«Τα στενά διατηρούν την αξία τους όσο η ναυσιπλοΐα μέσω αυτών αυξάνεται καθημερινά, όχι όταν μειώνεται». Η δήλωση του Μοχάμεντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ, προέδρου του ιρανικού κοινοβουλίου, δεν αποτελεί απλώς μια διαπίστωση, αλλά μια σαφή προειδοποίηση. Tο Ιράν πιθανότατα δεν αντιλαμβάνεται ότι η συνεχιζόμενη επιθετικότητα στο Ορμούζ ενδέχεται να λειτουργήσει ως μπούμερανγκ.
Γεγονός είναι, πως ο πρόεδρος των ΗΠΑ, βρίσκεται, σε εξαιρετικά δυσχερή θέση, όσον αφορά τα Στενά. Ο Λευκός Οίκος καταβάλλει επίμονες προσπάθειες για να ανοίξει εκ νέου την κομβική ενεργειακή θαλάσσια οδό, βρίσκοντας σθεναρή αντίσταση.
Ωστόσο, η Τεχεράνη κινδυνεύει να υπερεκτιμήσει τις δυνάμεις της. Εάν συνεχίσει να ασκεί πίεση, ενδέχεται, σε βάθος πενταετίας όπως εκτιμά το Bloomberg, να απωλέσει τη στρατηγική της ισχύ, καθώς οι γείτονές της δεν θα μείνουν άπραγοι, αλλά θα προχωρούν στην κατασκευή εναλλακτικών, παρακαμπτήριων οδών.
Η τάση για αναζήτηση εναλλακτικών λύσεων έγινε ορατή μετά από τα πλήγματα κατά πετρελαιοφόρων στα ανοικτά των ακτών του Ομάν, που ώθησαν τα κράτη του Περσικού Κόλπου, καθώς και τους εισαγωγείς πετρελαίου -συμπεριλαμβανομένων ισχυρών οικονομιών όπως η Κίνα και η Ιαπωνία- να εξετάσουν ως μοναδικό τρόπο διασφάλισης των μελλοντικών ενεργειακών ροών την επένδυση δισεκατομμυρίων δολαρίων σε νέα δίκτυα αγωγών.
Βραχυπρόθεσμα κέρδη, μακροπρόθεσμες απώλειες
Το Ιράν ενδέχεται να κερδίσει ορισμένες βραχυπρόθεσμες μάχες. Το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης διατηρεί τη δυνατότητα να παρεμποδίσει τη διέλευση των πλοίων, ενδεχομένως και για παρατεταμένο χρονικό διάστημα. Οι τιμές του πετρελαίου θα εκτιναχθούν εκ νέου, ασκώντας έντονη οικονομική και πολιτική πίεση στον Τραμπ, και όχι μόνο.
Μακροπρόθεσμα, ωστόσο, η ικανότητα της Τεχεράνης να κρατά όμηρο την παγκόσμια οικονομία ίσως εξασθενίσει, καθώς η χερσαία διαμετακόμιση απειλεί να αντικαταστήσει τη θαλάσσια δίοδο του Ορμούζ με ταχείς ρυθμούς.
Οι αριθμοί
Πριν από το ξέσπασμα του πολέμου, από το Ορμούζ διακινείτο περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου, ποσότητα που μεταφράζεται σε 15 εκατομμύρια βαρέλια αργού πετρελαίου και επιπλέον πέντε εκατομμύρια βαρέλια προϊόντων διύλισης ημερησίως.
Η παραγωγή του Ιράν αντιστοιχούσε σε περίπου τρία εκατομμύρια βαρέλια, αφήνοντας τα υπόλοιπα 17 εκατομμύρια βαρέλια των γειτονικών κρατών να εξαρτώνται από τη διέλευση των στενών.
Από την ποσότητα αυτή, η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έχουν ήδη διοχετεύσει περίπου πέντε εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα μέσω υφιστάμενων αγωγών.
Ως εκ τούτου, ο αγώνας δρόμου για την εξεύρεση εναλλακτικών διαδρομών για τα εναπομείναντα 12 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως έχει ήδη ξεκινήσει.
Κατασκευές σε χρόνους ρεκόρ
Οι πετρελαιαγωγοί αποτελούν απλά μηχανικά έργα, με δυνατότητα υλοποίησης σε εξαιρετικά σύντομο χρονικό διάστημα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο λεγόμενος Tapline, αγωγός μήκους 1.640 χιλιομέτρων που κάποτε εκτεινόταν από τη Σαουδική Αραβία έως τον Λίβανο, διασχίζοντας την Ιορδανία και τη Συρία, και ο οποίος ολοκληρώθηκε το 1950 μέσα σε μόλις τρεισήμισι χρόνια.
Αντίστοιχα, τη δεκαετία του 1980, μεγάλοι περιφερειακοί αγωγοί, όπως οι δύο φάσεις του αγωγού Ιράκ – Σαουδικής Αραβίας (IPSA), κατασκευάστηκαν σε λιγότερο από τέσσερα έτη.
Τα σκουριασμένα απομεινάρια παλαιών υποδομών, που αναπτύχθηκαν από τη δεκαετία του 1950 έως τη δεκαετία του 1990 και έκτοτε εγκαταλείφθηκαν, μαρτυρούν τα πολυάριθμα αποτυχημένα εγχειρήματα μεταφοράς πετρελαίου με παράκαμψη του Ορμούζ.
Ωστόσο, η συνεχιζόμενη αναμέτρηση μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, σε συνδυασμό με τον τερματισμό της εμφύλιας σύγκρουσης στη Συρία, μετέβαλαν τις περιφερειακές ισορροπίες.
Σήμερα, η Δαμασκός και το Ριάντ βρίσκονται σε τροχιά οικονομικής συνεργασίας, όπως ακριβώς η Βαγδάτη και η Άγκυρα. Ό,τι στο παρελθόν φάνταζε ανέφικτο, πλέον παρουσιάζεται υλοποιήσιμο.
Στο πλαίσιο αυτό, το Άμπου Ντάμπι πρωτοστατεί με νέους αγωγούς παράκαμψης, η Σαουδική Αραβία σχεδιάζει την επέκταση των τερματικών της σταθμών στην Ερυθρά Θάλασσα, ενώ το Ιράκ στρέφει το βλέμμα προς τη Μεσόγειο, μέσω Τουρκίας και Συρίας, αναζητώντας διέξοδο στην ευρωπαϊκή αγορά.
Δεν είναι πανάκεια αλλά μπορεί να λειτουργησει
Ασφαλώς, οι πετρελαιαγωγοί δεν αποτελούν πανάκεια, καθώς παραμένουν ευάλωτοι σε δολιοφθορές, όπως και τα λιμάνια όπου καταλήγουν. Η τρέχουσα σύγκρουση, ωστόσο, αποδεικνύει ότι οι υποδομές αυτές επιδεικνύουν πολύ μεγαλύτερη ανθεκτικότητα από εκείνη που τους απέδιδαν οι επικριτές τους.
Οι προσπάθειες της Τεχεράνης, για παράδειγμα, απέτυχαν να πλήξουν τη λειτουργία των αγωγών της Σαουδικής Αραβίας και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων.
Η αναμέτρηση για τον έλεγχο του Ορμούζ ενδέχεται να παραταθεί και το Ιράν να συνεχίσει να έχει τη δυνατότητα να κερδίσει επιμέρους μάχες.
Ώς το 2030, εντούτοις, τα στενά ίσως πάψουν να αποτελούν το μοναδικό σημείο συμφόρησης για το παγκόσμιο πετρέλαιο, καθώς εκατομμύρια βαρέλια θα διοχετεύονται πλέον σε εναλλακτικές οδούς.
Παραμένει άγνωστο αν οι σκληροπυρηνικοί σύντροφοί του στο Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης έχουν λάβει το μήνυμα…
