Η δημοφιλέστερη ποδοσφαιρική διοργάνωση εξελίσσεται σε μια από τις πιο πολιτικοποιημένες διοργανώσεις στην ιστορία του Παγκοσμίου Κυπέλλου
Όμως το φετινό Παγκόσμιο Κύπελλο -ή Μουντιάλ όπως επικρατεί στην καθομιλουμένη των ποδοσφαιρόφιλων- αναδεικνύεται για μια σειρά λόγων σε κορυφαίο πολιτικό γεγονός.
Ποδόσφαιρο και Τραμπ
Το φετινό Μουντιάλ είναι το 23ο στην ιστορία του κορυφαίου διεθνικού θεσμού του ποδοσφαίρου και συμμετέχουν 48 εθνικές ομάδες, οι περισσότερες από κάθε άλλη φορά, με το τουρνουά να διαρκεί 39 ημέρες (11/06-19/07).
Διοργανώνεται σε τρεις χώρες (ΗΠΑ, Μεξικό, Καναδά) και 16 πόλεις, στις οποίες θα διεξαχθούν συνολικά 104 αγώνες. Ο επικεφαλής της FIFA, Τζιάνι Ινφαντίνο το έχει αποκαλέσει «το σημαντικότερο γεγονός στην ιστορία της ανθρωπότητας», σε μια μάλλον μεγαλόστομη δήλωση, χαρακτηριστική ωστόσο των υψηλών προσδοκιών της διοργανώτριας αρχής. Εμπορικά, η διοργάνωση είναι βέβαιο ότι θα αποτελέσει επιτυχία, με τον Λευκό Οίκο να υπολογίζει σε άμεσα έσοδα 17,2 δισεκατομμυρίων δολαρίων και δημιουργία 200.000 θέσεων εργασίας.
Το γεγονός όμως ότι οι ΗΠΑ θα φιλοξενήσουν τα τρία τέταρτα των αγώνων καθορίζει την εξωαγωνιστική ατζέντα, με τον αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ να αφήνει για ακόμη μια φορά βαρύ αποτύπωμα.
Ο πρώτος λόγος αφορά τη μεταναστευτική πολιτική της αμερικανικής κυβέρνησης, που μεταξύ άλλων προβλέπει αυστηρούς περιορισμούς σε βάρος πολιτών από 39 χώρες της Αφρικής, της Ασίας, της Λατινικής Αμερικής και της Μέσης Ανατολής, επηρεάζοντας εν προκειμένω τη μετακίνηση ξένων οπαδών από το εξωτερικό. Πρόσφατη απόφαση ομοσπονδιακού δικαστή αλλάζει τα δεδομένα, όμως θεωρείται ότι ήρθε αργά για να σημειωθούν μαζικές μετακινήσεις φιλάθλων από τις συγκεκριμένες χώρες.
Ένας ακόμη ανασταλτικός παράγοντας είναι η δράση της διαβόητης Υπηρεσίας Μετανάστευσης και Τελωνειακής Επιβολής (ICE), η βίαιη δράση της οποίας θεωρείται αποτρεπτικός παράγοντας για τους μετανάστες εντός των ΗΠΑ και ειδικότερα την ισπανόφωνη κοινότητα, που θεωρείται η φιλικότερη προς το άθλημα.
Η δεύτερη πολιτική παρενέργεια αφορά το Ιράν. Η εθνική ομάδα της χώρας, η οποία εξακολουθεί να είναι σε πόλεμο με το Ιράν παρά τις προσπάθειες αποκλιμάκωσης, θα συμμετάσχει κανονικά στο Μουντιάλ.
Λόγω των αυστηρών διπλωματικών περιορισμών, η ομάδα έχει ως επίσημη βάση της την Τιχουάνα στο Μεξικό και θα ταξιδεύει στις ΗΠΑ αυθημερόν αποκλειστικά για τη διεξαγωγή των αγώνων της.
Δεν χορηγήθηκε όμως βίζα σε δεκαπέντε μέλη του υποστηρικτικού προσωπικού και στον πρόεδρο της ιρανικής ομοσπονδίας, Μέχντι Ταζ, με την Τεχεράνη να καταγγέλλει διακριτική μεταχείριση εις βάρος της. Η ταυτόχρονη παρουσία ΗΠΑ και Ιράν στη διοργάνωση εν μέσω πολεμικής σύγκρουσης δίνει ένα ιδιαίτερο στοιχείο ανταγωνισμού μεταξύ των δύο κρατών, με όποια εθνική ομάδα τα πάει καλύτερα να κερδίζει τον πόλεο εντός γηπέδου.
Δικαιώματα και ιστορία
Δεν είναι ασφαλώς η πρώτη φορά που η δημοφιλέστερη ποδοσφαιρική συνάντηση εμπεριέχει ισχυρό πολιτικό μήνυμα.
Η διοργάνωση του 1978 στην Αργεντινή διευκόλυνε την προπαγάνδα της στρατιωτικής δικτατορίας του Χόρχε Βιδέλα, που έδωσε στην υφήλιο μια εικόνα κανονικότητας, την ώρα που χιλιάδες πολίτες βασανίζονταν και δολοφονούνταν.
Ο αγώνας του 1986 μεταξύ Αργεντινής και Αγγλίας στο Στάδιο Αζτέκα του Μεξικού, σημαδεύτηκε από την παρουσία του θρύλου του αθλήματος, Ντιέγκο Μαραντόνα. Ο αγώνας έγινε μόλις τέσσερα χρόνια μετά τη στρατιωτική σύρραξη του 1982 στα Νησιά Φώκλαντς, όπου η Αργεντινή είχε ηττηθεί από τη Μεγάλη Βρετανία. Για τους Αργεντινούς, η αναμέτρηση δεν ήταν απλό παιχνίδι, αλλά εκλήφθηκε ως ευκαιρία για εθνική «αποκατάσταση».
Τα Μουντιάλ σε Ρωσία (2018) και Κατάρ (2022) είχαν κι αυτά έντονη πολιτική διάσταση, αφού θεωρήθηκαν το απόλυτο παράδειγμα της χρήσης του αθλητισμού για την εξυπηρέτηση γεωπολιτικών σκοπών. Η Εκτελεστική Επιτροπή της FIFA επέλεξε τη Ρωσία για το 2018 και το Κατάρ για το 2022. Η απόφαση να δοθούν δύο διοργανώσεις μαζί ήταν πρωτοφανής και άνοιξε τον ασκό του Αιόλου, προκαλώντας άμεσα διεθνείς έρευνες για δωροδοκία αξιωματούχων και εξαγορά ψήφων. Το Υπουργείο Δικαιοσύνης των ΗΠΑ σε πόρισμα του το 2020 έκανε λόγο για εκτεταμένη δωροδοκία αξιωματούχων από τη Μόσχα και τη Ντόχα.
Sportswashing
Οι προαναφερθείσες διοργανώσεις θεωρήθηκαν πραγματικός εφιάλτης σε επίπεδο ανθρωπίνων δικαιωμάτων, με απάνθρωπες συνθήκες εργασίας να επικρατούν και στις δύο περιπτώσεις.
«Στη Ρωσία βορειοκορεάτες εργάτες πέθαναν δουλεύοντας στο Στάδιο Κρεστόφσκι της Αγίας Πετρούπολης, σε συνθήκες καταναγκαστικής εργασίας. Στο Κατάρ είχαμε χιλιάδες θανάτους μεταναστών εργατών από την υπερβολική ζέστη και την έλλειψη νερού» αναφέρει μιλώντας σε ρεπορτάζ της Deutsche Welle, η Μίνκι Γουόρτνεν, από το Παρατηρητήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.
Είναι όλα τα παραπάνω, μαζί με την κίνηση του Ινφαντίνο να απονείμει τον περασμένο Δεκέμβριο στον αμερικανό πρόεδρο ειδικό βραβείο ειρήνης για λογαριασμό της FIFA, σε μια ενέργεια που από πολλούς ερμηνεύτηκε ως κίνηση κολακείας προς τον Τραμπ, που κάνει πολλούς να μιλούν για sportswashing, δηλαδή μια πρακτική κατά την οποία κυβερνήσεις, εταιρείες ή οργανισμοί χρησιμοποιούν τον αθλητισμό για να βελτιώσουν την κατά τα άλλα αμφιλεγόμενη δημόσια εικόνα τους.
Αξίζει να σημειωθεί πως την Τρίτη (ο2/06) η Νορβηγική Ποδοσφαιρική Ομοσπονδία (NFF) υπέβαλε καταγγελία στην Επιτροπή Δεοντολογίας της FIFA για να διευκρινίσει τις συνθήκες υπό τις οποίες ο Ινφαντίνο απένειμε το βραβείο. Είχε προηγηθεί πρωτοβουλία της οργάνωσης ανθρωπίνων δικαιωμάτων FairSquare, η οποία υπέβαλε καταγγελία στην ίδια επιτροπή, κατηγορώντας τον επικεφαλής του παγκόσμιου ποδοσφαίρου ότι δεν τήρησε το «καθήκον ουδετερότητας».
Και η κλιματική κρίση;
Στα πολιτικά συμφραζόμενα θα πρέπει να προστεθεί η κλιματική κρίση. Η μη κυβερνητική οργάνωση Climate Central σημειώνει ότι 9 στους 10 αγώνες της διοργάνωσης θα διεξαχθούν με θερμοκρασίες 28 βαθμών Κελσίου, με τους μισούς εξ αυτών να ενέχουν κινδύνους ακραίου θερμικού στρες.
Κώδωνα κινδύνου κρούει το αμερικανικό περιοδικό Scientific American, που εντοπίζει μεγαλύτερο κίνδυνο στους αγώνες που θα διεξαχθούν στο Μαϊάμι, το Κάνσας Σίτι και το Ιστ Ράδερφορντ του Νιου Τζέρσεϊ, όπου θα γίνει ο τελικός.
Η διεθνής επιστημονική κοινοπραξία World Weather Attribution (WWA), που αξιολογεί και ποσοτικοποιεί τον ρόλο της ανθρωπογενούς κλιματικής αλλαγής στα ακραία καιρικά φαινόμενα, εκτιμά ότι το φετινό Μουντιάλ θα είναι το πιο καυτό που έγινε ποτέ, υπενθυμίζοντας πως σε σχέση με το Μουντιάλ του 1994 που διοργανώθηκε πάλι στις ΗΠΑ, οι παγκόσμιες θερμοκρασίες είναι πλέον κατά 0,7°C θερμότερες.
Ως προς τους αθλητές, η FIFA αποφάσισε να θεσπίσει τρίλεπτα τάιμ-άουτ ενυδάτωσης (cooling breaks), χωρίζοντας ουσιαστικά σε δύο μέρη κάθε ημίχρονο. Το μέτρο κρίνεται σωστό αλλά είναι αμφίβολο αν είναι επαρκές για να αποτρέψει τον κίνδυνο για αθλητές που καλύπτουν 10-12 χιλιόμετρα ανά αγώνα. Επίσης, κρίνεται ως προς τις αγαθές του προθέσεις, αφού τα έκτακτα διαλείμματα θα επιτρέψουν μια διόλου ευκαταφρόνητη επέκταση του διαφημιστικού χρόνου, με δημοσιολόγους να εκλαμβάνουν τις σημερινές συνθήκες ως την ηχηρότερη διάψευση ενός αμερικανού προέδρου, ο οποίος αρνείται να αποδεχτεί την αντικειμενική πραγματικότητα της κλιματικής αλλαγής.
