Η ανθρωπότητα μπορεί κάποτε να μιλούσε πολύ περισσότερες γλώσσες από ό,τι σήμερα, με δεκάδες χιλιάδες να χρησιμοποιούνται μεταξύ 3.000 και 1.000 ετών πριν. Αυτό υπερβαίνει κατά πολύ τις περισσότερες από 7.500 μοναδικές γλώσσες που χρησιμοποιούνται σήμερα παγκοσμίως.
Τα ευρήματα, που δημοσιεύθηκαν στις 23 Ιουλίου στο Science 1 , υποδηλώνουν ότι η άνοδος της γεωργίας πυροδότησε μια αρχική άνθηση των γλωσσών, καθώς οι άνθρωποι μετατοπίστηκαν από έναν νομαδικό τρόπο ζωής κυνηγών-τροφοσυλλεκτών και εγκαταστάθηκαν σε μικρές, απομονωμένες κοινότητες. Εάν είναι ακριβή, αυτά τα αποτελέσματα υποδηλώνουν ότι η εξαφάνιση των γλωσσών δεν είναι ένα μοναδικά σύγχρονο φαινόμενο, λέει η Heidi Harley, γλωσσολόγος στο Πανεπιστήμιο της Αριζόνα στο Τουσόν.
Η πραγματική ιστορική ποικιλομορφία των γλωσσών που υποδηλώνεται από αυτή την ανάλυση είναι «εκπληκτική», λέει. «Ο αριθμός των γλωσσών που προέβλεπαν ότι υπήρχαν είναι κάπως έτσι: “Τι; Αυτό είναι τρελό”».
Αγρόκτημα της Βαβέλ
Εκτός από τις γραπτές πηγές, τα στοιχεία για τη χρήση γλώσσας στο αρχαιολογικό αρχείο είναι ελάχιστα — πράγμα που σημαίνει ότι οι ερευνητές συχνά γνωρίζουν «εκπληκτικά λίγα» για την ιστορική γλωσσική ποικιλομορφία, λέει ο Joe Salmons, ιστορικός γλωσσολόγος στο Πανεπιστήμιο του Ουισκόνσιν-Μάντισον.
Αυτό έχει οδηγήσει τους ερευνητές να προτείνουν πολύ διαφορετικές ερμηνείες για το πώς έχει εξελιχθεί η γλωσσική ποικιλομορφία με την πάροδο του χρόνου . Ως επί το πλείστον, αυτοί οι υπολογισμοί είναι «αριθμοί που δεν έχουν υπολογιστεί», λέει η συν-συγγραφέας Claire Bowern, ιστορική γλωσσολόγος στο Πανεπιστήμιο Yale στο Νιου Χέιβεν του Κονέκτικατ.
Η μετάβαση σε αγροτικούς οικισμούς κατά τη Νεολιθική Εποχή, όπως αυτός στο Çayönü της Τουρκίας, συνέβαλε στην άνθηση της γλωσσικής ποικιλομορφίας. Πίστωση: Omer Yasin Ergin/Anadolu Agency/Getty
Στη μελέτη τους, η Bowern και οι συνάδελφοί της στόχευαν να παρακολουθήσουν την παγκόσμια τροχιά της γλωσσικής ποικιλομορφίας τα τελευταία 12.000 χρόνια. Ξεκίνησαν εκτιμώντας πόσες γλώσσες ομιλούνταν πριν από 12.000 χρόνια, δηλαδή γύρω στο τέλος της τελευταίας παγετώδους περιόδου. Για να το κάνουν αυτό, διαίρεσαν τον κατά προσέγγιση συνολικό παγκόσμιο πληθυσμό εκείνη την εποχή με το μέσο μέγεθος των ομάδων κυνηγών-τροφοσυλλεκτών από το ίδιο εθνοτικό και πολιτιστικό υπόβαθρο. Για αυτό το μοντέλο, οι ερευνητές εργάστηκαν με βάση την υπόθεση ότι αυτές οι ομάδες των περίπου 800 ατόμων μιλούσαν την ίδια γλώσσα – ένα συμπέρασμα βασισμένο σε έρευνα του εικοστού αιώνα για τις ιθαγενείς ομάδες της Αλάσκας και την παγκόσμια ιστορική γλωσσική ποικιλομορφία.
Ο υπολογισμός τους υποδηλώνει ότι πριν από 12.000 χρόνια ομιλούνταν μεταξύ 3.300 και 7.800 γλωσσών.
Στη συνέχεια, η ομάδα στόχευσε να εκτιμήσει πώς έχει εξελιχθεί η γλωσσική ποικιλομορφία με την πάροδο του χρόνου, χρησιμοποιώντας στατιστικά μοντέλα. Επειδή η δομή πολλών κοινωνιών άλλαξε στο τέλος της τελευταίας παγετώδους περιόδου, μετατοπιζόμενη από νομαδικές ομάδες κυνηγών-τροφοσυλλεκτών σε γεωργικές κοινότητες και επεκτεινόμενη σε έθνη-κράτη , το μοντέλο υπέθεσε ότι οι ομάδες που μιλούσαν την ίδια γλώσσα τελικά έγιναν μεγαλύτερες.
Πώς μια γλωσσική οικογένεια κατέκτησε τον κόσμο: το αρχαίο DNA εντοπίζει την εξάπλωσή της
Παρά ταύτα, η ανάλυση υποδηλώνει ότι η γλωσσική ποικιλομορφία αυξήθηκε τις επόμενες χιλιετίες καθώς η γεωργία εξαπλώθηκε παγκοσμίως και κορυφώθηκε πριν από περίπου 2.000 χρόνια, όταν χρησιμοποιούνταν δεκάδες χιλιάδες γλώσσες – περίπου δέκα φορές περισσότερες από όσες ομιλούνταν στο τέλος της τελευταίας εποχής των παγετώνων.
Το γιατί συνέβη αυτό δεν είναι σαφές, αλλά ο Μπόουερν υποψιάζεται ότι ένας παράγοντας ήταν η μετάβαση από νομαδικούς σε πιο μόνιμους οικισμούς . Αυτό υποστηρίζεται από έρευνα στη Νέα Γουινέα και το Βανουάτου, η οποία υποδηλώνει ότι οι διάλεκτοι και οι γλώσσες των μικρών αγροτικών οικισμών αποκλίνουν πιο έντονα από εκείνες των γειτόνων τους από ό,τι εκείνες των κυνηγών-τροφοσυλλεκτών στην ίδια περιοχή.
