Αν κοιτάξετε αυτή τη στιγμή τη δυτική Ευρώπη δύσκολα θα βρείτε πολλές περιοχές που να γλιτώνουν από τη ζέστη.
Στη Βρετανία οι θερμοκρασίες ξεπέρασαν τους 35 βαθμούς Κελσίου την Τρίτη περισσότερο από 2 βαθμούς πάνω από το προηγούμενο ρεκόρ Μαΐου πριν από φέτος. Αυτή η ζέστη θα θεωρούνταν ακραία ακόμη και στην καρδιά του καλοκαιριού, πόσο μάλλον την άνοιξη σύμφωνα με τη Μετεωρολογική Υπηρεσία της Βρετανίας. «Απολύτως εκπληκτικό», λέει η Φρίντερικε Ότο, καθηγήτρια κλιματικής επιστήμης στο Imperial College του Λονδίνου.
«Αδιανόητα τρελό», προσθέτει ο Πίτερ Θορν, διευθυντής του Κέντρου Κλιματικής Έρευνας Icarus στο Πανεπιστήμιο Maynooth της Ιρλανδίας. Η Γαλλία βιώνει επίσης ένα πρωτοφανές κύμα καύσωνα τόσο νωρίς μέσα στη χρονιά, σύμφωνα με τη μετεωρολογική υπηρεσία Météo-France. Εκατοντάδες θερμοκρασιακά ρεκόρ έχουν καταρριφθεί σε όλη τη χώρα.
Το ρεκόρ θερμοκρασίας Μαΐου στην Ιρλανδία ξεπεράστηκε κατά περισσότερο από 2 βαθμούς, ενώ η Γερμανία, η Ιταλία, η Ισπανία και η Ελβετία αντιμετώπισαν επίσης ασυνήθιστα υψηλές θερμοκρασίες για την εποχή της άνοιξης. Η άμεση αιτία του καύσωνα είναι ένας «θερμικός θόλος» μια περιοχή υψηλών πιέσεων που έχει «κολλήσει» πάνω από την Ευρώπη παγιδεύοντας τον θερμό αέρα από κάτω.
Ωστόσο οι επιστήμονες δεν έχουν αμφιβολία ότι η κλιματική αλλαγή που προκαλείται από τον άνθρωπο — κυρίως λόγω της καύσης άνθρακα, πετρελαίου και φυσικού αερίου — έχει ενισχύσει σημαντικά αυτή τη ζέστη. Τα τελευταία 30 χρόνια, η Ευρώπη θερμαίνεται κατά 0,56 βαθμούς Κελσίου ανά δεκαετία — περισσότερο από το διπλάσιο του παγκόσμιου μέσου όρου, σύμφωνα με την υπηρεσία κλιματικής παρακολούθησης Copernicus.
Αυτό μπορεί να μη φαίνεται πολύ, αλλά σε όρους κλίματος πρόκειται για τεράστια αλλαγή και αρκεί ώστε τα ακραία κύματα ζέστης να γίνονται σημαντικά πιο έντονα. «Όταν έχουμε καύσωνα, εκδηλώνεται πιο έντονα επειδή προστίθεται πάνω σε ένα ήδη θερμότερο κλίμα», δήλωσε στο BBC News ο Ρίτσαρντ Μπετς, επικεφαλής έρευνας για τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στη Μετεωρολογική Υπηρεσία της Βρετανίας και καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Έξετερ.
«Είμαι κλιματολόγος εδώ και 33 χρόνια και βλέπουμε ακριβώς τα φαινόμενα για τα οποία προειδοποιούσαμε τότε… αν και αυτά τα ρεκόρ είναι ίσως πιο ακραία και εμφανίζονται νωρίτερα από ό,τι περιμέναμε και η ζέστη δεν περιορίζεται στην Ευρώπη, καθώς οι θερμοκρασίες έφτασαν τους 45 βαθμούς Κελσίου στο Δελχί της Ινδίας» λέει ο Μπετς.
Ρεκόρ που δεν απλώς σπάνε αλλά καταρρίπτονται θεαματικά
Καθώς οι επιστήμονες συλλέγουν δεδομένα θερμοκρασιών χρόνο με τον χρόνο, τα νέα ρεκόρ θα έπρεπε θεωρητικά να γίνονται πιο σπάνια με την πάροδο του χρόνου, τουλάχιστον σε ένα σταθερό κλίμα. Η λογική είναι απλή: είναι πολύ πιο πιθανό να καταγραφεί νέο ρεκόρ μετά από 10 χρόνια δεδομένων παρά μετά από 100.
«Αν κάποιος σπάσει ένα παγκόσμιο ρεκόρ στο άλμα εις ύψος, θα περιμένατε να το ξεπεράσει κατά ένα εκατοστό και όχι ξαφνικά κατά 20 ή 30 εκατοστά, το ίδιο ισχύει και για τον καιρό, Αν ένα ρεκόρ σπάει μετά από 100 ή 150 χρόνια μετρήσεων, θα περιμένατε να ξεπεραστεί κατά ένα δέκατο του βαθμού και όχι ξαφνικά κατά δύο ή τρεις βαθμούς» δήλωσε ο Έριχ Φίσερ, καθηγητής στο Ινστιτούτο Ατμοσφαιρικής και Κλιματικής Επιστήμης στο Ομοσπονδιακό Ινστιτούτο Τεχνολογίας της Ζυρίχης (ETH).
Όμως όταν ένα σχετικά σπάνιο καιρικό φαινόμενο όπως ο θερμικός θόλος αυτής της εβδομάδας εμφανίζεται σε ένα θερμότερο κλίμα, η διαφορά μπορεί να είναι τεράστια.
«Βρισκόμαστε σε περίοδο πολύ γρήγορης θέρμανσης, ιδιαίτερα στη δυτική Ευρώπη… έτσι, αν τα ίδια καιρικά φαινόμενα που είχαμε, για παράδειγμα, τη δεκαετία του 1970 επαναληφθούν σήμερα, δεν θα είναι απλώς λίγο θερμότερα — θα συντρίψουν τα ρεκόρ», είπε ο καθηγητής Φίσερ. Ακόμη και το 2026, ο ευρωπαϊκός καύσωνας αυτής της εβδομάδας δεν αποτελεί μεμονωμένο περιστατικό.
Τον Μάρτιο, περίπου το 30% των ενεργών μετεωρολογικών σταθμών στις ΗΠΑ κατέγραψαν νέα θερμοκρασιακά ρεκόρ για την εποχή, σύμφωνα με την ανεξάρτητη αμερικανική ερευνητική ομάδα Berkeley Earth. Η διαφορά από τα προηγούμενα ρεκόρ στις δυτικές ΗΠΑ ήταν «εντελώς παράλογη», δήλωσε ο επικεφαλής επιστήμονας της ομάδας, Ρόμπερτ Ρόντε.
Ένα σημάδι για το μέλλον
Αυτά τα ακραία κύματα καύσωνα συμβαίνουν σε έναν κόσμο που είναι κατά μέσο όρο περίπου 1,4 βαθμούς Κελσίου θερμότερος σε σχέση με τα τέλη του 19ου αιώνα, εξαιτίας ανθρώπινων δραστηριοτήτων όπως η καύση ορυκτών καυσίμων. Όμως η παγκόσμια θερμοκρασία θα μπορούσε να αυξηθεί κοντά στους 3 βαθμούς Κελσίου μέχρι το τέλος του αιώνα, με βάση τις σημερινές κλιματικές πολιτικές των κυβερνήσεων.
Αυτό σημαίνει αναπόφευκτα ακόμη περισσότερα θερμοκρασιακά ρεκόρ κάτι που δημιουργεί ιδιαίτερες προκλήσεις για χώρες όπως το Ηνωμένο Βασίλειο και η Ελβετία, που δεν είναι κατασκευασμένες για ακραία ζέστη. «Το κλίμα στο οποίο ζούμε σήμερα δεν είναι πια αυτό στο οποίο μεγαλώσαμε και τα κτίρια και οι υποδομές μας είναι τραγικά απροετοίμαστα για ό,τι έρχεται», προειδοποίησε η καθηγήτρια Ότο.
Μέχρι το 1990, το απόλυτο ρεκόρ θερμοκρασίας στη Βρετανία για όλους τους μήνες ήταν 36,7 βαθμοί Κελσίου, καταγεγραμμένο το 1911. Από τότε έχει ξεπεραστεί πολλές φορές και πλέον ανέρχεται στους 40,3 βαθμούς που καταγράφηκαν τον Ιούλιο του 2022. Με την περαιτέρω κλιματική αλλαγή, ακόμη υψηλότερες θερμοκρασίες θα είναι σύντομα μια σοβαρή πιθανότητα, προειδοποίησε ο καθηγητής Μπετς.
«Μέχρι να μειώσουμε τις παγκόσμιες εκπομπές άνθρακα στο καθαρό μηδέν, θα συνεχίσουμε να θερμαίνουμε τον πλανήτη και τα θερμοκρασιακά ρεκόρ θα συνεχίσουν να σπάνε». Την περασμένη εβδομάδα, η ανεξάρτητη συμβουλευτική επιτροπή της βρετανικής κυβέρνησης για την κλιματική αλλαγή προειδοποίησε ότι οι ολοένα πιο ακραίοι καύσωνες, οι ξηρασίες και οι πλημμύρες απειλούν ήδη τον βρετανικό «τρόπο ζωής», από αθλητικές διοργανώσεις έως μουσικά φεστιβάλ.
Μέχρι τα μέσα του αιώνα, περισσότερο από το 90% των υπαρχόντων κατοικιών ενδέχεται να υπερθερμαίνονται κατά τη διάρκεια πιο ακραίων καυσώνων, προειδοποίησε η επιτροπή. Παράλληλα, τα ελλείμματα στο δημόσιο σύστημα ύδρευσης της Αγγλίας θα μπορούσαν να ξεπεράσουν τα πέντε δισεκατομμύρια λίτρα νερού την ημέρα, λόγω των θερμών και ξηρών καλοκαιριών και της αύξησης του πληθυσμού.
Η επιτροπή κάλεσε την κυβέρνηση να δώσει πολύ μεγαλύτερη προτεραιότητα στην προετοιμασία για την ακραία ζέστη συμπεριλαμβανομένης της επέκτασης της χρήσης κλιματισμού και της θέσπισης ανώτατων ορίων θερμοκρασίας στους χώρους εργασίας για την προστασία της υγείας των ανθρώπων. Όπως έδειξαν οι τελευταίες ημέρες αυτή η πρόκληση της ακραίας ζέστης δεν περιορίζεται πλέον μόνο στους καλοκαιρινούς μήνες.
