Ένα λάθος σε μια επισκευή μένει κρυμμένο μέσα στην άτρακτο ενός Boeing 747. 7 χρόνια αργότερα, στις 12 Αυγούστου 1985, στα 24.000 πόδια πάνω από την Ιαπωνία, το μέταλλο τελικά υποχωρεί.
Ακολουθεί εκρηκτική αποσυμπίεση, μεγάλο μέρος της ουράς αποκόπτεται και όλα τα υδραυλικά συστήματα νεκρώνουν.
Το αεροσκάφος όμως δεν πέφτει αμέσως. Για 32 εφιαλτικά λεπτά οι πιλότοι προσπαθούν να κυβερνήσουν ένα Boeing 747 που δεν υπακούει πια στα χειριστήριά τους.
18:12 – Μια πτήση 54 λεπτών
Τόκιο, 12 Αυγούστου 1985. Είναι λίγο μετά τις έξι το απόγευμα και στο αεροδρόμιο Haneda επικρατεί η συνηθισμένη κίνηση μιας καλοκαιρινής ημέρας.
Η πτήση 123 της Japan Air Lines ετοιμάζεται να αναχωρήσει για την Οσάκα. Είναι ένα από τα πιο πολυσύχναστα εσωτερικά δρομολόγια της Ιαπωνίας. Η πτήση διαρκεί λιγότερο από μία ώρα.
Στο Boeing 747SR βρίσκονται 509 επιβάτες και 15 μέλη πληρώματος. Συνολικά 524 άνθρωποι.
Το αεροσκάφος απογειώνεται στις 18:12. Κανείς μέσα στην καμπίνα δεν μπορεί να γνωρίζει ότι κάπου στο πίσω μέρος του αεροπλάνου υπάρχει ένα παλιό τραύμα.
Και ότι αυτό το τραύμα μεγαλώνει, σχεδόν αόρατο, εδώ και επτά χρόνια.
Η επισκευή που περιμένει επτά χρόνια… για να σκοτώσει
Το συγκεκριμένο Boeing έχει ήδη ένα σοβαρό περιστατικό στο ιστορικό του.
Το 1978, κατά την προσγείωσή του στο αεροδρόμιο της Οσάκα, το πίσω μέρος της ατράκτου χτυπά στον διάδρομο. Είναι το λεγόμενο tail strike.
Από την πρόσκρουση προκαλείται ζημιά στο οπίσθιο διαχωριστικό πίεσης — το μεγάλο μεταλλικό διάφραγμα που χωρίζει την υπό πίεση καμπίνα από το πίσω τμήμα του αεροσκάφους. Η ζημιά επισκευάζεται από τεχνικούς της Boeing.
Μόνο που η επισκευή δεν πραγματοποιείται όπως προβλέπουν οι προδιαγραφές.
Στη σύνδεση των δύο τμημάτων του διαφράγματος χρησιμοποιείται λανθασμένη διάταξη ενίσχυσης. Εκεί όπου η καταπόνηση θα έπρεπε να κατανέμεται σωστά, δημιουργείται ένα σημείο που δέχεται επαναλαμβανόμενο φορτίο σε κάθε απογείωση και προσγείωση.
Για επτά χρόνια, το Boeing συνεχίζει να πετά. Κάθε φορά που ανεβαίνει σε ύψος, η καμπίνα συμπιέζεται. Κάθε φορά που επιστρέφει στο έδαφος, αποσυμπιέζεται.
Ο κύκλος επαναλαμβάνεται χιλιάδες φορές. Και βαθιά μέσα στο μέταλλο αρχίζουν να δημιουργούνται μικροσκοπικές ρωγμές κόπωσης. Κανείς δεν τις βλέπει.
Μέχρι το απόγευμα της 12ης Αυγούστου 1985.
18:24:35 – Ο κρότος
Το Boeing πλησιάζει τα 24.000 πόδια. Ξαφνικά ακούγεται ένας εκκωφαντικός κρότος.
Η καμπίνα γεμίζει στιγμιαία με ομίχλη από τη βίαιη μεταβολή της πίεσης. Το οπίσθιο διάφραγμα έχει υποχωρήσει. Ο συμπιεσμένος αέρας της καμπίνας εκτονώνεται με τεράστια δύναμη προς το πίσω μέρος του αεροσκάφους.
Η έκρηξη της πίεσης αποκόπτει τμήματα της ουράς και της βοηθητικής μονάδας ισχύος. Μεγάλο μέρος του κάθετου σταθερού — της μεγάλης κάθετης επιφάνειας στην ουρά που κρατά το αεροπλάνο σταθερό ως προς την κατεύθυνση — καταστρέφεται.
Αλλά συμβαίνει και κάτι ακόμη χειρότερο. Μέσα από την περιοχή περνούν οι σωληνώσεις των τεσσάρων ανεξάρτητων υδραυλικών συστημάτων του Boeing 747.
Κόβονται όλες. Σε ελάχιστες στιγμές το υδραυλικό υγρό χάνεται. Οι πιλότοι κινούν τα χειριστήρια.
Το αεροσκάφος δεν αντιδρά.
Ένα Boeing 747 χωρίς έλεγχο
Στα σύγχρονα μεγάλα αεροσκάφη, οι πιλότοι δεν μετακινούν απευθείας τις τεράστιες επιφάνειες των πτερύγων και της ουράς με τη δύναμη των χεριών τους. Τα υδραυλικά συστήματα μεταφέρουν τις εντολές τους στα πηδάλια.
Χωρίς αυτά, τα ailerons, το rudder και τα elevators παύουν ουσιαστικά να λειτουργούν. Το πλήρωμα της πτήσης 123 βρίσκεται τώρα μέσα σε ένα αεροσκάφος βάρους εκατοντάδων τόνων, που πετά με εκατοντάδες χιλιόμετρα την ώρα και δεν ανταποκρίνεται κανονικά σε καμία εντολή.
Η φυσιολογική αντίδραση ενός τόσο βαριά τραυματισμένου αεροπλάνου θα ήταν να χαθεί μέσα σε λίγα λεπτά. Το Boeing όμως συνεχίζει να πετά. Και εκεί αρχίζει το πραγματικό θρίλερ.
32 λεπτά μάχης
Το αεροσκάφος αρχίζει να ταλαντώνεται βίαια. Ανεβαίνει. Πέφτει. Γέρνει δεξιά. Γέρνει αριστερά.
Η απώλεια μεγάλου μέρους του κάθετου σταθερού προκαλεί έντονες πλευρικές ταλαντώσεις, ενώ η απώλεια των υδραυλικών συστημάτων στερεί από τους πιλότους τον φυσιολογικό έλεγχο.
Το Boeing μπαίνει σε ένα παράξενο μοτίβο κίνησης: ανεβαίνει απότομα, χάνει ταχύτητα, βυθίζεται και στη συνέχεια ξανασηκώνεται.
Οι πιλότοι έχουν σχεδόν ένα μόνο εργαλείο στη διάθεσή τους.
Τους κινητήρες. Αυξάνοντας ή μειώνοντας διαφορετικά την ώση στους τέσσερις κινητήρες, προσπαθούν να επηρεάσουν έμμεσα την πορεία και την κλίση του αεροσκάφους.
Είναι ένας εξαιρετικά αργός και ατελής τρόπος ελέγχου. Και δεν έχει σχεδιαστεί ποτέ ως κανονική μέθοδος πτήσης. Κι όμως, το πλήρωμα κατορθώνει να κρατήσει το Boeing στον αέρα.
Ένα λεπτό.
Πέντε.
Δέκα.
Είκοσι.
Τριάντα.
Η πτήση που θα διαρκούσε λιγότερο από μία ώρα έχει μετατραπεί σε μάχη για κάθε δευτερόλεπτο.
Στην καμπίνα, οι επιβάτες γράφουν αποχαιρετιστήρια σημειώματα
Στο πίσω μέρος του αεροσκάφους, οι μάσκες οξυγόνου έχουν πέσει.
Οι επιβάτες γνωρίζουν ότι κάτι πολύ σοβαρό έχει συμβεί.
Το πλήρωμα καμπίνας προσπαθεί να διατηρήσει την τάξη, ενώ το Boeing συνεχίζει τις βίαιες μεταβολές ύψους και κλίσης. Ορισμένοι επιβάτες αρχίζουν να γράφουν.
Όχι μηνύματα για το τι συνέβη. Αποχαιρετισμούς.
Μετά τη συντριβή, στα συντρίμμια θα βρεθούν σημειώματα προς συζύγους και παιδιά, γραμμένα στα τελευταία λεπτά της πτήσης.
Ίσως αυτό να είναι το πιο τρομακτικό στοιχείο της πτήσης 123. Οι άνθρωποι μέσα στο Boeing δεν πεθαίνουν σε μια στιγμιαία καταστροφή. Έχουν χρόνο να καταλάβουν.
Οι πιλότοι προσπαθούν να επιστρέψουν
Στο cockpit, το πλήρωμα δηλώνει κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Οι ελεγκτές προσφέρουν διαδρομές επιστροφής προς το Haneda και άλλες επιλογές προσγείωσης.
Αλλά το πρόβλημα πλέον δεν είναι το πού θα προσγειωθούν. Είναι αν μπορούν να στρίψουν προς οποιαδήποτε κατεύθυνση θέλουν.
Οι πιλότοι προσπαθούν επανειλημμένα να σταθεροποιήσουν το αεροσκάφος με μεταβολές στην ισχύ των κινητήρων. Κάποιες στιγμές φαίνεται ότι το πετυχαίνουν.
Ύστερα το Boeing αρχίζει ξανά να αποκλίνει.
Το βουνό πλησιάζει.
18:56 – Η τελευταία βύθιση
Περίπου 32 λεπτά έχουν περάσει από τον πρώτο κρότο. Το Boeing βρίσκεται πάνω από την ορεινή περιοχή της Gunma. Χάνει ξανά ύψος.
Το πλήρωμα αυξάνει την ισχύ. Το αεροσκάφος προσπαθεί να σηκώσει τη μύτη.
Δεν υπάρχει πια αρκετός χώρος. Στις 18:56, το Boeing 747 χτυπά στην ορεινή πλαγιά κοντά στο όρος Osutaka.
Η μεγαλύτερη σε αριθμό θυμάτων αεροπορική καταστροφή στην ιστορία που αφορά ένα μόνο αεροσκάφος έχει μόλις συμβεί.
Από τους 524 ανθρώπους που βρίσκονται στο αεροπλάνο, οι 520 θα χάσουν τη ζωή τους.
Τέσσερις γυναίκες επιζούν.
Το εύρημα που οδηγεί επτά χρόνια πίσω
Η έρευνα δεν σταματά στα γεγονότα της 12ης Αυγούστου. Οι ερευνητές πρέπει να απαντήσουν σε ένα πιο δύσκολο ερώτημα:
Πώς μπορεί να καταστραφεί τόσο βίαια ένα κρίσιμο τμήμα ενός Boeing 747 που βρίσκεται σε κανονική πτήση; Η διαδρομή των στοιχείων οδηγεί πίσω στο 1978.
Στην επισκευή μετά το tail strike. Οι ερευνητές καταλήγουν ότι η λανθασμένη αποκατάσταση του οπίσθιου διαφράγματος πίεσης επέτρεψε την ανάπτυξη ρωγμών κόπωσης επί χρόνια.
Στην πτήση 123, οι ρωγμές έχουν πλέον ενωθεί. Το διάφραγμα δεν αντέχει.
Η διαφορά πίεσης δημιουργεί ένα άνοιγμα αρκετών μέτρων. Η καταστροφική αλυσίδα έχει αρχίσει από ένα λάθος που έγινε επτά χρόνια νωρίτερα.
Ένα λάθος, χιλιάδες πτήσεις, 520 νεκροί
Η πτήση 123 μένει στην ιστορία όχι μόνο για το μέγεθος της τραγωδίας της.
Μένει ως ένα από τα σκληρότερα μαθήματα για το πώς λειτουργεί η ασφάλεια στην αεροπορία.
Ένα λάθος συντήρησης δεν χρειάζεται να προκαλέσει αμέσως δυστύχημα.
Μπορεί να παραμείνει κρυμμένο. Το αεροπλάνο μπορεί να πετάξει την επόμενη ημέρα. Και την επόμενη. Και για χρόνια. Μέχρι ένας ακόμη κύκλος συμπίεσης να γίνει ο τελευταίος.
Η Japan Airlines διατηρεί σήμερα τμήματα του αεροσκάφους, ανάμεσά τους και το κατεστραμμένο οπίσθιο διάφραγμα, στο Safety Promotion Center της εταιρείας. Δεν είναι μουσείο μιας περασμένης τραγωδίας. Χρησιμοποιείται για την εκπαίδευση των εργαζομένων της και ως υπενθύμιση του τι μπορεί να συμβεί όταν μια αστοχία περνά απαρατήρητη.
Στην ιστορία της πτήσης 123 υπάρχει όμως και κάτι ακόμη. Τριάντα δύο λεπτά.
Τόσο κατάφερε να κρατήσει το πλήρωμα στον αέρα ένα Boeing 747 που είχε χάσει μεγάλο μέρος της ουράς του και το σύνολο των υδραυλικών συστημάτων ελέγχου.
Δεν κατάφερε να το σώσει.
Αλλά το γεγονός ότι ένα ουσιαστικά ακυβέρνητο αεροσκάφος παρέμεινε στον αέρα για περισσότερο από μισή ώρα αποτελεί μέχρι σήμερα ένα από τα πιο δραματικά κεφάλαια στην ιστορία της πολιτικής αεροπορίας.
Και όλα άρχισαν όχι εκείνο το απόγευμα του Αυγούστου. Αλλά επτά χρόνια νωρίτερα, με μια επισκευή που έδειχνε ότι είχε τελειώσει.
