Το 2018, οι υγειονομικές αρχές στη νότια Αργεντινή έδιναν μάχη με τον χρόνο για να καταλάβουν τι είχε αρρωστήσει βαριά σχεδόν τριάντα ανθρώπους στο μικρό χωριό Επουγιέν. Μέχρι να τελειώσει η έξαρση της νόσου, 11 από αυτούς είχαν χάσει τη ζωή τους. Η ασθένεια, που ανάγκασε πολλούς να μπουν στην εντατική με πνευμονία και σοβαρά αναπνευστικά προβλήματα, προκλήθηκε από τον ιό των Άνδεων.
Πρόκειται για ένα στέλεχος του χανταϊού που μεταφέρεται από τρωκτικά και έχει την ικανότητα να μεταδίδεται από άνθρωπο σε άνθρωπο.
Είναι ο ίδιος ιός που πιστεύεται ότι αρρώστησε τους οκτώ επιβάτες στο κρουαζιερόπλοιο MV Hondius, που επέφερε τον θάνατο σε 3 απο αυτους.
«Υπάρχει πολύ μικρή εμπειρία»
Πριν από το ξέσπασμα στο Επουγιέν, γνωρίζαμε ελάχιστα για το στέλεχος των Άνδεων, όπως ανέφερε ο Δρ Γκουστάβο Παλάσιος, μικροβιολόγος στην Ιατρική Σχολή Icahn του Mount Sinai στη Νέα Υόρκη.
«Υπάρχει πολύ μικρή εμπειρία στο πώς να χειριστούμε αυτόν τον ιό», είπε ο Παλάσιος, ο οποίος ήταν διευθυντής στο Κέντρο Γονιδιωματικών Επιστημών του Στρατού των ΗΠΑ όταν βοήθησε να καταλάβουν πώς ο ιός μεταφέρεται από άνθρωπο σε άνθρωπο. Η μελέτη για εκείνο το ξέσπασμα δημοσιεύτηκε το 2020 στο New England Journal of Medicine.
«Πιθανότατα έχουμε λιγότερα από -δεν ξέρω, λέω έναν αριθμό στο περίπου- 300 περιστατικά μετάδοσης από άνθρωπο σε άνθρωπο στην ιστορία του ιού των Άνδεων, και γύρω στα 3.000 κρούσματα συνολικά», δήλωσε ο Παλάσιος.
Ο ίδιος είναι μέλος της ομάδας ειδικών που δίνουν συμβουλές για την τωρινή κατάσταση στο κρουαζιερόπλοιο.
Πιο μεταδοτικός την ημέρα που εμφανίζεται πυρετός
Με βάση την έρευνα για το ξέσπασμα στο Επουγιέν, όπου υπήρξαν τρεις περιπτώσεις «υπερμετάδοσης» —δηλαδή ένας άνθρωπος κόλλησε πολλούς άλλους— ο Παλάσιος είπε ότι το χρονικό περιθώριο μετάδοσης του ιού φαίνεται να είναι μικρό, περίπου μία μέρα. Οι άνθρωποι είναι πιο μεταδοτικοί την ημέρα που ανεβάζουν πυρετό.
Η μελέτη έδειξε επίσης ότι ο ιός μπορεί να μεταδοθεί σχετικά εύκολα σε αυτό το σύντομο διάστημα, ακόμα και μετά από πολύ λίγη ώρα κοντά σε κάποιον άλλον.
Η διαδρομή ενός «δολοφόνου»
Πιστεύεται ότι ο πρώτος άνθρωπος που αρρώστησε στο Επουγιέν (το «κρούσμα μηδέν») κόλλησε κοντά στο σπίτι του. Στην Αργεντινή, τον ιό των Άνδεων μεταφέρουν κάποια μικρά ποντίκια με μακριά ουρά, που ζουν σε αγροτικές περιοχές και γύρω από σπίτια.
Σε όλο τον κόσμο, τα τρωκτικά είναι γνωστό ότι φέρουν χανταϊούς. Οι άνθρωποι συνήθως κολλάνε αν έρθουν σε επαφή με τα ούρα, τα περιττώματα ή το σάλιο τους – κάποιες φορές μάλιστα όταν ο ιός μεταφέρεται στον αέρα, για παράδειγμα κατά τη διάρκεια του νοικοκυριού στο σπίτι, όταν σηκώνεται σκόνη.
Η εξαίρεση του ιού των Άνδεων
Πρόσφατα, ο χανταϊός έγινε είδηση στις ΗΠΑ το 2025, όταν η αυτοψία έδειξε ότι η Μπέτσι Αρακάουα, σύζυγος του ηθοποιού Τζιν Χάκμαν, πέθανε από αυτόν τον ιό.
Στις περισσότερες περιπτώσεις, οι χανταϊοί οδηγούν σε αυτό που λέμε «λοίμωξη χωρίς συνέχεια»: δηλαδή κάποιος κολλάει από ζώο, αλλά δεν μεταδίδει τον ιό σε κανέναν άλλον. Ο ιός των Άνδεων όμως αποτελεί εξαίρεση, καθώς μπορεί να εξαπλωθεί μεταξύ των ανθρώπων, έχοντας τη δυνατότητα να προκαλέσει ολόκληρα ξεσπάσματα.
Θανατηφόρα σε ποσοστό έως και 40% των περιπτώσεων
«Ενώ ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας δηλώνει ότι η απειλή που συνιστά η τρέχουσα έξαρση στο κρουαζιερόπλοιο Hondius είναι χαμηλή, ο ΠΟΥ έχει κατατάξει τους hantaviruses (χανταϊούς) ως αναδυόμενα παθογόνα προτεραιότητας με υψηλή πιθανότητα πρόκλησης διεθνών καταστάσεων έκτακτης ανάγκης για τη δημόσια υγεία, λόγω της σοβαρότητας που μπορεί να παρουσιάσουν αυτές οι λοιμώξεις. Η μόλυνση από χανταϊό μπορεί να αποβεί θανατηφόρα σε ποσοστό έως και 40% των περιπτώσεων.
«Ασθενής μηδέν»: Η ακαριαία «επίθεση» του ιού σε πάρτι
Οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι ο πρώτος ασθενής στο Επουγιέν παρευρέθηκε σε ένα πάρτι γενεθλίων στις 3 Νοεμβρίου 2018, την ίδια ημέρα που παρουσίασε πυρετό.
Κατά τη διάρκεια των 90 λεπτών που βρισκόταν στο πάρτι, μόλυνε άλλα πέντε άτομα, συμπεριλαμβανομένων δύο ατόμων που κάθονταν σε απόσταση περίπου τριάντα εκατοστών από αυτόν στο ίδιο τραπέζι και δύο ατόμων που κάθονταν περίπου 1,2 μέτρα μακριά σε γειτονικά τραπέζια.
Το πέμπτο άτομο που κόλλησε τον ιό διασταυρώθηκε με τον ασθενή μόνο για λίγο, καθ’ οδόν προς την τουαλέτα.
Μακρά περίοδος επώασης
Μια άλλη επιπλοκή με τον ιό των Άνδεων είναι η μακρά περίοδος επώασης, δηλαδή το χρονικό διάστημα μεταξύ της έκθεσης ενός ατόμου στον ιό και της στιγμής που αρχίζουν να εμφανίζονται τα πρώτα συμπτώματα. Το μεγάλο αυτό διάστημα καθιστά ιδιαίτερα δύσκολο τον εντοπισμό ατόμων που ενδέχεται να έχουν εκτεθεί.
Αν και και οι πέντε ασθενείς εκτέθηκαν στο πάρτι γενεθλίων της 3ης Νοεμβρίου, δεν άρχισαν να εμφανίζουν συμπτώματα παρά μετά από δύο έως τρεις εβδομάδες.
Ο δεύτερος ασθενής, ένας 61χρονος άνδρας που περιγράφεται ως άτομο με έντονη κοινωνική ζωή, μόλυνε άλλους έξι πριν πεθάνει, 16 ημέρες μετά την εμφάνιση των πρώτων συμπτωμάτων.
Η σύζυγός του, η οποία παρευρέθηκε στην κηδεία του έχοντας πυρετό, μόλυνε άλλους 10, οι οποίοι αρρώστησαν όλοι μεταξύ 17 και 40 ημερών μετά την παρουσία τους στην κηδεία.
