Εξετάζοντας εκ νέου δεδομένα που αφορούν έναν συγκεκριμένο τύπο αστρικής έκρηξης, μια ομάδα ερευνητών ανακοίνωσε ότι επιβεβαίωσε τη μακροχρόνια αποδεκτή άποψη πως το Σύμπαν διαστέλλεται με επιταχυνόμενο ρυθμό.
Τα αποτελέσματα της μελέτης αντικρούουν έρευνα που δημοσιεύθηκε το 2025 και κατέληγε στο συμπέρασμα ότι η κοσμική διαστολή δεν επιταχύνεται πλέον, ένα εύρημα που αμφισβητούσε τη βασική κατανόηση που έχουμε για το Σύμπαν.
«Το Σύμπαν εξακολουθεί να επιταχύνεται. Υπάρχουν ακόμη πολλά που δεν γνωρίζουμε και ανυπομονούμε να ανακαλύψουμε, αλλά πιστεύουμε ότι βρισκόμαστε στον σωστό δρόμο» δήλωσε ο αστροφυσικός Μπρόντι Πόποβιτς από το Πανεπιστήμιο του Σαουθάμπτον στην Αγγλία, ένας από τους επικεφαλής της μελέτης που δημοσιεύθηκε στην επιθεώρηση «Monthly Notices of the Royal Astronomical Society».
Τα συμπεράσματα της μελέτης στην οποία συμμετείχαν και δύο κάτοχοι βραβείου Νόμπελ βασίστηκαν σε παρατηρήσεις δύο διαφορετικών συνόλων δεδομένων που αφορούν έναν τύπο αστρικής έκρηξης γνωστό ως υπερκαινοφανής τύπου Ia, προκειμένου να υπολογιστούν οι τεράστιες κοσμικές αποστάσεις.
Αυτοί οι υπερκαινοφανείς προκαλούν την καταστροφή ενός λευκού νάνου, δηλαδή του πυκνού υπολείμματος ενός άστρου μικρής ή μεσαίας μάζας που έχει ολοκληρώσει τον κύκλο ζωής του.
Οι υπερκαινοφανείς τύπου Ia έχουν αποδειχθεί ιδιαίτερα χρήσιμοι για τη μελέτη της δομής του Σύμπαντος επειδή όλα αυτά τα φαινόμενα εμφανίζουν περίπου την ίδια εγγενή φωτεινότητα. Η φωτεινότητα που παρατηρούμε από τη Γη μεταβάλλεται ανάλογα με την απόσταση: είναι μεγαλύτερη όταν βρίσκονται πιο κοντά και μικρότερη όταν βρίσκονται πιο μακριά. Έτσι λειτουργούν ως κοσμικά σημεία αναφοράς για τη μέτρηση αποστάσεων.
Μετρώντας τη φωτεινότητα αυτών των υπερκαινοφανών όπως φαίνονται από τη Γη οι επιστήμονες μπορούν να υπολογίσουν τον ρυθμό διαστολής του Σύμπαντος και πώς αυτός έχει μεταβληθεί με την πάροδο του χρόνου. Επειδή το φως χρειάζεται χρόνο για να ταξιδέψει στο Διάστημα η παρατήρηση μακρινών αντικειμένων ισοδυναμεί με ένα ταξίδι στο παρελθόν.
Η Μεγάλη Έκρηξη πριν από περίπου 13,8 δισεκατομμύρια χρόνια σηματοδότησε τη γέννηση του Σύμπαντος το οποίο από τότε συνεχίζει να διαστέλλεται. Το 1998 οι επιστήμονες ανακοίνωσαν ότι αυτή η διαστολή επιταχύνεται αποδίδοντας το φαινόμενο σε μια αόρατη δύναμη την οποία η επιστημονική κοινότητα έχει ονομάσει «σκοτεινή ενέργεια».
Η σύσταση
Το περιεχόμενο του Σύμπαντος αποτελείται από τη συνηθισμένη ύλη — άστρα, πλανήτες, αέρια, σκόνη και όλα τα γνωστά υλικά της Γης — καθώς και από σκοτεινή ύλη και σκοτεινή ενέργεια. Η συνηθισμένη ύλη αντιπροσωπεύει περίπου το 5% του συνόλου. Η σκοτεινή ύλη, η οποία γίνεται αντιληπτή μέσω των βαρυτικών επιδράσεών της στους γαλαξίες και τα άστρα, αντιστοιχεί περίπου στο 27%. Η σκοτεινή ενέργεια αποτελεί σύμφωνα με την κρατούσα θεωρία περίπου το 68% του Σύμπαντος.
Οι συγγραφείς της μελέτης του 2025, η οποία δημοσιεύθηκε στην ίδια επιθεώρηση με τη νέα έρευνα, είχαν καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η σκοτεινή ενέργεια εξασθενεί και ότι έχει σταματήσει να επιταχύνει τη διαστολή του Σύμπαντος.
«Οι υπερκαινοφανείς τύπου Ia αποτελούν το σημαντικότερο εργαλείο για τη μέτρηση της ιστορίας της διαστολής του Σύμπαντος και παρείχαν τις πρώτες αποδείξεις, το 1998, ότι η κοσμική διαστολή επιταχύνεται εξαιτίας της σκοτεινής ενέργειας», δήλωσε ο αστροφυσικός Άνταμ Ρις από το Πανεπιστήμιο Τζονς Χόπκινς στο Μέριλαντ, συν-συγγραφέας της νέας μελέτης και κάτοχος του Βραβείου Νόμπελ Φυσικής το 2011 για τη συν-ανακάλυψη της επιταχυνόμενης διαστολής του Σύμπαντος.
Το τέλος του Σύμπαντος
Από το σύνολο των θεωριών για το τέλος του Σύμπαντος έχουν ξεχωρίσει τρεις. Η πρώτη θεωρία αναφέρει ότι η επιταχυνόμενη διαστολή του Σύμπαντος οδηγεί σταδιακά στην ψύξη του. Η θεωρία που ονομάστηκε «Μεγάλη Ψύξη» λέει ότι οι γαλαξίες θα απομακρύνονται ολοένα και περισσότερο ο ένας από τον άλλον κάτι που θα οδηγήσει στο να παγώσουν και να σβήσουν μετατρέποντας το Σύμπαν σε ένα απόλυτα σκοτεινό και ψυχρό κόσμο.
Η δεύτερη θεωρία που έχει ονομαστεί «Μεγάλη Σχάση», αναφέρει ότι αυτή η διαστολή τεντώνει το Σύμπαν με αποτέλεσμα στο τέλος αυτό να «σκιστεί» και να καταστραφεί. Η τρίτη θεωρία ονομάζεται «Μεγάλη Σύνθλιψη» και υποστηρίζει πώς όταν κάποια στιγμή η διαστολή σταματήσει η βαρύτητα θα υποχρεώσει το Σύμπαν να καταρρεύσει και να αυτοκαταστραφεί δημιουργώντας όμως ταυτόχρονα τις συνθήκες για την εκδήλωση μιας νέας Μεγάλης Έκρηξης από την οποία θα προκύψει ένα καινούργιο Σύμπαν.
