Του Νίκου Κωτσικόπουλου
Δύο νέα ψηφιακά εργαλεία μπαίνουν σε πιλοτική λειτουργία για την παρακολούθηση του ιδιωτικού χρέους και την αποτύπωση της πιστοληπτικής εικόνας πολιτών και επιχειρήσεων, σύντομα και θα λειτουργήσουν από τον Σεπτέμβριο. Πρόκειται για το Μητρώο Παρακολούθησης Ιδιωτικού Χρέους και το Σύστημα Πιστοληπτικής Αξιολόγησης που θα δίνει σε κάθε φυσικό και νομικό πρόσωπο, για δική του χρήση, ένα σκορ.
Τα προγράμματα παρουσίασε η Γενική Γραμματέας Χρηματοπιστωτικού Τομέα και Διαχείρισης Ιδιωτικού Χρέους, Θεώνη Αλαμπάση. Στόχος είναι να συγκεντρωθούν στοιχεία για να προκύψει μια καθαρή εικόνα για το ποιος χρωστά, τι και πού και με ποια συνέπεια ανταποκρίνεται στις υποχρεώσεις του. Επίσης, στόχος είναι να μπορεί κάθε πολίτης ή επιχείρηση να βλέπει την πιστοληπτική του εικόνα μέσω του gov.gr και να την αξιοποιεί με έκδοση πιστοποιητικού.
Το πρώτο εργαλείο, το Μητρώο Παρακολούθησης Ιδιωτικού Χρέους, θα συγκεντρώνει ανώνυμα στοιχεία για την πορεία του ιδιωτικού χρέους στη χώρα. Το Δημόσιο θα έχει καλύτερη εικόνα για το συνολικό ύψος, τη διάρθρωση και τα χαρακτηριστικά των οφειλών φυσικών και νομικών προσώπων. Τα στοιχεία θα αφορούν χρέη προς το Δημόσιο, τα Ασφαλιστικά Ταμεία, τους δήμους και άλλους φορείς του δημόσιου τομέα, αλλά και προς χρηματοδοτικούς φορείς, επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας, τηλεπικοινωνιακές εταιρείες, ενεργειακούς παρόχους και άλλες επιχειρήσεις.
Το δεύτερο εργαλείο, το Σύστημα Πιστοληπτικής Αξιολόγησης, θα λειτουργεί ως μηχανισμός συγκέντρωσης και επεξεργασίας δεδομένων από φορείς του Δημοσίου, ώστε να προκύπτει μια ενιαία εικόνα για την πιστοληπτική ικανότητα φυσικών και νομικών προσώπων. Η βαθμολόγηση αυτή θα δείχνει με συγκεκριμένα στοιχεία πόσο συνεπής είναι ένας πολίτης ή μια επιχείρηση απέναντι στις υποχρεώσεις του προς το Δημόσιο. Το σύστημα θα μπορεί επίσης να ανταλλάσσει πιστοληπτικές βαθμολογήσεις με φορείς πιστοληπτικής αξιολόγησης (όπως ο Τειρεσίας), ώστε να παράγεται μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα.
Πώς θα λειτουργεί
Η λειτουργία του συστήματος θα ξεκινά από τη συλλογή και διασταύρωση δεδομένων από διαθέσιμες δημόσιες πηγές. Στη συνέχεια, τα στοιχεία θα επεξεργάζονται και θα παράγεται πιστοληπτική βαθμολογία. Ο ενδιαφερόμενος πολίτης ή η επιχείρηση θα ενημερώνεται για το αποτέλεσμα της αξιολόγησης, θα έχει πρόσβαση στο ιστορικό των αιτήσεων και θα μπορεί να ζητά έλεγχο ή διόρθωση της βαθμολογίας.
Η κ. Αλαμπάση ξεκαθάρισε ότι δεν θα συλλέγονται στοιχεία για ενοίκια ή άλλες αντίστοιχες πληροφορίες, καθώς κάτι τέτοιο δεν προβλέπεται από το σημερινό θεσμικό πλαίσιο. Η αξιολόγηση θα βασίζεται σε στοιχεία που αφορούν κυρίως τις οφειλές προς το Δημόσιο και θα αντλούνται από την ΑΑΔΕ και τον ΕΦΚΑ, με περίοδο αναφοράς τα τελευταία δύο χρόνια.
Ωστόσο, είναι γνωστό κι έχει γραφτεί ότι τα “σκορ” υποψηφίων ενοικιαστών μπορεί να ζητούνται από ιδιοκτήτες ακινήτων προς ενοικίαση. (Στη Γερμανία για παράδειγμα, ο ενοικιαστής προστατεύεται πιο αυστηρά από ό,τι στην Ελλάδα, αλλά αν αποδειχθεί ότι δεν πλήρωνε, καταγράφεται στο σύστημα το ιστορικό του και ουσιαστικά χάνει τη δυνατότητα να ενοικιάσει ξανά).
Αντίστοιχα, οι επιχειρήσεις μπορούν να τα χρησιμοποιούν έναντι των προμηθευτών τους, μια και οι τράπεζες και οι χρηματοπιστωτικοί φορείς γνωρίζουν άμεσα και άριστα τα δάνεια νομικών και φυσικών προσώπων και να εξυπηρετούνται.
Κάθε πολίτης θα μπορεί να βλέπει την προσωπική του πιστοληπτική εικόνα και το σχετικό σκορ μέσω του gov.gr. Ωστόσο, στην πιλοτική περίοδο λειτουργίας, η βαθμολογία δεν θα μπορεί να χρησιμοποιηθεί από τράπεζες ή άλλους χρηματοδοτικούς φορείς ως λόγος για να απορρίψουν αίτημα χρηματοδότησης. Αντίστοιχα, δεν θα μπορεί να χρησιμοποιηθεί από τον ίδιο τον πολίτη ως επιχείρημα για να ζητήσει καλύτερους όρους δανεισμού.
Η πρόσβαση στα δεδομένα θα γίνεται μόνο με ρητή συναίνεση του ενδιαφερομένου, όπου αυτή απαιτείται. Η αξιοποίηση της πιστοληπτικής εικόνας από τρίτους θα πρέπει να κινείται μέσα στο θεσμικό πλαίσιο για την προστασία των προσωπικών δεδομένων.
Ο σκοπός του συστήματος
Σύμφωνα με όσα παρουσιάστηκαν, βασικός σκοπός του “Συστήματος Πιστοληπτικής Αξιολόγησης” είναι να αποτυπώνει τη φερεγγυότητα και την ικανότητα αποπληρωμής φυσικών και νομικών προσώπων έναντι του Δημοσίου. Το έργο αναπτύχθηκε με τη συμμετοχή της Γενικής Γραμματείας Χρηματοπιστωτικού Τομέα και Διαχείρισης Ιδιωτικού Χρέους, της ΑΑΔΕ, του ΕΦΚΑ και του ΚΕΑΟ, της Γενικής Γραμματείας Πληροφοριακών Συστημάτων, της Κοινωνίας της Πληροφορίας, της Ernst & Young και του Τειρεσία. Η χρηματοδότηση έγινε μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης.
Οι βασικές πηγές δεδομένων, είπε η κ. Αλαμπάση, θα είναι η ΑΑΔΕ και το ΚΕΑΟ. Από την ΑΑΔΕ θα αξιοποιούνται στοιχεία για εισοδήματα, ακίνητη περιουσία, οφειλές, πληρωμές και ρυθμίσεις. Από το ΚΕΑΟ θα αντλούνται στοιχεία για ασφαλιστικές οφειλές, πληρωμές και ρυθμίσεις. Συμπληρωματικά θα χρησιμοποιούνται δεδομένα από το Ηλεκτρονικό Μητρώο Φερεγγυότητας και τον Τειρεσία.
Η βαθμολογία επίσης δεν θα βγαίνει από ένα μόνο στοιχείο. Θα προκύπτει από συνδυασμό παραγόντων, όπως η φορολογητέα αξία της ακίνητης περιουσίας, τα εισοδήματα, η ύπαρξη ή μη ληξιπρόθεσμων οφειλών, η συνέπεια στις πληρωμές και η συνολική συμπεριφορά απέναντι στις υποχρεώσεις προς το Δημόσιο. Με βάση αυτά τα δεδομένα, τα στατιστικά μοντέλα θα εκτιμούν την ικανότητα αποπληρωμής και την πιθανότητα αθέτησης υποχρεώσεων.
Η πιστοληπτική εικόνα θα αποτυπώνεται σε κλίμακα αξιολόγησης, με έξι βαθμίδες για τα φυσικά πρόσωπα (A και A- στην κορυφή, B υψηλή, B- μέτρια, C για τη χαμηλή κατηγορία και D όταν υπάρχουν ουσιώδη ληξιπρόθεσμα ποσά). Αντίστοιχη κλίμακα θα υπάρχει και για τα νομικά πρόσωπα, με ενδιάμεσες βαθμίδες που θα δείχνουν το επίπεδο κινδύνου.
