Πλήρης ημερών, σε ηλικία 103 ετών, έφυγε από τη ζωή ο Τζορτζ Νταν, ένας από τους τελευταίους εν ζωή πιλότους βομβαρδιστικών της Βρετανικής Αεροπορίας από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Το 1947 είχε μεταφέρει στην Ελλάδα το ιστορικό Spitfire MJ755 — ένα από τα αεροσκάφη που συνέβαλαν στην ανασυγκρότηση της ελληνικής Πολεμικής Αεροπορίας.
Πρόκειται για ένα από τα 77 καταδιωκτικά που παραχώρησε η βρετανική κυβέρνηση μεταπολεμικά, στο πλαίσιο της αναδιοργάνωσης της ελληνικής Πολεμικής Αεροπορίας. Σήμερα, πλήρως ανακατασκευασμένο και σε πτήσιμη κατάσταση, το συγκεκριμένο αεροσκάφος κοσμεί το Μουσείο της Πολεμικής Αεροπορίας στο Τατόι — αποτελώντας ζωντανή γέφυρα μνήμης ανάμεσα στη Βρετανία και την Ελλάδα.
Η πτήση προς την Ελλάδα
Ο ίδιος ο Νταν είχε περιγράψει την αποστολή αυτή, σε συνέντευξή του το 2020, με την απλότητα που χαρακτήριζε πάντα τους ανθρώπους εκείνης της γενιάς.
«Ήμουν αυτός που έκανε την τελευταία πτητική δοκιμή πριν το αεροπλάνο αναχωρήσει για την Ελλάδα», είχε πει, θυμούμενος τη διαδρομή που περιελάμβανε στάση στην Κύπρο για ανεφοδιασμό, ενώ τα αεροσκάφη βρίσκονταν προηγουμένως στην Αίγυπτο, σε μονάδες συντήρησης μετά το τέλος του πολέμου.
44 αποστολές στον πόλεμο
Πίσω από εκείνη τη μεταπολεμική αποστολή, όμως, υπήρχε μια σκληρή πολεμική διαδρομή. Ο Νταν υπηρέτησε ως πιλότος βομβαρδιστικών Halifax και Mosquito στη Διοίκηση Βομβαρδιστικών της RAF, συμμετέχοντας συνολικά σε 44 επιχειρήσεις.
Ανάμεσά τους, ξεχωρίζει η επιχείρηση στο Πεενεμούντε, τον Αύγουστο του 1943 — μία από τις σημαντικότερες αποστολές κατά των εγκαταστάσεων εκτόξευσης των πυραύλων V1 και V2 στη Βαλτική.
«Ήμουν στο πρώτο κύμα βομβαρδιστικών που επιτέθηκαν… και ήμασταν τυχεροί», είχε πει, περιγράφοντας μια αποστολή που πραγματοποιήθηκε νύχτα, με πανσέληνο, λόγω των περιορισμών της τότε ραδιοπλοήγησης.
Η Διοίκηση Βομβαρδιστικών είχε ξεκαθαρίσει ότι αν η αποστολή αποτύγχανε, θα επαναλαμβανόταν συνεχώς — με τεράστιο κόστος σε ανθρώπινες ζωές.
Από τα Halifax στα Mosquito
Μετά τις αποστολές με τα βαριά βομβαρδιστικά Halifax και μια σύντομη περίοδο ως εκπαιδευτής, ο Νταν πέρασε στα de Havilland Mosquito — τα θρυλικά «ξύλινα» βομβαρδιστικά.
«Ήταν ένα θαυμάσιο αεροπλάνο να πετάει κανείς. Είχε τα πάντα: ταχύτητα, ευελιξία, ικανότητα ανόδου», είχε πει χαρακτηριστικά.
Με τα Mosquito συμμετείχε σε επιχειρήσεις εναντίον του Βερολίνου και άλλων γερμανικών πόλεων, σε αποστολές υψηλού ρίσκου.
Μια πορεία που ξεκίνησε από το μηδέν
Η πορεία του Νταν προς την αεροπορία μόνο δεδομένη δεν ήταν. Είχε εγκαταλείψει το σχολείο πριν τα 14 του χρόνια για να εργαστεί σε μεταφορική εταιρεία, ενώ ακόμη και στη RAF υπήρχαν αμφιβολίες για το αν μπορούσε να ανταποκριθεί στην εκπαίδευση πιλότου.
Κι όμως, το 1941 κατατάχθηκε εθελοντικά και στάλθηκε στον Καναδά για εκπαίδευση — ξεκινώντας μια διαδρομή που θα τον έφερνε στο επίκεντρο μερικών από τις πιο κρίσιμες επιχειρήσεις του πολέμου.
Μετά τον πόλεμο
Μετά το τέλος του πολέμου, αποστρατεύτηκε με τον βαθμό του σμηναγού και επέστρεψε στην πολιτική ζωή, ξαναπιάνoντας δουλειά στην εταιρεία μεταφορών «Pickfords», από την οποία και συνταξιοδοτήθηκε.
Το 2019, σε ηλικία 98 ετών, κατέγραψε τις εμπειρίες του στο βιβλίο «Resolute – To war with Bomber Command», ενώ μέχρι τα τελευταία χρόνια της ζωής του παρέμενε ενεργός στη διατήρηση της ιστορικής μνήμης.
Μάλιστα, το 2025 συμμετείχε ως τιμώμενο πρόσωπο στις εκδηλώσεις για τα 80 χρόνια από το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου στην Ευρώπη.
«Το τέλος μιας εποχής»
Όπως δήλωσε ο συγγραφέας Στιβ Ντάρλοου, «η αφοσίωση και η γενναιότητά του αναγνωρίστηκαν, αλλά θα τον θυμόμαστε κυρίως για τον χαρακτήρα του — τη ζεστασιά, την ταπεινότητα και τη χαρά του για τη ζωή».
«Όσοι τον γνώρισαν νιώθουν θλίψη, αλλά και προνομιούχοι που μοιράστηκαν χρόνο με έναν σπουδαίο άνθρωπο. Για μένα, είναι το τέλος μιας εποχής», σημείωσε.
Η υποπτέραρχος της RAF, Κρις Έλιοτ, υπογράμμισε επίσης ότι ο Νταν δεν ξεχώριζε μόνο για την πολεμική του δράση, αλλά και για τη διαρκή του προσφορά και τη στήριξή του στην κοινότητα της Βασιλικής Αεροπορίας.
Ο Τζορτζ Νταν δεν ήταν απλώς ένας βετεράνος. Ήταν ένας από τους ανθρώπους που συνέδεσαν τον πόλεμο με την ειρήνη, τη Βρετανία με την Ελλάδα — και το παρελθόν με το παρόν.
