Στη σχέση ανάμεσα στη συναισθηματική εμπλοκή των φροντιστών και στα χαρακτηριστικά τόσο των ασθενών όσο και των ίδιων των φροντιστών εστίασε μια νέα έρευνα για τις διατροφικές διαταραχές που έγινε στην Ελλάδα και παρουσιάστηκε στο διεθνές συνέδριο για τις διατροφικές διαταραχές στη Χάγη από το Ελληνικό Κέντρο Διατροφικών Διαταραχών.
Συγκεκριμένα, στο International Congress for Eating Disorders — ICED 2026 που διοργανώθηκε από την Ακαδημία Διατροφικών Διαταραχών στις 3-5 Ιουνίου στη Χάγη παρουσιάστηκε η ερευνητική εργασία των Δρ. Μαρία Τσιάκα και Έλενα Διέτη με τίτλο: Οι πολιτισμικές διαστάσεις στη φροντίδα ατόμων με διατροφικές διαταραχές: Συναισθηματική υπερεμπλοκή και χαρακτηριστικά ασθενών και φροντιστών στην Ελλάδα.
Η έρευνα πραγματοποιήθηκε σε 68 βασικούς φροντιστές ασθενών με διατροφικές διαταραχές, εκ των οποίων το 91% ήταν μητέρες και η μέση ηλικία των ασθενών ήταν 20,43 έτη, με ηλικιακό εύρος από 12 έως 57 ετών.
Η έρευνα εστίασε σε ένα ιδιαίτερα σημαντικό αλλά συχνά σύνθετο πεδίο στη θεραπεία των διατροφικών διαταραχών που είναι η σχέση ανάμεσα στη συναισθηματική εμπλοκή των φροντιστών και στα χαρακτηριστικά τόσο των ασθενών όσο και των ίδιων των φροντιστών.
Σύμφωνα με τους ειδικούς, οι φροντιστές ατόμων με διατροφικές διαταραχές συχνά βιώνουν σημαντική ψυχολογική επιβάρυνση, αλλαγές στην προσωπική και οικογενειακή τους ζωή, αυξημένη ανησυχία, αλλά και έντονη συναισθηματική συμμετοχή. Η διεθνής βιβλιογραφία μάλιστα έχει συνδέσει τη συναισθηματική υπερεμπλοκή με παράγοντες όπως η διάγνωση, ο δείκτης μάζας σώματος, η διάρκεια της νόσου, η βαρύτητα των συμπτωμάτων και η επιβάρυνση των φροντιστών.
Ωστόσο, σε πολιτισμικά πλαίσια όπως το ελληνικό και ευρύτερα το μεσογειακό, η έντονη συναισθηματική εμπλοκή της οικογένειας δεν μπορεί να ερμηνεύεται μονοδιάστατα, αλλά μπορεί να συνυπάρχει με ζεστασιά, ενδιαφέρον, εγγύτητα, αίσθημα ευθύνης και προστατευτικότητα. Αυτό καθιστά απαραίτητη μια πιο πολιτισμικά ευαίσθητη κατανόηση της φροντίδας στις διατροφικές διαταραχές.
Παράγοντες που συνδέονται με την υψηλότερη συναισθηματική υπερεμπλοκή
Τα ευρήματα έδειξαν ότι η συναισθηματική υπερεμπλοκή ήταν υψηλότερη προς φροντιστές ασθενών με νευρική ανορεξία σε σύγκριση με φροντιστές ασθενών με νευρική βουλιμία. Ενώ η υψηλότερη συναισθηματική υπερεμπλοκή συσχετίστηκε με χαμηλότερο δείκτη μάζας σώματος, μικρότερη αντιλαμβανόμενη διάρκεια προς νόσου και παρουσία αυτοτραυματικών συμπεριφορών.
Όπως εξήγησαν οι δύο ερευνήτριες, Δρ. Μαρία Τσιάκα και Έλενα Διέτη τα αποτελέσματα αυτά δείχνουν ότι η έντονη εμπλοκή των φροντιστών μπορεί να αντανακλά αυξημένη επαγρύπνηση, φόβο και προστατευτική στάση, ιδιαίτερα όταν η νόσος γίνεται αντιληπτή ως πιο οξεία, σωματικά επικίνδυνη ή συναισθηματικά απειλητική.
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα προς μελέτης ήταν ότι η υψηλότερη συναισθηματική υπερεμπλοκή συνδέθηκε με χαμηλότερη αναφερόμενη αντίληψη αλλαγών στη ζωή των φροντιστών λόγω προς φροντίδας. Το εύρημα αυτό μπορεί να υποδηλώνει ότι οι φροντιστές, ενώ εμπλέκονται έντονα στη φροντίδα του ασθενούς, ενδέχεται να υποτιμούν ή να ελαχιστοποιούν τον προσωπικό αντίκτυπο που έχει η φροντίδα στη δική προς ζωή.
Η σύνδεση πολιτισμικού πλαισίου θεραπευτικής προσέγγισης
Αναφερόμενη στα ευρήματα της έρευνας η Δρ. Μαρία Τσιάκα επεσήμανε ότι η οικογένεια στις διατροφικές διαταραχές δεν είναι ένας παθητικός παρατηρητής, αλλά ο βασικός χώρος μέσα στον οποίο η νόσος εκδηλώνεται, αλλά και ο χώρος μέσα από τον οποίο μπορεί να υποστηριχθεί ουσιαστικά η ανάρρωση. Στο ελληνικό και μεσογειακό πλαίσιο, όπως είπε, η έντονη συναισθηματική εμπλοκή δεν πρέπει να ερμηνεύεται αυτόματα ως δυσλειτουργική. Απλά είναι απαραίτητη η κατανόηση του πολιτισμικού πλαισίου της φροντίδας, της εγγύτητας και της οικογενειακής ευθύνης.
Να σημειωθεί ότι η έρευνα αυτή αναδεικνύει την ανάγκη για πιο εξειδικευμένες και πολιτισμικά ενημερωμένες παρεμβάσεις για τους φροντιστές ατόμων με διατροφικές διαταραχές. Υπογραμμίζει επίσης τη σημασία της υποστήριξης της οικογένειας, όχι με όρους ενοχοποίησης, αλλά με στόχο την εκπαίδευση, την αποφόρτιση, την ενδυνάμωση και τη θεραπευτική αξιοποίηση της οικογενειακής παρουσίας.
