Ένα κοινωνικό ρεύμα που κοιτάζει προς την πολιτική
Η συζήτηση γύρω από το ενδεχόμενο πολιτικής πρωτοβουλίας της Μαρίας Καρυστιανού δεν ξεκίνησε από κομματικά επιτελεία, αλλά από την κοινωνία. Η δημόσια παρουσία της προέδρου του Συλλόγου Συγγενών Θυμάτων των Τεμπών, η επιμονή της στο αίτημα για δικαιοσύνη και η σύγκρουσή της με θεσμούς και εξουσία δημιούργησαν ένα ευρύτερο ρεύμα συμπάθειας και ταύτισης. Το ερώτημα αν αυτό το κοινωνικό φορτίο μπορεί ή θέλει να μετατραπεί σε πολιτικό φορέα έχει ήδη αρχίσει να απασχολεί σοβαρά το πολιτικό σύστημα. Χωρίς η ίδια να έχει ανακοινώσει συγκεκριμένα βήματα, η πολύ σοβαρή πλέον πιθανότητα ίδρυσης κόμματος αρκεί για να προκαλέσει κινητικότητα, νευρικότητα και σενάρια σε όλα τα επίπεδα.
Η πολιτική ανησυχία πριν καν υπάρξει κόμμα
Η ανησυχία δεν αφορά μόνο την κυβέρνηση, αλλά διαχέεται σε ολόκληρο το φάσμα της αντιπολίτευσης. Ένας νέος φορέας, που δεν κουβαλά κομματικό παρελθόν και δεν έχει φθαρεί από τη διαχείριση της εξουσίας, μπορεί να λειτουργήσει αποσταθεροποιητικά για το υπάρχον ισοζύγιο δυνάμεων. Ιδίως όταν προέρχεται από έναν χώρο που συνδέεται με ένα συλλογικό τραύμα και ένα ισχυρό ηθικό αφήγημα. Στο παρασκήνιο, στελέχη κομμάτων αναγνωρίζουν ότι ένα τέτοιο εγχείρημα θα μπορούσε να αντλήσει ψηφοφόρους από πολλές δεξαμενές ταυτόχρονα: πολίτες απογοητευμένους από τη Νέα Δημοκρατία, ψηφοφόρους της Αριστεράς που θεωρούν ότι τα κόμματα έχουν απομακρυνθεί από την κοινωνία, αλλά και πολίτες που απέχουν συστηματικά από τις κάλπες.
Οι φόβοι για ανατροπή των ισορροπιών
Αυτό που προκαλεί τον μεγαλύτερο προβληματισμό είναι ότι το υποθετικό «κόμμα Καρυστιανού» δεν εντάσσεται εύκολα σε έναν παραδοσιακό ιδεολογικό άξονα. Δεν είναι σαφώς δεξιό, αριστερό ή κεντρώο. Αντίθετα, πατά πάνω σε έννοιες όπως δικαιοσύνη, διαφάνεια, ευθύνη του κράτους και λογοδοσία, έννοιες που έχουν ευρεία κοινωνική απήχηση και ξεπερνούν κομματικά σύνορα. Αυτό το χαρακτηριστικό το καθιστά δυνητικά πιο επικίνδυνο για τα υπάρχοντα κόμματα από ένα ακόμα «μικρό σχήμα διαμαρτυρίας». Η απειλή δεν είναι μόνο εκλογική, αλλά και πολιτική: αναγκάζει τα κόμματα να απαντήσουν σε ερωτήματα που συχνά αποφεύγουν.
Εσωτερικές αποστάσεις και δημόσιες παρεξηγήσεις
Την ίδια στιγμή, δεν λείπουν και οι εσωτερικές εντάσεις. Μέλη του Συλλόγου Συγγενών έχουν φροντίσει να ξεκαθαρίσουν ότι ο σύλλογος δεν είναι πολιτικό όχημα και ότι ενδεχόμενες προσωπικές επιλογές δεν δεσμεύουν συλλογικά τους συγγενείς των θυμάτων. Η επισήμανση αυτή δείχνει πόσο λεπτή είναι η γραμμή ανάμεσα στη θεσμική διεκδίκηση δικαιοσύνης και στην πολιτική εκπροσώπηση. Αυτό ακριβώς το όριο προσπαθούν να αξιοποιήσουν και οι επικριτές της Καρυστιανού, προειδοποιώντας για «πολιτικοποίηση του πένθους» ή για ένα εγχείρημα που βασίζεται περισσότερο στο συναίσθημα παρά σε συγκροτημένο πρόγραμμα.
Ένα ερώτημα που πιέζει το σύστημα
Ανεξάρτητα από το αν τελικά υπάρξει κόμμα ή όχι (όλα δείχνουν ότι θα υπάρξει), η συζήτηση έχει ήδη παράξει αποτέλεσμα. Έχει φέρει στο προσκήνιο την κρίση εμπιστοσύνης προς το πολιτικό σύστημα και την ανάγκη για νέες μορφές εκπροσώπησης. Έχει επίσης αποδείξει ότι πρόσωπα εκτός της παραδοσιακής πολιτικής σκηνής μπορούν να προκαλέσουν πραγματική ανησυχία, ακόμη και μόνο ως ενδεχόμενο. Το ερώτημα, τελικά, δεν είναι μόνο αν η Μαρία Καρυστιανού θα κάνει το βήμα προς την πολιτική. Είναι αν το υπάρχον πολιτικό σύστημα μπορεί να αντέξει την πίεση που ασκεί ήδη η κοινωνία για αλλαγή, λογοδοσία και δικαιοσύνη.
