Γράφει ο Λάζαρος Καμπουρίδης*
Το τελευταίο διάστημα παρατηρείται μία πολύ χαρακτηριστική στροφή της πολιτικής της Άγκυρας προς τη Δύση και ιδιαίτερα προς τις ΗΠΑ αλλά και προς την Ε.Ε., σε σημείο που να θυμίζει την πρώτη δεκαετία της διακυβέρνησης ΑΚΡ, όπου ο τότε πρωθυπουργός Ρ. Τ. Ερντογάν αναζητούσε ερείσματα στην ευρωπαϊκή οικογένεια αλλά και στον αμερικανικό παράγοντα για να σταθεροποιήσει την κατάσταση και να επικρατήσει της στρατιωτικής ιεραρχίας, υποσχόμενος μία χώρα φιλελεύθερη και μοντέλο του ήπιου Ισλάμ.
Αφού ο Ερντογάν επικράτησε των στρατηγών και εξουδετέρωσε το κίνημα Γκιουλέν και με αφορμή τα επεισόδια Γκεζί αλλά κυρίως την απόπειρα του πραξικοπήματος του 2016 στράφηκε προς τον ευρασιατικό χώρο, έχοντας όμως θέσει τις βάσεις για στρατηγική συνεργασία με τη Μόσχα και παράλληλα έχοντας εξασφαλίσει την αναγκαία στήριξη των εθνικιστών του Ν. Μπαχτσελί για το πέρασμα στο προεδρικό σύστημα διακυβέρνησης.
Ειδικά έπειτα από την απόπειρα του πραξικοπήματος της 15ης Ιουλίου 2016 στην Τουρκία επικράτησε ένας άνευ προηγουμένου αντιαμερικανισμός, καθώς ο Ερντογάν θεώρησε ότι στο κίνημα των ατλαντιστών αξιωματικών υπήρχε δάχτυλος των ΗΠΑ.
Ένα πολύ χαρακτηριστικό παράδειγμα του αντιαμερικανισμού και της καχυποψίας της Άγκυρας προς τις ΗΠΑ εκείνης της περιόδου αποτελεί η αντιμετώπιση του τότε Αμερικανού αρχηγού του γενικού επιτελείου στρατηγού Τ. Ντάνφορντ από την κυβέρνηση Ερντογάν, δύο μήνες μετά την απόπειρα του πραξικοπήματος. Στην κατ’ ιδίαν συνάντηση του Τ. Ντάνφορντ με τον Τούρκο ομόλογό του, στρατηγό Χ. Ακάρ στο τουρκικό γενικό επιτελείο παραβρισκόταν και ο τότε αρχισύμβουλος του Ερντογάν και νυν αρχηγός της Εθνικής Υπηρεσίας Πληροφοριών της Τουρκίας (ΜΙΤ) Ι. Καλίν, κατά παράβαση του σχετικού πρωτοκόλλου, σε μια ένδειξη καχυποψίας και έλλειψης εμπιστοσύνης προς τον αμερικανικό παράγοντα.
Τα χρόνια που ακολούθησαν εδραιώθηκε η στρατηγική συνεργασία Μόσχας – Άγκυρας σε πολλούς τομείς, όπως εμπόριο, ενέργεια και αμυντική βιομηχανία, με αποκορύφωμα την αγορά του ρωσικού αντιβαλλιστικού, αντιαεροπορικού συστήματος S-400 για τις ανάγκες της Τουρκίας.
Ποιος θα περίμενε λίγα χρόνια μετά ότι ο Ερντογάν θα επισκεπτόταν τον Λευκό Οίκο και θα υποσχόταν «γη και ύδωρ» στον Αμερικανό πρόεδρο Ν. Τραμπ, προκειμένου να βρει λύσεις σε σημαντικά ζητήματα, τα οποία ο Τούρκος πρόεδρος θα έπρεπε να αντιμετωπίσει. Ζητήματα που έχουν σχέση με την τουρκική οικονομία, το Κουρδικό, την ενέργεια, την υπόθεση της τράπεζας HalkBank, την προμήθεια μαχητικών αεροσκαφών και κυρίως την αντιμετώπιση της απειλής του Ισραήλ.
Οι εξελίξεις στη Γάζα, η κατάσταση στη Συρία, το Κουρδικό, η οικτρή κατάσταση της τουρκικής οικονομίας, το Ουκρανικό, η κατάσταση ασφαλείας στη Μαύρη Θάλασσα, η ανάγκη της Τουρκίας σε μαχητικά αεροσκάφη και κυρίως οι συγκρουόμενες στρατηγικές στην περιοχή μεταξύ Άγκυρας και Τελ Αβίβ ανάγκασαν τον Ερντογάν να στραφεί προς τις ΗΠΑ αλλά και προς την Ε.Ε. και να «γυρίσει την πλάτη» στον πρώην «φίλο» Β. Πούτιν, προκαλώντας την ψύχρανση των σχέσεων Άγκυρας – Μόσχας.
Είναι τόσο χαρακτηριστική η ανάγκη του Ερντογάν για εξασφάλιση υποστήριξης από τις ΗΠΑ, που η Άγκυρα κουκούλωσε το θέμα της άρνησης χορήγησης βίζας από την αμερικανική πρεσβεία στην Άγκυρα σε στέλεχος και πρώην βουλευτή της κυβέρνησης Ερντογάν, παρά το σχετικό υποστηρικτικό έγγραφο του Τουρκικού Υπουργείου Εξωτερικών, θέμα το οποίο θεωρήθηκε σκάνδαλο και χαστούκι από τις ΗΠΑ προς την Άγκυρα.
Ήδη η στάση της Άγκυρας έναντι του Ισραήλ αλλά και της Ελλάδας και της Κύπρου, η πολιτική έναντι των Κούρδων της Συρίας, η ουδετερότητα που τηρεί στο θέμα του πολέμου στο Ιράν και πολλά άλλα έχουν αυξήσει τις φωνές στις ΗΠΑ, οι οποίες στρέφονται εναντίον του Ερντογάν.
Η Άγκυρα το τελευταίο διάστημα στη βάση αυτή, παραβλέποντας το έντονο αντιαμερικανικό συναίσθημα που επικρατεί στην τουρκική κοινωνία, ανακοίνωσε την ίδρυση ενός νέου νατοϊκού στρατηγείου Σώματος Στρατού στα Άδανα αλλά και την παραχώρηση ναυτικής βάσης στον Βόσπορο, η οποία θα υπάγεται στο Επιχειρησιακό Στρατηγείο Ουκρανίας, προκαλώντας την αντίδραση της Μόσχας.
Στην ίδια βάση στροφής προς τη Δύση και ειδικότερα προς την Ε.Ε. και προκειμένου η Άγκυρα να αντιμετωπίσει τις ανάγκες της αιμορραγούσας τουρκικής οικονομίας, επιχείρησε διείσδυση στην ευρωπαϊκή αγορά και στον υπό διαμόρφωση ευρωπαϊκό αμυντικό οργανισμό, εκμεταλλευόμενη την ανάγκη εξεύρεσης λύσεων των ευρωπαϊκών χωρών έναντι της ρωσικής απειλής, αψηφώντας και πάλι τη δυσαρέσκεια της Μόσχας. Θυμίζουμε ότι λίγα χρόνια πριν ο ίδιος ο Τούρκος πρόεδρος μιλούσε δημόσια απαξιωτικά για την Ε.Ε. και δεν απέφευγε να δείχνει τις εκβιαστικές του προθέσεις έναντι της ευρωπαϊκής οικογένειας, κάτι που έγινε ξεκάθαρο στο θέμα της διαχείρισης της ροής μεταναστών – προσφύγων προς τη γηραιά ήπειρο μέσω της Τουρκίας.
Όμως η τελευταία δήλωση της προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα Φον ντερ Λάιεν για ανάγκη περάτωσης της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, προκειμένου η Ε.Ε. να μην υπόκειται σε επηρεασμό από χώρες όπως η Τουρκία, προσγείωσε την Άγκυρα στην πραγματικότητα, καθώς οι Βρυξέλλες αποκάλυψαν την ευρωπαϊκή πεποίθηση ότι η κυβέρνησης Ερντογάν έχει κρυφή ατζέντα εκβιασμού της Ε.Ε.
Συμπερασματικά, διαφαίνεται μία ξεκάθαρη στροφή της κυβέρνησης Ερντογάν προς τις ΗΠΑ αλλά και την Ε.Ε. προκειμένου να βρει λύσεις επί μία σειράς ζητημάτων, δύο από τα οποία χαρακτηρίζονται κρισιμότερα. Αυτό της οικονομίας, η οποία επηρεάζει αρνητικά τις πολιτικές προτιμήσεις των ψηφοφόρων, καταποντίζοντας τα ποσοστά του κυβερνώντος κόμματος ΑΚΡ σε ιστορικά χαμηλά, καθιστώντας σχεδόν απαγορευτική την προσφυγή σε πρόωρες εκλογές μέσω των οποίων ο Τούρκος πρόεδρος θα ξεπερνούσε το συνταγματικό εμπόδιο της επανεκλογής του. Επίσης, το θέμα της αντιμετώπισης της ισραηλινής απειλής, η οποία είναι ορατή όσο ποτέ άλλοτε και προκαλεί τρόμο στην Τουρκία.
* Αντιστράτηγος ε.α.
