Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν αξιοποίησε τη Σύνοδο του ΝΑΤΟ για να προβάλλει το νέο γεωπολιτικό αφήγημα της Άγκυρας, ενώ στο παρασκήνιο παραμένει ανοιχτή η διαπραγμάτευση για τους S-400, τις κυρώσεις CAATSA και την πιθανή επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35.
Ο πρόεδρος της Τουρκίας εξέπεμψε ένα σύνθετο πολιτικό και γεωστρατηγικό μήνυμα, επιχειρώντας να συνδέσει το οθωμανικό παρελθόν με τον σύγχρονο ρόλο της Τουρκίας ως περιφερειακής δύναμης. Παράλληλα, έστειλε μηνύματα προς το εσωτερικό της χώρας, αλλά και προς τις δυτικές πρωτεύουσες, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στις σχέσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες, τις κυρώσεις CAATSA και την προοπτική επανένταξης της Άγκυρας στο πρόγραμμα των μαχητικών F-35.
Στην ομιλία του, ο Τούρκος πρόεδρος υπερασπίστηκε την επιλογή της τουρκικής κυβέρνησης να πλαισιώσει τις τελετές της Συνόδου με έντονα οθωμανικά στοιχεία, την παρουσία Γενιτσάρων στο προεδρικό τιμητικό άγημα αλλά και το εμβατήριο των Μεχτέρ με εθνικιστικό περιεχόμενο που συνόδευαν τις εκστρατείες της οθωμανικής αυτοκρατορίας .
«Είτε το αποδέχεστε είτε όχι, δεν υπάρχει πλέον μια Τουρκία που αποκηρύσσει την ιστορική της κληρονομιά», ανέφερε χαρακτηριστικά, υποστηρίζοντας ότι η σύγχρονη Τουρκία που αγκαλιάζει τη συσσωρευμένη πολιτιστική και πολιτισμική της παρακαταθήκη.
Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν χαρακτήρισε τη Δημοκρατία της Τουρκίας ως τον τελευταίο κρίκο μιας αλυσίδας των κρατών μας, μιας παράδοσης χιλιάδων ετών υποστηρίζοντας ότι το Προεδρικό Συγκρότημα, όπου πραγματοποιήθηκε η Σύνοδος, ανέδειξε το κύρος και τη διεθνή θέση της χώρας.
Το άνοιγμα προς την Ουάσιγκτον
Ιδιαίτερη σημασία απέδωσε ο Τούρκος πρόεδρος και στην επίσκεψη του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ στην Άγκυρα, την πρώτη επίσκεψη Αμερικανού προέδρου στη χώρα έπειτα από δεκαεπτά χρόνια.
Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν χαρακτήρισε θετικά τα μηνύματα που εξέπεμψε ο Λευκός Οίκος, υπογραμμίζοντας ότι οι δύο πλευρές επιδιώκουν την ενίσχυση της στρατηγικής συνεργασίας, με στόχο τόσο την αύξηση του διμερούς εμπορίου στα 100 δισ. δολάρια όσο και τη συνεργασία σε ζητήματα περιφερειακής ασφάλειας.
Ωστόσο, το βασικό ζητούμενο για την Άγκυρα παραμένει η άρση των κυρώσεων CAATSA και η επιστροφή στο πρόγραμμα των F-35, από το οποίο αποκλείστηκε μετά την αγορά του ρωσικού αντιαεροπορικού συστήματος S-400.
Στο παρασκήνιο φαίνεται να εξετάζεται ένα νέο σενάριο που θα μπορούσε να ξεμπλοκάρει τις αμερικανοτουρκικές σχέσεις. Σύμφωνα με ανάλυση του Foundation for Defense of Democracies, η Τουρκία εξετάζει τη μεταβίβαση των S-400 σε τρίτη χώρα, αντί της επιστροφής τους στη Ρωσία ή της αποσυναρμολόγησής τους.
Πιθανοί αποδέκτες εμφανίζονται τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Κατάρ, χώρες που επιδιώκουν την ενίσχυση της αντιαεροπορικής τους άμυνας λόγω της αυξανόμενης έντασης στη Μέση Ανατολή. Η εν λόγω επιλογή θα μπορούσε να επιτρέψει στην Ουάσινγκτον να πιστοποιήσει ότι η Τουρκία δεν διαθέτει πλέον τους S-400, όπως απαιτεί η αμερικανική νομοθεσία.
Παρά ταύτα, η διαδικασία μόνο απλή δεν είναι. Η συμφωνία αγοράς των S-400 προβλέπει ότι η Μόσχα διατηρεί λόγο σε οποιαδήποτε μεταπώληση, γεγονός που σημαίνει ότι απαιτείται και η συναίνεση του Κρεμλίνου. Ακόμη και αν η Άγκυρα προχωρήσει στη μεταφορά των S-400, τίποτα δεν διασφαλίζει την επιστροφή της στο πρόγραμμα των F-35.
Ο Ντόναλντ Τραμπ απέφυγε στη Σύνοδο του ΝΑΤΟ να ανακοινώσει οποιαδήποτε απόφαση, δηλώνοντας ότι «δεν έχει καταλήξει ακόμη», αφήνοντας σε ισχύ τόσο τον αποκλεισμό της Τουρκίας όσο και τις κυρώσεις.
Παράλληλα, το αμερικανικό Κογκρέσο εξακολουθεί να διατηρεί ισχυρές επιφυλάξεις απέναντι στην Άγκυρα. Πέρα από το ζήτημα των S-400, αρκετοί γερουσιαστές ζητούν πρόσθετες εγγυήσεις ότι η Τουρκία δεν θα αποκτήσει ξανά ρωσικά οπλικά συστήματα, δεν θα επιτρέψει διαρροή τεχνολογίας προς τη Ρωσία ή την Κίνα και θα αλλάξει συνολικά τη στάση της σε μια σειρά περιφερειακών ζητημάτων.
Στις σχετικές συζητήσεις περιλαμβάνονται ακόμη η σχέση της Άγκυρας με τη Χαμάς, αλλά και οι ανησυχίες για πιθανή αξιοποίηση των F-35 σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο.
Οι προσδοκίες της Άγκυρας
Παρά τα εμπόδια, τα τουρκικά μέσα ενημέρωσης εμφανίζονται ιδιαίτερα αισιόδοξα. Το Haber Global παρουσίασε ως σημαντική εξέλιξη τις δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ ότι «δεν θέλουμε να επιβάλουμε κυρώσεις στους φίλους μας», εκτιμώντας ότι διαμορφώνεται νέο πλαίσιο στις αμερικανοτουρκικές σχέσεις.
Η τουρκική πλευρά θεωρεί ότι η προσωπική διπλωματία μεταξύ Ερντογάν και Τραμπ μπορεί να συμβάλει στην άρση των περιορισμών που επιβλήθηκαν μετά την αγορά των S-400 και να ανοίξει τον δρόμο για την αποκατάσταση της αμυντικής συνεργασίας.
Ωστόσο, η πραγματικότητα παραμένει πιο σύνθετη. Η μεταφορά των S-400 σε τρίτη χώρα θα μπορούσε να διευκολύνει την άρση ορισμένων νομικών εμποδίων, όμως δεν αρκεί από μόνη της για να ανατρέψει τις ισχυρές αντιστάσεις που εξακολουθούν να υπάρχουν στο Κογκρέσο. Έτσι, παρά τα θετικά μηνύματα και τις προσδοκίες που καλλιεργεί η Άγκυρα, η επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35 εξακολουθεί να εξαρτάται από μια δύσκολη πολιτική και θεσμική διαπραγμάτευση, η έκβαση της οποίας παραμένει αβέβαιη.
