Του Κώστα Ράπτη
Ο Ταγίπ Ερντογάν δεν φημίζεται για τα φιλο-σιιτικά του αισθήματα. Αλλά ως μαιτρ των τακτικών ελιγμών μπορεί να εμφανίζει και διαφορετικό πρόσωπο.
Όταν στις 29 Μαϊου 2013, κατά την τελετή θεμελίωσης της τρίτης γέφυρας του Βοσπόρου, ο τότε πρωθυπουργός της Τουρκίας ανακοίνωσε ότι αυτή θα λάβει το όνομα του Σουλτάνου Σελίμ Α’ Γιαβούζ, η αλεβιτική κοινότητα της γείτονος υπέστη σοκ, για αυτό και προσχώρησε μαζικά στις κινητοποιήσεις της πλατείας Γκεζί που είχαν ξεκινήσει την προηγουμένη. Άλλωστε, η συριακή περιπέτεια στην οποία είχε ήδη βυθιστεί η Τουρκία, στο πλευρό των σουνιτών ανταρτών που ήθελαν να ανατρέψουν το περί τον Άσαντ δίκτυο εξουσίας των ετερόδοξων Αλαουιτών (Νοσάιρι), ενέτεινε τα σεκταριστικά πάθη.
Ο Σελίμ ο Σκυθρωπός υπήρξε μέγας διώκτης των Αλεβιτών (Κιζιλμπασήδων) της Ανατολίας, γεγονός σχετιζόμενο και με την πολεμική σύγκρουσή του με την Περσία των Σαφαβιδών. Ήταν ο πρώτος Οθωμανός σουλτάνος ο οποίος έλαβε τον τίτλο του Χαλίφη (1517), μετά την κατάκτηση της αραβικής Ανατολής. Εξ ού και ο σάχης Ισμαήλ επέβαλε τον Δωδεκαδικό Σιιτισμό ως επίσημο δόγμα της δικής του επικράτειας, μη αναγνωρίζοντας την θρησκευτική εξουσία του μεγάλου ανταγωνιστή του. (Δωδεκαδικοί, Αλεβίτες και Αλαουίτες αποτελούν, μαζί με τους τους Ζαϊδίτες της Υεμένης και τους Ισμαηλίτες διαφορετικούς κλάδους του Σιιτισμού).
Καθώς ο ισλαμικός κόσμος αυτές τις μέρες διανύει τον πένθιμο για τους Σιίτες μήνα Μουχαρράμ, που κορυφώνεται με τις τελετές της Ασούρα, σε ανάμνηση του φόνου του Ιμάμη Χουσεϊν στην Καρμπάλα του σημερινού Ιράκ, ο Τούρκος πρόεδρος αποφάσισε να αποστείλει μήνυμα συμπαράστασης στους μη σουνίτες συμπατριώτες του.
Σε εόρτιο δείπνο την Τετάρτη στο προεδρικό μέγαρο της Άγκυρας ο Ερντογάν συνεχάρη τους Μουσουλμάνους για τον ιερό μήνα Μουχάραμ, χαρακτηρίζοντάς τον ως μια περίοδο περισυλλογής, προσευχής και ενότητας. Εξέφρασε την ελπίδα ότι ο μήνας θα φέρει ειρήνη και ευλογίες στην Τουρκία, τον ισλαμικό κόσμο και την ανθρωπότητα. Ενόψει δε της Ασούρα, τίμησε τη μνήμη του Ιμάμη Χουσεΐν και των περισσότερων από 70 συντρόφων του που μαρτύρησαν μαζί του δηλώνοντας: “Εξακολουθούμε να κουβαλάμε τον πόνο της Καρμπάλα στις καρδιές μας. Για 14 αιώνες, θρηνούμε το μαρτύριο του Ιμάμη Χουσεΐν και των συντρόφων του”. Πρόσθεσε ότι τα γεγονότα της Καρμπάλα απέδειξαν ότι ενώ οι άνθρωποι μπορεί να χάσουν τη ζωή τους, οι αρχές της δικαιοσύνης και της αλήθειας παραμένουν. Και συμπλήρωσε: Ο σεβασμός και η αφοσίωση στην Ahl al-Bayt (την Οικογένεια του Προφήτη) αποτελούν την ουσία και το θεμέλιο αυτού του έθνους και αναπόσπαστο μέρος της πολιτιστικής και πνευματικής ταυτότητας της Ανατολίας.
Κάνοντας έκκληση για ενότητα, ο Ερντογάν επικαλέστηκε τις διδασκαλίες του Κορανίου που προτρέπουν τους πιστούς να παραμείνουν ενωμένοι και να αποφεύγουν τη διαίρεση, λέγοντας ότι η κοινωνική συνοχή είναι η ισχυρότερη προστασία ενάντια στις προσπάθειες δημιουργίας διχόνοιας.
Αναφέρθηκε επίσης στα λόγια του Χατζή Μπεκτάς Βελή, του γενάρχη των Αλεβιτών, “ας είμαστε ενωμένοι, δυνατοί και ζωντανοί”, περιγράφοντάς τα ως ένα διαρκές θεμέλιο αδελφοσύνης στην Τουρκία.
Ο Ερντογάν δεν παρέλειψε να αναφερθεί στις κυβερνητικές πολιτικές υπέρ των Αλεβιτών, των οποίων οι χώροι λατρείας (τζεμεβί), οι οποίοι προηγουμένως δεν είχαν αναγνώριση, υπάγονται από το 2022 σε πρόγραμμα της προεδρίας, που καλύπτει τα έξοδα συντήρησης, επίπλωσης και ηλεκτροδότησής τους.
Όλα αυτά έχουν προφανή εσωτερική πολιτική στόχευση. Άλλωστε, οι Αλεβίτες αποτελούσαν παραδοσιακά εκλογικό κοινό του αντιπολιτευόμενου Λαϊκού Ρεπουμπλικανικού Κόμματος το οποίο βρίσκεται σε κρίση.
Αποτελεί, ωστόσο, ενδιαφέρον ερώτημα κατά πόσον τα φιλο-σιιτικά ανοίγματα του Ερντογάν αποτελούν και ένα “κλείσιμο του ματιού” ως προς τις περιφερειακές του συμμαχίες, σε μία συγκυρία κατά την οποία ο πόλεμος ΗΠΑ και Ισραήλ εναντίον της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν ανέτρεψε τις μεσανατολικές ισορροπίες.
Επ’ αυτού, ο αντιπρόεδρος του Ερντογάν, Τζεβντέτ Γιλμάζ υπήρξε περισσότερο συγκεκριμένος. Μιλώντας στην “Τελετή Πένθους της Παγκόσμιας Ασούρα” στην Κωνσταντινούπολη την Πέμπτη, ο αντιπρόεδρος δήλωσε ότι τα μαθήματα της Καρμπάλα παραμένουν επίκαιρα σήμερα, καθώς η δικαιοσύνη και το κράτος δικαίου πρέπει να υπερισχύσουν της κατάχρησης εξουσίας.
Κάνοντας παραλληλισμούς μεταξύ της τραγωδίας της Καρμπάλα και των σύγχρονων παγκόσμιων συγκρούσεων, ο Γιλμάζ είπε ότι ο κόσμος συνεχίζει να αντιμετωπίζει προκλήσεις από εκείνους που πιστεύουν ότι η εξουσία από μόνη της παρέχει νομιμότητα. “Υπάρχουν εκείνοι που πιστεύουν, “Είμαι ισχυρός, άρα μπορώ να κάνω ό,τι θέλω”. Δεν μπορούμε να δεχτούμε μια τέτοια νοοτροπία”, είπε. “Η εξουσία που αποσπάται από τη δικαιοσύνη, τη συμπόνια και το κράτος δικαίου δεν έχει διαρκή αξία. Η ιστορία έχει δείξει ότι καμία εξουσία που δεν στερείται νομιμότητας και σεβασμού προς τον νόμο δεν μπορεί να διαρκέσει”.
Ο Γιλμάζ δήλωσε ότι η Τουρκία υποστηρίζει τον συνδυασμό της ηθικής νομιμότητας με τη δύναμη σε μια περίοδο αυξανόμενης περιφερειακής αβεβαιότητας. Προειδοποίησε επίσης κατά των προσπαθειών διαίρεσης των κοινωνιών βάσει εθνοτικών και θρησκευτικών γραμμών, υποστηρίζοντας ότι η ποικιλομορφία θα πρέπει να θεωρείται πηγή δύναμης και όχι σύγκρουσης. “Εκτός αν δούμε τις ταυτότητες και τις διαφορές μας ως στοιχεία που αλληλοσυμπληρώνονται και εμπλουτίζουν, θα συνεχίσουμε να υπηρετούμε τα συμφέροντα των άλλων”. Αναφερόμενος δε στις πρόσφατες συγκρούσεις στην περιοχή, ο Γιλμάζ είπε ότι η Τουρκία έχει αντισταθεί στις προσπάθειες υποδαύλισης θρησκευτικών εντάσεων, σεβόμενη τις διαφορετικές ταυτότητες, δίνοντας παράλληλα έμφαση στις κοινές αξίες.
Όλα αυτά σε μια συγκυρία διόλου αθώα κατά την οποία λ.χ. το Ισραήλ θέτει υπό την “προστασία” του τα αποσχιστικά σχέδια (μερίδας) των Δρούζων της Συρίας και προσπαθεί μαζί με τις ΗΠΑ να δελεάσει τον αλ-Σάραα της Συρίας να επέμβει στον Λίβανο εναντίον της φιλο-ιρανικής σιιτικής Χεζμπολλάχ. Το δίλημμα για την Τουρκία (μεγάλη χορηγό του αλ Σάραα και επίδοξη κηδεμόνα του βορείου Λιβάνου) είναι μεγάλο. Αλλά η κλιμάκωση του ανταγωνισμού με το Ισραήλ (το οποίο, πολύ χαρακτηριστικά, μόλις αναγνώρισε την Αρμενική Γενοκτονία) λειτουργεί αποτρεπτικά για την προσχώρηση σε αλλότριους σχεδιασμούς.
