος.
Κρυφές πηγές καφεΐνης
Η καφεΐνη δεν προέρχεται μόνο από τον καφέ. Υπάρχει επίσης στο τσάι, τη σοκολάτα, τα αναψυκτικά, τα ενεργειακά ποτά, τα συμπληρώματα διατροφής, αλλά και σε ορισμένα φάρμακα, τόσο μη συνταγογραφούμενα όσο και συνταγογραφούμενα.
Η συνολική ημερήσια πρόσληψη μπορεί να αυξηθεί σημαντικά χωρίς να το αντιληφθεί κανείς, καθώς η περιεκτικότητα σε καφεΐνη διαφέρει σημαντικά από προϊόν σε προϊόν. Η ανακοίνωση εξέτασε κυρίως τη σχέση του καφέ με την υπέρταση, τη χοληστερόλη, τον διαβήτη τύπου 2, τη στεφανιαία νόσο, το εγκεφαλικό επεισόδιο, την καρδιακή ανεπάρκεια, την κολπική μαρμαρυγή και άλλες διαταραχές του καρδιακού ρυθμού.
Βασικά συμπεράσματα της μελέτης
- Για τους περισσότερους ενήλικες, έως 400 mg καφεΐνης ημερησίως θεωρούνται ασφαλή. Η ποσότητα αυτή αντιστοιχεί περίπου σε 3 έως 5 φλιτζάνια σκέτου καφέ φίλτρου. Ένα συνηθισμένο φλιτζάνι περιέχει περίπου 9,4 έως 20,6 mg καφεΐνης ανά 30 ml
- Η τακτική κατανάλωση σκέτου καφέ χωρίς ζάχαρη ή άλλα πρόσθετα συνδέθηκε με χαμηλότερο κίνδυνο διαβήτη τύπου 2, καρδιοπάθειας, εγκεφαλικού επεισοδίου, καρδιακής ανεπάρκειας και ορισμένων αρρυθμιών
- Τυχαιοποιημένες κλινικές μελέτες έδειξαν ότι ο καφές συνδέεται με μικρότερο κίνδυνο εμφάνισης κολπικής μαρμαρυγής, αλλά και με συχνότερες πρόωρες κοιλιακές συστολές, δηλαδή πρόωρους παλμούς που ξεκινούν από τις κοιλίες της καρδιάς
- Η προσθήκη ζάχαρης, γάλακτος, κρέμας ή σιροπιών ενδέχεται να μειώνει τα πιθανά οφέλη του καφέ
- Η υψηλή πρόσληψη καφεΐνης, ιδιαίτερα μέσω ενεργειακών ποτών και ενεργειακών σφηνακίων, συνδέθηκε με αυξημένη αρτηριακή πίεση και διαταραχές του καρδιακού ρυθμού. Τα ενεργειακά σφηνάκια μπορεί να περιέχουν 40 έως 69 mg καφεΐνης ανά 30 ml, δηλαδή περίπου τρεις έως τέσσερις φορές μεγαλύτερη συγκέντρωση από τον συνηθισμένο καφέ
Γιατί η καφεΐνη επηρεάζει διαφορετικά τον κάθε άνθρωπο
Μετά την κατανάλωσή της, η καφεΐνη μεταβολίζεται κυρίως στο ήπαρ και φτάνει στη μέγιστη συγκέντρωσή της στο αίμα περίπου μία ώρα αργότερα. Ωστόσο, η διάρκεια της δράσης της εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, όπως:
- η γενετική προδιάθεση
- η ηλικία
- ο μεταβολισμός
- η λήψη φαρμάκων
- η συχνότητα κατανάλωσης καφεΐνης
- Όσοι καταναλώνουν καφεΐνη καθημερινά αναπτύσσουν συχνά ανοχή, ενώ όσοι τη χρησιμοποιούν σπάνια μπορεί να εμφανίσουν έντονες αντιδράσεις ακόμη και σε μικρές ποσότητες.
Βραχυπρόθεσμα, η καφεΐνη μπορεί να αυξήσει την εγρήγορση, αλλά και να προκαλέσει προσωρινή αύξηση της αρτηριακής πίεσης, των καρδιακών παλμών και του σακχάρου. Σε ορισμένους ανθρώπους μπορεί επίσης να προκαλέσει άγχος, αίσθημα παλμών ή δυσκολία στον ύπνο.
Οι επιδράσεις της καφεΐνης στην υγεία
Αρτηριακή πίεση: Σε άτομα με φυσιολογική πίεση, η κατανάλωση ενός έως τριών φλιτζανιών καφέ ημερησίως συνδέθηκε με ελαφρώς αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης υπέρτασης, ενώ η κατανάλωση άνω των τριών φλιτζανιών συνδέθηκε με μικρότερο κίνδυνο. Αντίθετα, οι πολύ υψηλές δόσεις καφεΐνης από ενεργειακά ποτά μπορούν να προκαλέσουν σημαντική αύξηση της πίεσης, ιδιαίτερα σε άτομα που ήδη πάσχουν από υπέρταση.
Διαβήτης τύπου 2: Η καφεΐνη μπορεί προσωρινά να μειώσει την ευαισθησία στην ινσουλίνη. Παρ’ όλα αυτά, η μακροχρόνια κατανάλωση σκέτου καφέ συνδέθηκε με μικρότερο κίνδυνο εμφάνισης διαβήτη τύπου 2, πιθανότατα λόγω άλλων ουσιών που περιέχει.
Χοληστερόλη: Η ουσία καφεστόλη, που υπάρχει τόσο στον κανονικό όσο και στον ντεκαφεϊνέ καφέ, έχει συνδεθεί με αυξημένα επίπεδα της «κακής» LDL χοληστερόλης. Η ποσότητά της εξαρτάται από τον τρόπο παρασκευής. Υπάρχει κυρίως στον εσπρέσο, στον γαλλικό καφέ, στον τουρκικό και στον καφέ που δεν φιλτράρεται με χάρτινο φίλτρο ενώ απομακρύνεται σε μεγάλο βαθμό από τον καφέ φίλτρου.
Καρδιακός ρυθμός: Η κατανάλωση ενός έως τριών φλιτζανιών καφέ ημερησίως δεν συνδέθηκε με αυξημένο κίνδυνο κολπικής μαρμαρυγής ή άλλων αρρυθμιών αλλά ενδέχεται να αυξάνει τις πρόωρες κοιλιακές συστολές. Πολύ υψηλές δόσεις καφεΐνης από ενεργειακά ποτά έχουν συνδεθεί με σοβαρές αρρυθμίες ακόμη και σε νέους υγιείς ανθρώπους.
Καρδιαγγειακά νοσήματα και εγκεφαλικό: Η κατανάλωση δύο έως τεσσάρων φλιτζανιών καφέ ημερησίως συνδέθηκε με χαμηλότερο κίνδυνο καρδιοπάθειας, καρδιακής ανεπάρκειας και εγκεφαλικού επεισοδίου. Ωστόσο, η κατανάλωση περισσότερων από τεσσάρων φλιτζανιών την ημέρα ενδέχεται να αυξάνει τον κίνδυνο καρδιακής ανεπάρκειας.
Η σημασία της πηγής καφεΐνης
Οι ερευνητές τονίζουν ότι τα ευρήματα για τον καφέ δεν μπορούν να εφαρμοστούν αυτόματα σε όλες τις άλλες πηγές καφεΐνης. Το τσάι έχει επίσης συσχετιστεί με μικρότερο κίνδυνο κολπικής μαρμαρυγής, καρδιακής ανεπάρκειας και εγκεφαλικού πιθανότατα λόγω άλλων φυτικών συστατικών που περιέχει.
Αντίθετα τα ενεργειακά ποτά, οι μπάρες, τα τζελ και τα συμπληρώματα καφεΐνης προκαλούν μεγαλύτερη ανησυχία καθώς συχνά συνδυάζουν την καφεΐνη με άλλα διεγερτικά που μπορεί να επιταχύνουν την απορρόφησή της να ενισχύσουν τη δράση της και να αυξήσουν τον καρδιαγγειακό κίνδυνο.
Χρειάζεται περισσότερη έρευνα
Οι συντάκτες της ανακοίνωσης επισημαίνουν ότι απαιτούνται περισσότερες τυχαιοποιημένες κλινικές μελέτες για τον καφέ αλλά και για άλλα προϊόντα που περιέχουν καφεΐνη. Οι επιστήμονες χρειάζεται να κατανοήσουν καλύτερα γιατί οι άνθρωποι ανταποκρίνονται τόσο διαφορετικά στην καφεΐνη, πώς αυτή αλληλεπιδρά με διάφορες παθήσεις και φάρμακα και αν ορισμένα προϊόντα είναι πιο επικίνδυνα από όσο θα δικαιολογούσε η περιεκτικότητά τους σε καφεΐνη.
«Παρότι η έρευνα δείχνει ότι η κατανάλωση καφεΐνης μπορεί να συνδέεται με ορισμένα καρδιαγγειακά οφέλη για κάποιους ανθρώπους, δεν υπάρχει μία ενιαία σύσταση που να ταιριάζει σε όλους. Η ανταπόκριση στην καφεΐνη διαφέρει ανάλογα με την ηλικία, τα φάρμακα, τις υποκείμενες παθήσεις, τη γενετική και τον μεταβολισμό. Μια ποσότητα που είναι ασφαλής για κάποιον μπορεί να προκαλέσει σε κάποιον άλλο ταχυπαλμίες, άγχος ή διαταραχές ύπνου. Για αυτό είναι σημαντικό κάθε άνθρωπος να παρατηρεί πώς αντιδρά ο οργανισμός του και να συμβουλεύεται τον γιατρό του σχετικά με την κατάλληλη ποσότητα καφεΐνης για τον ίδιο» κατέληξε ο Μάρκους.
