Δεν κυβέρνησαν απλώς άσχημα, αλλά κακοποίησαν την ίδια την ιδέα του τι υποτίθεται ότι είναι ένας ηγεμόνας. Αντάλλαξαν τη «βαρετή», αργή δουλειά με την άμεση προσωπική ικανοποίηση. Απέδειξαν ότι όταν ένας ηγέτης βάζει την αφοσίωση των άλλων πάνω από την ικανότητα, και το θέαμα πάνω από την ουσία, η αυτοκρατορία δεν παρακμάζει απλώς, αλλά μετατρέπεται σε ένα τεράστιο ανέκδοτο, στο χείλος της καταστροφής.
Ανάμεσα σε ικανούς ηγεμόνες, η Ρώμη ανέδειξε επίσης ναρκισσιστές, εθισμένους στη δημοσιότητα αυτοκράτορες οι οποίοι αντιμετώπιζαν το αυτοκρατορικό θησαυροφυλάκιο σαν κουμπαρά και τους νόμους σαν απλή υπόδειξη.
Θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν -καθ υπερβολήν – οι Τραμπ πριν τον Τραμπ, αν και η ηγεσία τους υπήρξε ιδιαίτερα βάναυση και τυραννική απέναντι στον λαό, χαρακτηριστικό που δεν προσομοιάζει στην πολιτική του προέδρου των ΗΠΑ (παρότι έχει απογοητεύσει τους Αμερικανούς).
Ακολουθούν οι ιστορίες τους
ΚΑΛΙΓΟΥΛΑΣ
Ήθελε να κάνει ύπατο το άλογό του, χλευάζοντας την Γερουσία, που θεωρούσε άχρηστη
Αν πιστέψουμε τις μαρτυρίες, ο Γάιος Ιούλιος Καίσαρας Αύγουστος Γερμανικός (37-41 μ.Χ.), πιο γνωστός ως Καλιγούλας, παραμένει μια από τις πιο σκοτεινές μορφές της Ρώμης.
ΠΩΣ ΠΡΟΕΚΥΨΕ ΤΟ «ΧΑΙΔΕΥΤΙΚΟ» ΠΟΥ ΜΙΣΟΥΣΕ
Κατά ειρωνεία της τύχης, το όνομα που χρησιμοποιούμε σήμερα γι’ αυτόν ήταν ένα παιδικό παρατσούκλι που ο ίδιος περιφρονούσε εντελώς. Το παρατσούκλι χρονολογείται από τα παιδικά του χρόνια, όταν η μητέρα του, η Αγριππίνα η πρεσβύτερη, τον έπαιρνε μαζί της σε στρατιωτικές εκστρατείες.
Έντυνε τον μικρό Γάιο με μια μικροσκοπική στολή στρατιώτη. Το θέαμα ενός μικρού παιδιού που βάδιζε με πλήρη εξάρτηση λεγεωνάριου γοήτευε τα στρατεύματα, τα οποία τον αποκαλούσαν χαϊδευτικά Καλιγούλα (caligae που μεταφράζεται σε «Μικρα μποτάκια»).
Για έναν άνθρωπο που απαιτούσε να τον λατρεύουν ως ζωντανό θεό, το να τον αποκαλεί ο απλός λαός και ο στρατός με αυτό το όνομα ήταν προσβολή για τη μεγαλοπρέπειά του. Θα μείνει στην ιστορία ως ένας από τους πιο σκληρούς και ασταθείς ηγέτες της Ρώμης, παρόλο που η κυριαρχία του διήρκεσε μόνο τέσσερα χρόνια.
ΕΔΡΑΙΩΣΕ ΤΗΝ ΕΙΚΟΝΑ ΤΗΣ ΤΥΡΑΝΝΙΑΣ ΟΠΩΣ ΤΗΝ ΣΚΕΦΤΟΜΑΣΤΕ ΣΗΜΕΡΑ
Ουσιαστικά η άνοδος του Καλιγούλα στην εξουσία πριν από 2.000 χρόνια εδραίωσε τη θεμελιώδη εικόνα της τυραννίας όπως τη σκεφτόμαστε σήμερα, καθώς επιδόθηκε σε ολοένα και πιο αυταρχική συμπεριφορά και περιφρόνηση των παραδοσιακών ρωμαϊκών πολιτικών κανόνων, γεγονός που τον καθιστούσε ως «το απόλυτο κακό»
Σύμφωνα με τους αρχαίους συγγραφείς, ήταν ένας μεγαλομανής σαδιστής. Υπάρχουν πολλές ανέκδοτες ιστορίες για τον μισητό αυτοκράτορα, όπως για τα αλλόκοτα όργια που διοργάνωνε, και μια άβολα στενή σχέση με τις δύο αδερφές του.
Σύμφωνα με αρχαίους συγγραφείς, πρότεινε να διοριστεί το αγαπημένο του άλογο, ο Ινκίτατος, στο αξίωμα του ύπατου, κάτι που, φυσικά, δεν συνέβη. Στόχος του ήταν να χλευάσει τη Γερουσία, την οποία θεωρούσε άχρηστη, δηλώνοντας ότι ακόμη και ένα ζώο θα έκανε καλύτερη δουλειά. Το σχόλιό του είχε σκοπό να ταπεινώσει τη ρωμαϊκή ελίτ, αλλά πιθανότατα έβλαψε μόνο τη δική του φήμη.
ΝΕΡΩΝΑΣ
Ο εξαναγκασμός της ελίτ να υπομένει τα δήθεν καλλιτεχνικά ταλέντα του
Στη συνέχεια, ήρθε ο απεχθής Νέρωνας (54-68 μ.Χ.), μια αλλοπρόσαλλη προσωπικότητα κυριευμένη από καλλιτεχνική επιτήδευση και απελπισμένη ανάγκη για συνεχή αποθέωση.
Οι επικριτές του, τον κατηγόρησαν ότι έβαζε την προσωπική του εικόνα πάνω από τη διακυβέρνηση.
Ως μεγαλομανής, προέβαλε βαρύγδουπους ισχυρισμούς για τα ταλέντα του, που κανείς δεν ήταν σε θέση να επιβεβαιώσει.
Ο Νέρωνας θεωρούσε τον εαυτό του μουσικό και ποιητή παγκόσμιας κλάσης. Κατακλυζόμενος από τη ματαιοδοξία του, ο αυτοκράτορας φέρεται να υποχρέωνε τη ρωμαϊκή ελίτ να παρακολουθεί πολύωρες απαγγελίες ποίησης και σόλο λύρας.
ΟΙ ΚΛΕΙΔΩΜΕΝΕΣ ΠΟΡΤΕΣ ΤΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ
Η αποχώρηση από το θέατρο ενώ ο Νέρωνας βρισκόταν στη σκηνή θα σήμαινε πιθανότατα θανατική καταδίκη. Ευτυχώς, οι πόρτες του θεάτρου ήταν πάντα κλειδωμένες, διασφαλίζοντας ότι κανείς δεν θα μπορούσε να ξεφύγει από την τέχνη του. Ο αυτοκράτορας ζούσε μέσα στην ηχώ του εξαναγκαστικού χειροκροτήματος: για τον Νέρωνα, επιβεβλημένο ή όχι, ακουγόταν το ίδιο.
Η ΦΩΤΙΑ ΠΟΥ ΚΑΤΕΣΤΡΕΨΕ ΤΗΝ ΡΩΜΗ: Η ΜΟΝΗ ΦΟΡΑ ΠΟΥ ΑΚΟΛΟΥΘΗΣΕ ΤΟ ΚΑΘΗΚΟΝ
Το καλοκαίρι του 64 μ.Χ., η καταστροφή χτύπησε. Επί έξι ημέρες, μια μανιασμένη πυρκαγιά σάρωσε τη Ρώμη, αφήνοντας το μισό πληθυσμό άστεγο. Ο Ρωμαίος ιστορικός Τάκιτος κατέγραψε αργότερα ότι η πυρκαγιά κατέστρεψε περίπου το 70% των κτιρίων της πόλης.
Για πρώτη και μοναδική φορά, φάνηκε ότι ο αυτοκράτορας ενήργησε από συμπόνια και καθήκον. Διέταξε να διατεθούν όλα τα δημόσια κτίρια, συμπεριλαμβανομένων των ιδιωτικών του κήπων, σε όσους είχαν χάσει τα σπίτια τους, παρέχοντας στέγη σε χιλιάδες ανθρώπους. Επρόκειτο για μια από τις πρώτες περιπτώσεις συντονισμένης αντιμετώπισης έκτακτης ανάγκης μεγάλης κλίμακας.
ΤΟ DOMUS AUREA ΚΑΙ ΟΙ ΥΠΟΨΙΕΣ ΟΤΙ Ο ΙΔΙΟΣ ΠΥΡΠΟΛΗΣΕ ΤΗΝ ΠΟΛΗ
Ωστόσο, μη μπορώντας να αντισταθεί στις παρορμήσεις του, άρπαξε την ευκαιρία και άρχισε την κατασκευή του ανάκτορο Domus Aurea στην αποψιλωμένη γη, μέσα στην καρδιά της Ρώμης. Το ανάκτορο αποτελούνταν από μια σειρά υπερπολυτελών κτιρίων που χωρίζονταν από κήπους, «δάση», αμπελώνες και μια τεχνητή λίμνη.
Αυτό αποδείχθηκε ένα καταστροφικό πολιτικό σφάλμα. Η θέα του νέου μνημείου του αυτοκράτορα να αναδύεται από τις στάχτες έκανε τους Ρωμαίους να υποψιαστούν ότι ο ίδιος είχε ανάψει τη φωτιά για να ανοίξει το δρόμο για τη δική του αρχιτεκτονική ματαιοδοξία.
…ΚΙ ΕΤΣΙ ΣΤΟΧΟΠΟΙΗΣΕ ΤΟΥΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΟΥΣ
Επειδή κάποιος έπρεπε να αναλάβει την ευθύνη, ο Νέρωνας έκανε αυτό που θα έκανε κάθε σύγχρονος λαϊκιστής: διέδωσε «fake news»: Έδειξε με το χοντρό του δάχτυλο μια περιφρονημένη μειονοτική ομάδα, τους Χριστιανούς, οι οποίοι ήρθαν αντιμέτωποι φρικτές δημόσιες εκτελέσεις , στις αρένες από πεινασμένα άγρια ζώα και πάνω σε σταυρούς. Μεταξύ των πιο επιφανών θυμάτων του διωγμού του Νέρωνα ήταν οι άγιοι Πέτρος και Παύλος.
ΣΚΟΤΩΣΕ ΤΗΝ ΕΓΚΥΟ ΓΥΝΑΙΚΑ ΤΟΥ – ΤΗΝ ΑΝΤΙΚΑΤΕΣΤΗΣΕ ΜΕ ΤΟΝ SPORUS
Η οικογενειακή ζωή του Νέρωνα χαρακτηριζόταν ομοίως από βιαιότητα. Σύμφωνα με αρχαίους συγγραφείς, αφού ο αυτοκράτορας εκτέλεσε την πρώτη του σύζυγο, σε μια στιγμή οργής κλώτσησε την έγκυο σύζυγό του Ποπαία Σαμπίνα στην κοιλιά, προκαλώντας της αιμορραγία μέχρι θανάτου.
Καταβεβλημένος από τη θλίψη, σαν καλός ψυχοπαθής, ο Νέρωνας βρήκε μια ασυνήθιστη λύση. Ανακάλυψε ένα αγόρι που προφανώς έμοιαζε με την αγαπημένη του. Για να κάνει τον νεαρό να μοιάζει ακόμη περισσότερο με τη νεκρή γυναίκα του, τον ευνούχισε και τον ονόμασε Sporus, δηλαδή «σπόρος», ένα κακόγουστο αστείο εις βάρος του κατεστραμμένου αναπαραγωγικού συστήματος του αγοριού.
Ο Νέρωνας λέγεται ότι παντρεύτηκε το αγόρι «με όλες τις δέουσες τελετές», και στη συνέχεια το πήρε στο σπίτι του, όπου του φερόταν ως να ήταν σύζυγος, αυτοκράτειρα και ερωμένη του.
ΕΚΤΕΛΕΣΕΙΣ ΚΑΙ «ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΕΣ»
Η τελευταία περίοδος της 14χρονης διακυβέρνησής του σημαδεύτηκε από νέα κύματα εκτελέσεων και «αυτοκτονιών» μεταξύ της ανώτερης τάξης, που έμοιαζαν πολύ με το «σύνδρομο του αιφνίδιου ρωσικού θανάτου». Σε κάθε περίπτωση δημιούργησε έναν βαθμό πολιτικής αστάθειας που καμία πολιτική μεταρρύθμιση δεν μπορούσε να αποκαταστήσει.
Τελικά η διακυβέρνηση του Νέρωνα διέβρωσε την παραδοσιακή εξουσία της Συγκλήτου δίνοντας προτεραιότητα σε μια σκιώδη κυβέρνηση προσωπικών ευνοούμενων και οπαδών.
Στο λυκόφως της βασιλείας του, η μεγαλομανία του Νέρωνα έφτασε στο αποκορύφωμά της. Φέρεται να σχεδίαζε να μετονομάσει τη Ρώμη σε «Νερόπολη» και τον μήνα Απρίλιο σε «Νερόνεο». Η βασιλεία του κατέληξε σε εξέγερση και εμφύλιο πόλεμο (το «Έτος των τεσσάρων αυτοκρατόρων»).
ΚΟΜΜΟΔΟΣ
Ονόμαζε τις αποτυχίες του, «νίκες»
Λίγο περισσότερο από έναν αιώνα αργότερα ήρθε ο Κόμμοδος (177-192 π.Χ.), ένας ηγεμόνας που ήταν, από κάθε άποψη, μια πραγματικά ειδική περίπτωση.
Ασχολήθηκε έντονα με την εικόνα του, καλλιεργώντας μια σκληρή προσωπικότητα, ενώ παράλληλα διαχειριζόταν προσεκτικά την προσωπική του φήμη.
Το να είσαι αυτοκράτορας δεν ήταν αρκετό για έναν άνθρωπο που έβλεπε τον εαυτό του ως τον Ηρακλή που αναγεννήθηκε και απευθυνόταν στους θεούς ως ομοτράπεζούς του. Αντιμετώπιζε τις αποτυχίες ως νίκες, προβάλλοντας την ισχύ του με κάθε κόστος.
ΟΙ «ΣΤΗΜΕΝΟΙ» ΑΓΩΝΕΣ ΣΤΗΝ ΑΡΕΝΑ
Στον Κόμμοδο άρεσε να περνάει χρόνο στην αρένα, «στήνοντας» τους αγώνες, σκοτώνοντας ανυπεράσπιστα ή άρρωστα ζώα και τραυματισμένους αντιπάλους για να διατηρεί την εντύπωση ότι πάντα νικούσε.
Στα μάτια του, ο κόσμος ήταν χωρισμένος σε δύο στρατόπεδα: τους νικητές και τους ηττημένους. Αυτός, φυσικά, ανήκε στο πρώτο.
Η διακυβέρνησή του είχε περισσότερα κοινά με ριάλιτι παρά με την πολιτική.
«ΑΠΟΙΚΙΑ ΤΟΥ ΚΟΜΜΟΔΟΥ» – Η ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΝΑ ΑΛΛΑΞΕΙ ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΤΗΣ ΡΩΜΗΣ
Όπως και ο Νέρωνας, ο Κόμμοδος προσπάθησε να μετονομάσει την αιώνια πόλη σε Colonia Commodiana ( Αποικία του Κόμμοδου) και να μετονομάσει επίσης τους 12 μήνες και τις λεγεώνες με ονόματα προς τιμήν του. Ανέγειρε ακόμη και μια θριαμβευτική αψίδα στη Ρώμη για να γιορτάσει τις στρατιωτικές του νίκες, παρόλο που τις κληρονόμησε σε μεγάλο βαθμό από τον πατέρα του, τον μεγάλο Μάρκο Αυρήλιο.
Σήμερα, η αψίδα δεν υπάρχει- πιθανότατα γκρεμίστηκε κατά τους μεταγενέστερους αιώνες.
Η ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗ ΣΤΑ ΧΕΡΙΑ ΔΙΕΦΘΑΡΜΕΝΩΝ ΚΑΙ ΑΝΙΚΑΝΩΝ
Όσον αφορά τη διακυβέρνηση, ο Κόμμοδος δεν ήταν και πολύ καλός. Κυβερνούσε αλλοπρόσαλλα, αφήνοντας τη διακυβέρνηση στα χέρια διεφθαρμένων και ανεπαρκών αξιωματούχων.
Αν και κληρονόμησε μια σταθερή και ευημερούσα αυτοκρατορία από τον πατέρα του, υπονόμευε σταθερά τα θεμέλιά της.
Η δολοφονία του, η οποία προετοιμαζόταν από καιρό, προκάλεσε εμφύλιο πόλεμο, κλείνοντας το κεφάλαιο μιας από τις πιο σταθερές περιόδους της Ρώμης.
Στις 31 Δεκεμβρίου 192 μ.Χ., στραγγαλίστηκε από έναν πρωταθλητή πάλης, μετά την ανακοίνωσή του την προηγούμενη ημέρα ότι θα διεκδικούσε τη θέση του ύπατου, ντυμένος μονομάχος.
ΚΑΡΑΚΑΛΛΑΣ
Ο αυτοκράτορας που ήθελε να είναι ο Μέγας Αλέξανδρος
Μόλις έξι χρόνια αργότερα ήρθε ο Καρακάλλας (198- 217 π.Χ.). Το όνομά του ήταν στην πραγματικότητα ένα παρατσούκλι, «ο άνθρωπος με τον μανδύα», που αντανακλούσε τις ενδυματολογικές του προτιμήσεις.
Το γενέθλιο όνομά του ήταν Μπασιάνους και αργότερα μετονομάστηκε από τον πατέρα του σε Μάρκο Αυρήλιο Σεβήρο Αντωνίνο, γεγονός που μάλλον δεν βοήθησε να καταλαγιάσει η προφανώς ασταθής προσωπικότητά του.
Σύμφωνα με τις αρχαίες πηγές, ήταν βίαιος, σκληρός και παρανοϊκός. Σε αντίθεση με τις γαλήνιες απεικονίσεις των προκατόχων του, η φυσιογνωμία του Καρακάλλα απεικονιζόταν ως άγρια και εκφοβιστική, μια εικόνα που φέρεται να καλλιεργούσε συνειδητά. Η βασιλεία του Καρακάλλα καθορίστηκε από την μοναδική εμμονή του με τον Μέγα Αλέξανδρο.
Δεν θαύμαζε απλώς τον Μακεδόνα βασιλιά- ήθελε να γίνει σαν αυτόν, στη ρωμαϊκή εκδοχή του. Αυτή η εμμονή εκδηλώθηκε με διάφορους τρόπους.
Ο ΜΟΝΑΔΙΚΟΣ ΡΩΜΑΙΟΣ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΑΣ ΠΟΥ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΤΗΚΕ ΩΣ ΦΑΡΑΩ
Υιοθέτησε την ενδυμασία, τον οπλισμό και τους υποτιθέμενους τρόπους συμπεριφοράς του Αλεξάνδρου.
Ακολούθησε τις διαδρομές του και σχεδίασε μια τεράστια, ανεπιτυχή στο τέλος, εκστρατεία για την κατάκτηση της αυτοκρατορίας των Πάρθων.
Υιοθέτησε την αιγυπτιακή παράδοση της ταύτισης του ηγεμόνα με έναν θεό, αποτελώντας τον μοναδικό Ρωμαίο αυτοκράτορα που απεικονίστηκε ποτέ ως φαραώ σε αγάλματα.
DAMNATIO MEMORIAE: Η ΕΞΑΛΛΕΙΨΗ ΤΟΥ ΑΔΕΛΦΟΥ ΤΟΥ ΚΑΙ ΟΣΩΝ ΗΤΑΝ ΓΥΡΩ ΤΟΥ
Ο δρόμος του προς την απόλυτη εξουσία ήταν στρωμένος με αίμα. Σε μια αρχαία εκδοχή της «κουλτούρας της ακύρωσης», ο Καρακάλλας δολοφόνησε τον ίδιο του τον αδελφό, τον Γέτα, με τον οποίο δεν τα πήγαινε καλά, και στη συνέχεια θέσπισε μια damnatio memoriae (καταδίκη στην λήθη). Διέταξε να σβηστεί το πρόσωπο του από κάθε επίσημο πορτρέτο και μνημείο της αυτοκρατορίας.
Εκτέλεσε οποιονδήποτε βρισκόταν κοντά του, από υψηλόβαθμους συγκλητικούς μέχρι υπηρέτες. Ο σύγχρονος ιστορικός Κάσσιος Δίος υποστήριξε ότι περίπου 20.000 άνθρωποι σκοτώθηκαν στον απόηχο της δολοφονίας του Γέτα.
Η ΑΙΜΑΤΗΡΗ ΠΑΓΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΝΕΟΥΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΛΙΤ ΤΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ
Αργότερα, κατά τη διάρκεια μιας επίσκεψής του στην Αλεξάνδρεια, ο Καρακάλλας πήρε εκδίκηση για τα ντόπια αστεία σε βάρος του. Παρέσυρε τη νεολαία και την ελίτ της πόλης σε μια παγίδα με το πρόσχημα της στρατολόγησης. Μόλις συγκεντρώθηκαν, τα στρατεύματά του έσφαξαν τους δύστυχους ανθρώπους.
Ακολούθησε μια ευρύτερη σφαγή, σύμφωνα με τους αρχαίους χρονογράφους, η οποία εξάλειψε σημαντικό μέρος του ελίτ πληθυσμού της Αλεξάνδρειας.
ΠΩΣ ΕΚΑΝΕ ΤΟΝ ΣΤΡΑΤΟ ΠΛΗΡΩΣ ΑΦΟΣΙΩΜΕΝΟ
Παρά αυτές τις επιδείξεις δυσανάλογης βίας, ο Καρακάλλας έχαιρε της έντονης αφοσίωσης του ρωμαϊκού στρατού, αν και αυτή η αφοσίωση είχε να κάνει λιγότερο με τα χαρίσματα του και περισσότερο με ψυχρό υπολογισμό.
Ο Καρακάλλας πήρε στην κυριολεξία την τελευταία συμβουλή του πατέρα του Σεπτίμιου Σεβήρου: «Να είσαι ισορροπημένος, να πλουτίζεις τους στρατιώτες και να περιφρονείς όλους τους άλλους άνδρες».
Αύξησε τον ετήσιο μισθό των λεγεωνάριων κατά 50%. Δεν τσιγκουνεύτηκε στο να μοιράζει τεράστια χρηματικά δώρα (donativa) στα στρατεύματα.
«ΧΑΡΙΣΕ» ΤΟ ΡΩΜΑΙΚΟ ΟΝΕΙΡΟ ΤΗΣ ΙΘΑΓΕΝΕΙΑΣ ΓΙΑ ΝΑ ΠΑΡΕΙ ΤΟΥΣ ΦΟΡΟΥΣ
Για να ανταπεξέλθει οικονομικά στη γενναιοδωρία του, υποτίμησε το ρωμαϊκό νόμισμα (μειώνοντας την περιεκτικότητά του σε ασήμι) και χορήγησε το αγαθό της ιθαγένειας σε όλους τους ελεύθερους κατοίκους της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας (Constitutio Antoniniana).
Αυτό που κάποτε θεωρούνταν «ρωμαϊκό όνειρο» έγινε ένα εύκολα εφικτό καθεστώς. Οι προκάτοχοί του είχαν χορηγήσει την ιθαγένεια πιο επιλεκτικά, διατηρώντας έτσι τη συμβολική αξία και το κύρος της Ρώμης.
Όμως, ενώ η μεταρρύθμισή του φαινόταν προοδευτική στην πραγματικότητα ήταν «επιχειρηματική». Οι νεόκοποι Ρωμαίοι έπρεπε αμέσως να αρχίσουν να πληρώνουν φόρους, παρέχοντας στον Καρακάλλα τα κεφάλαια για να διατηρήσει την αφοσίωση των στρατιωτών του.
