Του Θανάση Κ.
Τι είναι το περιβόητο “επιτελικό κράτος”;
Ως έννοια είναι αυτό που ΔΕΝ καταλαβαίνει η κυβέρνηση.
Κι ως πραγματικότητα είναι αυτό που ΔΕΝ έχει η χώρα σήμερα.
Πρώτα-πρώτα ως έννοια το “επιτελικό κράτος” είναι -πρέπει να είναι ή νοείται ως- το αντίθετο της άκαμπτης γραφειοκρατίας.
— Γραφειοκρατία είναι όταν τα πάντα είναι προκαθορισμένα. Όταν διοικεί η “διαδικασία”, όχι η λογική, όχι οι άνθρωποι…
Το γραφειοκρατικό κράτος διοικεί – δεν κυβερνά.
Αντιμετωπίζει προκαθορισμένες καταστάσεις, αλλά δεν “κυβερνά”, δεν αντιμετωπίζει νέα προβλήματα, δεν τα λύνει, δεν παρακάμπτει δυσκολίες, δεν εφευρίσκει νέους δρόμους για να αντιμετωπίσει έκτακτες καταστάσεις.
Ό,τι δεν είναι από τα πριν γνωστό και από τα πριν ρυθμισμένο, η “γραφειοκρατία” δεν μπορεί να το αντιμετωπίσει – και μπλοκάρει.
Γι’ αυτό λέμε ότι είναι “διοικητικό” σχήμα, όχι μοντέλο διακυβέρνησης.
Δεν παίρνει αποφάσεις, εφαρμόζει manual, υλοποιεί προκαθορισμένες ενέργειες. Και γι’ αυτό είναι άκαμπτη και στατική.
* Η έννοια “επιτελικός” είναι από μόνη της επιχειρησιακή. Αφορά το πως χαράσσεται πολιτική (όχι απλώς προκαθορισμένες διαδικασίες) και πώς εφαρμόζονται επιμέρους πολιτικές -ταυτόχρονα και διαδοχικά- για να επιτύχουν το καλύτερο αποτέλεσμα, στο συντομότερο χρόνο, με το μικρότερο κόστος.
Το επιτελικό κράτος, χαράσσει Πολιτική, συνδυάζει διαφορετικές ενέργειες για να επιτύχει σύνθετο τελικό αποτέλεσμα και τελικά – μεγιστοποιεί όφελος ή και ελαχιστοποιεί κόστος.
Για να είναι “επιτελική” μια δομή, πρέπει να:
“αποφασίζει” (όχι απλώς να εκτελεί) – και να διορθώνει όπου χρειάζεται, πρέπει να συνδυάζει πολυδιάστατα (όχι απλώς να εφαρμόζει γραμμικά) και πρέπει να βελτιστοποιεί (κόστος – ρίσκο – όφελος).
Δηλαδή να κάνει πράγματα που δεν μπορεί να τα κάνει μια “γραφειοκρατία”.
Η επιτελική διάσταση συνδέεται άμεσα με τη λειτουργικότητα και την αποδοτικότητα…
Και για να τα επιτύχει αυτά, το επιτελικό κράτος χρειάζεται σαφή και ενιαία chain of command (διοικητική αλυσίδα αποφάσεων και εφαρμογής)
– ποιος αποφασίζει κάθε στιγμή,
πού λογοδοτεί (προς τα πάνω),
πώς εφαρμόζει και πώς ελέγχει (προς τα κάτω),
πώς αναθεωρεί ή διορθώνει προηγούμενες αποφάσεις.
* Για να το δούμε σε περιβάλλον στρατιωτικό (οι έννοιες γεννήθηκαν συχνά από τις ανάγκες του Πολέμου):
— Η “Τακτική” είναι ο τρόπος με τον οποίο ο τοπικός διοικητής διατάσσει τις δυνάμεις του, για να κερδίσει συγκεκριμένη μάχη, σε συγκριμένο σημείο, με συγκριμένες δυνάμεις έναντι συγκεκριμένου αντιπάλου. Στην τακτική, όλα σχεδόν είναι “δεδομένα” από πριν.
— Η “Στρατηγική” είναι ο τρόπος με τον οποίο ο στρατηγός σχεδιάζει το πώς θα κερδίσει ένα Πόλεμο με μια σειρά από παράλληλες – ταυτόχρονες ή διαδοχικές – μάχες.
Στη στρατηγική ούτε το σημείο είναι δεδομένο, ούτε η στιγμή, ούτε ο συσχετισμός δυνάμεων – στην πορεία μπορεί να χάσει ή να κερδίσει δυνάμεις, να εξουδετερώσει αντιπάλους ή να ρίξει εφεδρείες, να κερδίσει ή να χάσει συμμαχίες κλπ.
— “Eπιχειρησιακή” είναι η διάσταση που συνδέει τον στρατηγικό σχεδιασμό με την τακτική: Ο εφοδιασμός, οι διαβιβάσεις, οι εφεδρείες…
Χωρίς “επιχειρησιακή” διάσταση, δεν λειτουργεί καμία στρατηγική και δεν αποδίδει καμία επί μέρους “τακτική” σε ένα σύνθετο (πολεμικό ή άλλο) εγχείρημα.
Και “επιτελική” είναι η διάσταση που διασφαλίζει ότι παίρνονται έγκαιρα οι αποφάσεις, διορθώνονται έγκαιρα τα σφάλματα, αντιμετωπίζονται τα απρόοπτα,
εφαρμόζονται προς τα κάτω οι αποφάσεις και ενημερώνεται έγκαιρα η ηγεσία για κάθε νέο στοιχείο.
Η επιτελική διάσταση αφορά τη λειτουργικότητα και την αποδοτικότητα των επιχειρήσεων και του συνολικού σχεδιασμού.
Πάρτε το τώρα όλο αυτό το “σχήμα” και εφαρμόστε το στη διακυβέρνηση.
— “Στρατηγική” είναι ο συνολικός σχεδιασμός:
οι προτεραιότητες μιας κυβέρνησης,
οι περιορισμοί μέσα στους οποίους θα κινηθεί,
τα προβλήματα που πρέπει να αντιμετωπίσει,
τα μέσα που έχει στη διάθεσή της,
τα εμπόδια που πρέπει να υπερπηδήσει,
και η ετοιμότητά της να αντιμετωπίσει απροσδόκητες κρίσεις ή να αξιοποιήσει απροσδόκητες ευκαιρίες
– κι όλα αυτά για να επιτύχει προκαθορισμένους στόχους.
— “Τακτική”, είναι ο τρόπος που επιλέγει να κινηθεί σε κάθε συγκεκριμένο τομέα:
– εξειδικευμένη οικονομική πολιτική, αμυντική πολιτική, εξωτερική πολιτική, κοινωνική πολιτική, επικοινωνιακό προφίλ που θα προβάλλει, συμμαχίες που θα κάνει, πώς θα διασπάσει τους αντιπάλους της, πως θα απομονώσει τους χειρότερες ανταγωνιστές της.
— “Επιχειρησιακή” διάσταση είναι πώς όλοι αυτοί οι συνολικοί στόχοι και οι επί μέρους επιδιώξεις θα “επικοινωνούν” μεταξύ τους, δηλαδή θα αλληλο-τροφοδοτούνται και δεν θα αλληλοαναιρούνται.
— Και επιτελική διάσταση είναι ο τρόπος που θα οργανωθεί το κράτος για να υπηρετήσει αυτή τη διακυβέρνηση διασφαλίζοντας λειτουργικότητα και απόδοση στο κυβερνητικό έργο.
Ξανά λοιπόν το ίδιο συμπέρασμα:
Λειτουργικότητα και απόδοση, είναι η ουσία ενός επιτελικού σχήματος.
* Και τώρα που ξεκαθαρίσαμε τις έννοιες τακτική, στρατηγική, «επιχειρησιακή» διάσταση και «επιτελική» οργάνωση στον Πόλεμο και στην Πολιτική διακυβέρνηση, να δούμε και το πιο βασικό για την επιτελική λειτουργία:
Το επιτελικό κράτος χρειάζεται όπως είδαμε σαφή αλυσίδα αποφάσεων: Δηλαδή μικρό κυβερνητικό σχήμα!
Μικρό, λειτουργικό και ελέγξιμο: συγχώνευση υπουργείων και – πάνω απ’ όλα – κατάργηση “επικαλυπτομένων αρμοδιοτήτων”.
Όταν ο Πρωθυπουργός αποφασίζει να κάνει κάτι σημαντικό (όχι κάποια απόφαση ρουτίνας) δηλαδή την αντιμετώπιση ενός σοβαρού προβλήματος που έμενε άλυτο ως τώρα, ή την αλλαγή κατεύθυνσης σε κάποιο μεγάλο κυβερνητικό τομέα, ή μια σοβαρή μεταρρύθμιση ή μια αλυσίδα από μεγάλες μεταρρυθμίσεις, ή να ετοιμαστεί για μια επερχόμενη απειλή, πρέπει να μοιράσει αρμοδιότητες στους υπουργούς του.
Και να παρακολουθεί στη συνέχεια τι απ’ όλα αυτά που πρέπει να γίνουν προχωράει, τι κολλάει, πού κολλάει και ποιος φταίει που κολλάει.
Και μήπως χρειάζεται να αλλάξει τον επί μέρους σχεδιασμό εκεί που κολλάει το πράγμα , ή μήπως χρειάζεται να αλλάξει τον υπουργό του που δεν μπορεί να το προχωρήσει…
Αυτά όλα που εξασφαλίζουν τη λειτουργικότητα και την απόδοση ενός κυβερνητικού σχεδιασμού, ΔΕΝ μπορούν να γίνουν όταν έχουμε ένα πολυπρόσωπο κυβερνητικό σχήμα, όπου κάθε αρμοδιότητα είναι κατακερματισμένη σε πολλά υπουργεία και κάθε επί μέρους αρμοδιότητα που αναλαμβάνεται από κάθε υπουργείο τέμνεται με αντίστοιχες αρμοδιότητες που έχουν δοθεί σε άλλα υπουργεία.
Αυτός ο κατακερματισμός αρμοδιοτήτων σκοτώνει την επιχειρησιακή λειτουργία και ακυρώνει την επιτελική διάσταση.
Όταν ρωτάει ο Πρωθυπουργός γιατί δεν προχώρησε το τάδε πράγμα που είχαμε αποφασίσει μαζί, ο ένας υπουργός του λέει ότι εγώ το προχώρησα αλλά το σταμάτησε ο άλλος υπουργός, ο οποίος με τη σειρά του υποστηρίζει ότι ο ίδιος το έσπρωξε, αλλά μπλόκαρε σε κάποιον τρίτο, τέταρτο, πέμπτο, κλπ.
Και μέσα σε κάθε υπουργείο, όταν ο υπουργός αναρωτιέται γιατί αυτά που είχαν αναλάβει από την πλευρά τους δεν προχώρησαν, οι αρμόδιοι τομεάρχες του τον διαβεβαιώνουν ότι από την πλευρά τους έκαναν αυτό που έπρεπε, αλλά καθένας τους προσέκρουσε σε αντιστάσεις ή εμπόδια ή ακαμψίες από άλλα υπουργεία.
Κι έτσι κανείς δεν ξέρει που μπλόκαρε κάθε πράγμα.
Ούτε ο ίδιος ο Πρωθυπουργός…
Όσα περισσότερα υπουργεία υπάρχουν, όσες περισσότερες ΚΥΑ (κοινές υπουργικές αποφάσεις) χρειάζονται να εκδοθούν για να προχωρήσει το παραμικρό, τόσο ακυρώνεται η επιχειρησιακή λειτουργικότητα – τελικά και ο επιτελικός χαρακτήρας – του κράτους.
* Και για να καταλήξουμε, το πιο προφανές:
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης ανέλαβε ένα ελληνικό κράτος κατά παράδοση ΜΗ λειτουργικό με 40-45 υπουργούς, που ήταν ήδη διογκωμένο – σε σχέση με άλλες κυβερνήσεις σε μεγαλύτερες και πιο σύνθετες χώρες, όπου τα υπουργεία δεν ξεπερνούν τα 25-30)…
Και αντί να το μικρύνει για να το καταστήσει πιο “λειτουργικό” και πιο “επιτελικό”, το αύξησε κατά 50%, το έφτασε σε 64 άτομα!
Και το μετέτρεψε σε… Γενική Συνέλευση Σωματείου!
Δεν διαιώνισε απλά την παλαιά “παθογένεια”.
Την επιδείνωσε σοβαρά, νομίζοντας μάλιστα ότι κάνει και… “τομή”!
Έφτιαξε το ακριβώς αντίθετο του επιτελικού κράτους: ένα βαρύ πολυάνθρωπο, ανεξέλεγκτο, πλαδαρό και υδροκέφαλο κυβερνητικό σχήμα και το ονόμασε “επιτελικό”.
Θλίψη!
Σαν να παίρνεις έναν νεαρό αθλητή, να τον παχαίνεις, να τον μεταμορφώνεις σε παλαιστή Ιαπωνικής πάλης Σούμο κι ύστερα να τον βαπτίζεις… “Νουρέγιεφ” και να απαιτείς να χορέψει κλασικό μπαλέτο, τη Λίμνη των Κύκνων!
Για γέλια…
Ή για κλάματα.
Και η απόδειξη;
Όχι μόνο μια απόδειξη.
Πολλαπλές και αλλεπάλληλες και συνεχείς και καταιγιστικές πλέον…
— Η κυβέρνηση δεν μπόρεσε να ξεμπλοκάρει εγκαίρως τη Σύμβαση 717 για τα τρένα (που είχε υπογράψει η κυβέρνηση Σαμαρά το 2014 και μπλόκαρε η κυβέρνηση Τσίπρα αμέσως μετά)…
Με αποτέλεσμα να εγκαινιάσει τρένα που έτρεχαν με υπερδιπλάσιες ταχύτητες απ’ ό,τι παλιά, αλλά χωρίς να έχει εγκαταστήσει τηλε-διοίκηση και αυτόματη πέδηση των συρμών.
Το αποτέλεσμα ήταν η τραγωδία των Τεμπών.
Ωραίο “επιτελικό κράτος”, τρομάρα τους…
— Η κυβέρνηση προώθησε την “τεχνική λύση” στο θέμα των βοσκοτόπων, χωρίς στοιχειώδη έλεγχο ποιος παίρνει τι – με αποτέλεσμα να στηθεί (πέρα από τη διαφθορά που ήδη υπήρχε) ένας νέος μηχανισμός έκδοσης πλασματικών ΑΦΜ σε ανύπαρκτους κτηνοτρόφους, για ανύπαρκτα κοπάδια, σε ανύπαρκτα βοσκοτόπια, με το οποία επωφελήθηκαν οι ημέτεροι, άλλα μπλόκαραν τελικά τα χρήματα σε δεκάδες χιλιάδες πραγματικούς δικαιούχους.
Έστησαν πρωτοφανή μηχανισμό διαφθοράς που ήταν βέβαιο ότι θα τον έπαιρναν χαμπάρι από τις Βρυξέλλες. Και δεν τους ειδοποίησε κανείς να το σταματήσουν έγκαιρα. Και τώρα τρέχουν και δεν φτάνουν.
Ωραίο “επιτελικό κράτος”…
— Στήθηκε ολόκληρος μηχανισμός υποκλοπών με ανάμειξη της ΕΥΠ, η οποία είχε περιέλθει στον άμεσο και πλήρη έλεγχο του Πρωθυπουργού, αλλά για την οποία ο Πρωθυπουργός δεν είχε ιδέα, λέει…
Ωραίο “επιτελικό κράτος”.
— Αποκαλύπτεται ότι με το παράνομο λογισμικό πιθανόν υπήρξε και κατασκοπεία μέσα στη χώρα! Σε βάρος υπουργών, της στρατιωτικής ηγεσίας της χώρας, του αρχηγού της Αξιωματικής αντιπολίτευσης, σημαντικών επιχειρηματιών παραγόντων και πρώην Πρωθυπουργού.
Και το επιτελικό κράτος τα ακούει όλα αυτά και… δεν αντιδρά!
Το επιτελικό κράτος μετατράπηκε σε ΜΗ κράτος!
— Κι αποκαλύπτεται ότι το παράνομο λογιστικό των υποκλοπών δόθηκε σε “κρατικές αρχές” όχι σε ιδιώτες. Άρα αυτοί που το λειτούργησαν ήταν προέκταση κρατικών υπηρεσιών, όχι απλοί “ιδιώτες”.
Την καταγγελία την παραπέμπει Ελληνικό Δικαστήριο στα ανώτερα κλιμάκια της Δικαιοσύνης, τα οποία όμως αρνούνται να την εξετάσουν – και τη βάζουν στο αρχείο!
Το επιτελικό κράτος δεν μπορεί να προφυλάξει τη χώρα από την πλήρη διάβρωση των επικοινωνιών, αλλά άμβλυνε και τα ανακλαστικά της ίδιας της Δικαιοσύνης.
Από το πολύ… “επιτελικό κράτος” χάσαμε και τη Δικαιοσύνη!
Ο παλαιστής του Σούμο δεν μπορεί να χορέψει ως Νουρέγιεφ.
Κατέληξε όμως… Γκοτζίλα!
