Του Θανάση Κ.
Κάτι παράδοξο συνέβη τον περασμένο μήνα.
Κι όχι μόνο στην Ελλάδα…
Διεθνώς!
Ξέσπασε μια περιφερειακή κρίση – με επίκεντρο το Ιράν – κατά τη διάρκεια της οποίας, το μεγαλύτερο μέρος των αναλυτών έπεσαν απελπιστικά έξω σε όλα!
Και στις οικονομικές προβλέψεις τους.
Και στις γεωπολιτικές αναλύσεις τους!
Παράδοξο δεν είναι ότι “έπεσαν έξω”…
Έχει συμβεί κι άλλες φορές αυτό.
Ας θυμηθούμε μόνο τι έλεγαν όταν άρχιζε ο πόλεμος στην Ουκρανία.
Που προέβλεπαν αρχικά “περίπατο” των Ρώσων…
‘Η και μετά, όταν η πρώτη επίθεση των Ρωσικών δυνάμεων δεν πήγε καλά και άπαντες σχεδόν προέβλεπαν πλέον ότι η Ρωσία “θα ηττηθεί ή θα χρεοκοπήσει” – και πάντως ο Πούτιν θα αποδυναμωθεί. Κι ίσως ανατραπεί…
Έπεσαν κι εδώ έξω. Από την αρχή ως το τέλος. Σε όλα!
Όμως αυτή τη φορά δεν έπεσαν έξω απλώς στις “προβλέψεις”, για το τι ΘΑ συμβεί τελικά…
Δεν κατάλαβαν καν τι συμβαίνει ΤΩΡΑ!
Κι έτσι είδαμε το πρωτοφανές: άλλα πράγματα να προεξοφλούν οι “αναλυτές” κι εντελώς διαφορετικά να αντιδρούν οι αγορές!
Ποτέ δεν έχουν πέσει έξω, τόσο πολλοί, τόσο πολύ, σε τόσο πολλά.
Ταυτόχρονα…
— Μας έλεγαν ότι θα προκύψει η μεγαλύτερη πετρελαϊκή κρίση που έχει συμβεί ποτέ.
Και προέκυψε η ηπιότερη μέχρι στιγμής…
Για να έχετε μια τάξη μεγέθους, στις προηγούμενες μεγάλες πετρελαϊκές κρίσεις του 1973, του 1979, του 1981, του 1990-91, του 2007-8, το πετρέλαιο αυξήθηκε απότομα κατά 300%, 200%, 150%, 100% και η αύξηση διατηρήθηκε για μήνες – και ύστερα πήρε χρόνια για να εξομαλυνθούν ξανά οι τιμές.
Αυτή τη φορά η άνοδος στις τιμές του πετρελαίου (σε κλείσιμο) δεν ξεπέρασε το 50% και πήρε μερικές εβδομάδες για να εξομαλυνθούν ξανά οι τιμές. Δεν έχουν επανέλθει ακόμα στα προ της κρίσης επίπεδα, πιθανόν να υπάρξουν κι άλλα σκαμπανεβάσματα, αλλά οι τιμές ισορροπίας προεξοφλούνται πια κοντά στα προ της κρίσης επίπεδα.
— Μας έλεγαν ότι η άνοδος των τιμών πετρελαίου θα προκαλούσε κατάρρευση των χρηματιστηρίων και επακόλουθη βαθιά ύφεση (όπως είχε συμβεί σε όλες τις προηγούμενες περιπτώσεις απότομης ανόδου του πετρελαίου).
Τελικά εδώ συνέβη το ακριβώς αντίθετο: Μετά από δύο τρείς εβδομάδες όπου τα χρηματιστήρια διόρθωσαν λίγο (μεταξύ 5-10%), οι τιμές στη Γουόλ Στρητ επέστρεψαν ήδη στα προ της κρίσης επίπεδα, τα ξεπέρασαν και σε κάποιες περιπτώσεις έκαναν και νέα “ιστορικά υψηλά” (Ιδιαίτερα οι δείκτες SP-500 και Νasdaq, ενώ ο Dow Jones ακολουθούσε λίγο πιο πίσω σε άνοδο)!
Ενώ η κρίση στον Περσικό ΔΕΝ έχει τελειώσει ακόμα!
* Γιατί έπεσαν τόσο έξω στις προβλέψεις τους για το πετρέλαιο;
— Διότι δεν έλαβαν υπόψιν πόσο πιο ευέλικτη και ανθεκτική έχει γίνει πια η παγκόσμια αγορά υδρογονανθράκων:
Το πετρέλαιο έχει μερικώς υποκατασταθεί από το φυσικό αέριο,
η παραγωγή ενέργειας από υδρογονάνθρακες έχει μερικώς διαφοροποιηθεί από πυρηνική ενέργεια και ΑΠΕ,
η διεθνής προσφορά υδρογονανθράκων έχει διευρυνθεί με παραγωγούς εκτός Περσικού Κόλπου, ενώ έχουν υπάρξει και νέες εναλλακτικές διαδρομές – χερσαίες κυρίως – που παρακάμπτουν τα στενά του Ορμούζ.
Κυρίως όμως υπάρχουν πια παγκόσμια αποθέματα πετρελαίου-αερίου, που μπορούν να απορροφήσουν βραχυχρόνια σοκ.
Και τέλος, σε τρείς από τους μεγαλύτερους εξαγωγείς υδρογονανθράκων διεθνώς -Ρωσία, Βενεζουέλα, Ιράν- είχαν επιβληθεί τα τελευταία χρόνια κυρώσεις από τη Δύση. Πράγμα που σημαίνει ότι αν προέκυπτε ένα σοκ προσφοράς, θα μπορούσαν να αρθούν προσωρινά οι κυρώσεις σε κάποιους, για να απορροφηθεί το σοκ (αν δεν επαρκούσαν τα αποθεματικά).
Για να μην αναφερθούμε στη νέα τεχνολογία του σχιστολιθικού, που επέτρεπε ειδικά στις ΗΠΑ, όχι απλώς να καλύψουν την εσωτερική τους ζήτηση, αλλά και να καλύψουν και το κενό στη διεθνή προσφορά.
Τουλάχιστον για κάποιο διάστημα.
Ενώ οι ίδιες οι ΗΠΑ είχαν φροντίσει λίγους μήνες πριν να ελέγξουν πλήρως τις εξαγωγές πετρελαίου από τη Βενεζουέλα αίροντας τις κυρώσεις στη χώρα αυτή.
Και έσπευσαν με την έναρξη της κρίσης στο Ιράν να ανακοινώσουν προσωρινή χαλάρωση των κυρώσεων σε βάρος της Ρωσίας.
Συνεπώς η διεθνής αγορά ήταν πολύ πιο έτοιμη να απορροφήσει το σοκ. Και ήταν γνωστό εκ των προτέρων, ότι η κρίση αυτή ΔΕΝ επρόκειτο να έχει επιπτώσεις που θυμίζουν τις παλαιότερες κρίσεις.
Οι αγορές το γνώριζαν αυτό εξ αρχής.
Οι περισσότεροι αναλυτές δεν το κατάλαβαν ποτέ!
* Μας έλεγαν ακόμα ότι από τη στιγμή που θα κλείσουν τα στενά του Ορμούζ, η διεθνής τιμή του πετρελαίου θα εκτιναχθεί στα 150-180 δολάρια το βαρέλι τουλάχιστον! Γιατί από το Ορμούζ διέρχεται το 20% της παγκόσμιας διακίνησης πετρελαίου.
Δεν γνώριζαν ότι τα στενά του Ορμούζ είχαν “κλείσει” ξανά στο παρελθόν, κι όχι μόνο για λίγες εβδομάδες, αλλά για τέσσερα χρόνια! Μεταξύ 1984 και 1988, κατά τη διάρκεια του Πολέμου Ιράν-Ιράκ. Όταν γίνονταν διελεύσεις, αλλά με πολλαπλά πλήγματα. Και τότε είχαν βουλιάξει στην περιοχή πάνω από 400 τάνκερ. Ήταν ο λεγόμενος “πόλεμος των τάνκερ” (tanker war).
Και μάλιστα, τότε από τα στενά του Ορμούζ διακινούνταν μεγαλύτερο μερίδιο της παγκόσμιας εμπορίας πετρελαίου (γύρω στο 30% τότε, όχι 20% όπως σήμερα). Κι όμως μετά από το πρώτο σοκ, σε όλο εκείνο το διάστημα οι διεθνείς τιμές πετρελαίου υποχωρούσαν συνεχώς!
To προηγούμενο του 1984-88 δεν το είχαν ακουστά οι οικονομικοί αναλυτές;
* Οι γεωπολιτικοί αναλυτές δεν τα πήγαν καλύτερα. Μάλλον χειρότερα…
— Μίλαγαν συνεχώς – ιδιαίτερα στις πρώτες εβδομάδες – για “αναπόφευκτη επέμβαση των Αμερικανών επί του Ιρανικού εδάφους”!
Όμως αυτό, όχι απλώς ΔΕΝ συνέβη, αλλά αποκλειόταν να συμβεί.
Γιατί απλούστατα, αν για την επέμβαση στο μικροσκοπικό Κουβέϊτ χρειάστηκαν μερικές εκατοντάδες χιλιάδες χερσαία στρατεύματα το 1991, κι αν για την επέμβαση στο γειτονικό Ιράκ χρειάστηκαν μισό εκατομμύριο χερσαίες δυνάμεις, για την επέμβαση στο τεράστιο Ιράν (σε έκταση δύο φορές η Τουρκία και πολύ δυσκολότερο έδαφος) θα χρειάζονταν εκατομμύρια!
Τέτοια συγκέντρωση στρατευμάτων ούτε έγινε ούτε μπορούσε να γίνει.
Και δεν χρειαζόταν να γίνει…
Άλλωστε η διαφορετική στρατηγική Τραμπ είναι ότι οι ΗΠΑ δεν πρέπει να δεσμεύουν χερσαίες δυνάμεις επί του εδάφους σε διάφορα σημεία του κόσμου.
— Μας έλεγαν ότι “δεν μπορεί να γίνει αλλαγή καθεστώτος χωρίς επέμβαση χερσαίων δυνάμεων”!
Όμως υπάρχουν πολλαπλά παραδείγματα αλλαγής καθεστώτος από εσωτερική διάλυση ή και αποσύνθεση ακόμα – και από συνδυασμό εσωτερικών και εξωτερικών πιέσεων, ΧΩΡΙΣ να υπάρξει ξένη εισβολή επί τους εδάφους.
* Τα αλλεπάλληλα πλήγματα που υπέστη το Ιρανικό καθεστώς το έχουν ήδη αποδυναμώσει εσωτερικά και έχουν δημιουργήσει ρήγματα μέσα στις γραμμές του, εμφανή δια γυμνού οφθαλμού.
Κι όσο η πίεση απ’ έξω συνεχίζεται – στρατιωτική, διπλωματική και οικονομική – τόσο πιθανότερο είναι να έχουμε σοβαρή μετεξέλιξη του ιρανικού καθεστώτος. Το οποίο δεν μπορεί να επιβιώσει πλέον χωρίς τέτοια μετεξέλιξη.
Γιατί ο μισός πληθυσμός της χώρας ήταν από πριν αντίθετος (και γι’ αυτό είχαμε κάθε τόσο εξεγέρσεις που καταπνίγονταν με δεκάδες χιλιάδες νεκρούς από τις δυνάμεις εσωτερικής καταστολής).
Και μετά τα καίρια πλήγματα που υπέστη το Ιρανικό καθεστώς ήδη οι μετριοπαθείς καταλαβαίνουν την ανάγκη να συμβιβαστούν, ενώ οι σκληροπυρηνικοί ορκίζονται ότι θα αντισταθούν μέχρι τέλους – αλλά δεν μπορούν να εξηγήσουν πώς θα επιβιώσουν.
Έχουν γραμμή “αντίστασης” αλλά δεν έχουν Πολιτική επιβίωσης!
* Και το πιο σημαντικό, αφού μιλάμε για γεωπολιτική, η Κίνα και η Ινδία, οι βασικοί πελάτες του Ιράν, στηρίζουν τους μετριοπαθείς: έχουν συμφέρον να συμβιβαστεί το καθεστώς για να ανοίξουν τα Στενά του Ορμούζ.
Ενώ το άλλο στήριγμα του Ιράν, η Ρωσία, βολεύεται από την κρίση, γιατί πρώτον εξ αιτίας της χαλαρώνουν οι δυτικές κυρώσεις εναντίον των ρωσικών εξαγωγών και οι τιμές πετρελαίου έχουν ανέβει επίσης (αρκετά για να δίνουν περισσότερα κέρδη στους ίδιους, αλλά όχι τόσο πολύ ώστε να προκαλέσουν απότομη διεθνή ύφεση).
Επομένως οι Ρώσοι εξ αιτίας της κρίσης του Ιράν πουλάνε περισσότερο πετρέλαιο σε πολύ υψηλότερες τιμές – και εισπράττουν πολύ περισσότερα.
Άρα Κίνα, Ινδία επιθυμούν άμεση εκτόνωση της κρίσης, ενώ η Ρωσία δεν βλάπτεται καθόλου από την κρίση – όσο, όμως, παραμένει ελεγχόμενη.
Οι σκληροπυρηνικοί του Ιράν δεν έχουν διεθνή στήριξη από ΠΟΥΘΕΝΑ!
Ενώ όλες οι αραβικές χώρες του Περσικού Κόλπου – όπως και το Ισραήλ, άλλωστε – θέλουν την οριστική συντριβή, όχι του Ιράν, αλλά των σκληροπυρηνικών του Ιρανικού καθεστώτος.
Επί 47 χρόνια το θεοκρατικό καθεστώς του Ιράν τρομοκρατούσε τον λαό του και όλους τους γύρω του. Τώρα αποδυναμώθηκε, απομονώθηκε και εσωτερικά διασπάται. Χωρίς να πατήσει ούτε ένας Αμερικανός στρατιώτης επί του εδάφους του…
— Μας έλεγαν ότι ο Τραμπ “δεν έχει σχέδιο εξόδου” από την κρίση που ο ίδιος ξεκίνησε…
Αλλά “σχέδιο εξόδου” χρειάζεται όταν υπάρξει εμπλοκή χερσαίων δυνάμεων.
Χερσαίες δυνάμεις δεν πήγαν στο Ιράν. Ούτε επρόκειτο να πάνε.
Το που θα καταλήξουν όλα αυτό ακόμα δεν το έχουμε δει.
Αλλά μέχρι στιγμής όλες οι εκτιμήσεις των αναλυτών έπεσαν έξω.
Το μόνο βέβαιο είναι ότι αυτή τη φορά οι αγορές είδαν εξ αρχής αυτό που δεν θέλησαν ή δεν μπορούσαν να δουν οι περισσότεροι “αναλυτές”…
