Στο ενετικό οχυρό, η στιγμή που όλοι περίμεναν έχει φτάσει
Χανιά, 1 Δεκεμβρίου 1913.Είναι λίγο πριν το μεσημέρι όταν ο στενός διάδρομος του Φρουρίου Φιρκά γεμίζει ασφυκτικά.
Στο ενετικό οχυρό, που για αιώνες συμβολίζει την εξουσία πάνω στο νησί, στέκονται πλέον αξιωματικοί του ελληνικού στρατού και Κρητικοί με φορεσιές των επαναστατικών σωμάτων. Δίπλα τους, ο Ελευθέριος Βενιζέλος — ο άνθρωπος που ηγήθηκε της δεκαετούς πορείας προς την αυτοδιάθεση — και ο βασιλιάς Κωνσταντίνος Α΄.
Η στιγμή που όλοι περίμεναν έχει φτάσει: Η επίσημη Ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα.
Ένας αιώνας διεκδικήσεων
Η Κρήτη φέρει μια πολυτάραχη ιστορία τον 19ο αιώνα. Από την εποχή της Ελληνικής Επανάστασης το 1821 έως τις εξεγέρσεις του 1866 και του 1897, οι Κρητικοί διεκδικούν επίμονα την ένωση με το ελληνικό κράτος.
Η οθωμανική διοίκηση καταρρέει σταδιακά και οι Μεγάλες Δυνάμεις αναλαμβάνουν να διαχειριστούν την κατάσταση.
Το 1898, μετά τη διεθνή επέμβαση, εγκαθιδρύεται η Κρητική Πολιτεία, μια αυτόνομη μορφή διοίκησης με Ύπατο Αρμοστή τον Πρίγκιπα Γεώργιο. Η Κρήτη παραμένει τυπικά υπό οθωμανική κυριαρχία, αλλά αποκτά τα δικά της σύνορα, νόμισμα και διοικητικούς θεσμούς.
Ο Βενιζέλος, τότε υπουργός Δικαιοσύνης, συγκρούεται με τον Πρίγκιπα Γεώργιο για την ανάγκη μεγαλύτερης αυτονομίας και σύνδεσης με την Ελλάδα.
Το 1908, εκμεταλλευόμενη την αναταραχή που προκαλεί η Επανάσταση των Νεοτούρκων, η Κρητική Βουλή ανακηρύσσει μονομερώς την Ένωση.
Η διεθνής αναγνώριση όμως δεν έρχεται. Οι Μεγάλες Δυνάμεις τηρούν στάση αναμονής, ενώ η Οθωμανική Αυτοκρατορία εξακολουθεί να αξιώνει κυριαρχικά δικαιώματα στο νησί.
Οι Βαλκανικοί Πόλεμοι αλλάζουν την ιστορία
Το σκηνικό αλλάζει ριζικά με τους Βαλκανικούς Πολέμους του 1912–1913. Η Ελλάδα, με τις σημαντικές στρατιωτικές της επιτυχίες και την κατάληψη κρίσιμων περιοχών, αποκτά ενισχυμένο διπλωματικό κύρος.
Η Κρήτη πλέον δεν αποτελεί μια απομονωμένη διεκδίκηση, αλλά εντάσσεται στο πλαίσιο των ευρύτερων εδαφικών ρυθμίσεων των Βαλκανίων.
Τον Μάιο 1913 υπογράφεται η Συνθήκη του Λονδίνου, με την οποία η Οθωμανική Αυτοκρατορία παραχωρεί σημαντικά εδάφη στους νικητές.
Λίγους μήνες αργότερα, στις 14 Νοεμβρίου 1913, η Συνθήκη των Αθηνών κατοχυρώνει οριστικά ότι η Κρήτη ανήκει στο ελληνικό κράτος. Η διεθνής αναγνώριση της Ένωσης είναι πλέον γεγονός και απομένει μόνο η επίσημη τελετή που θα επικυρώσει αυτό που οι Κρητικοί θεωρούν ήδη πραγματικότητα.
1η Δεκεμβρίου 1913
Στις 11:30 το πρωί, ο αυλόγυρος του Φρουρίου Φιρκά βυθίζεται στη σιωπή. Οι επίσημοι παίρνουν θέση μπροστά στον ιστό όπου άλλοτε κυμάτιζε η οθωμανική σημαία. Κανονιοβολισμοί από τα ελληνικά πολεμικά πλοία στον κόλπο των Χανίων σηματοδοτούν την έναρξη της τελετής.
Καθώς η γαλανόλευκη αρχίζει να ανεβαίνει, το πλήθος ξεσπά σε ζητωκραυγές. Πολλοί από τους παρευρισκόμενους έχουν συμμετάσχει ή έχουν χάσει συγγενείς στις επαναστάσεις του 19ου αιώνα. Άλλοι έχουν βρεθεί στις μάχες των Βαλκανικών Πολέμων. Σε όλους, η στιγμή αυτή έχει τον χαρακτήρα δικαίωσης και ιστορικής ολοκλήρωσης.
Η Ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα, η οποία αποτελεί αίτημα ενός ολόκληρου αιώνα, θεμελιώνεται συμβολικά αλλά και ουσιαστικά με την επίσημη έπαρση της ελληνικής σημαίας.
Οι πρωταγωνιστές της ιστορικής ημέρας
Παρόντες στην τελετή είναι:
- ο Βασιλιάς Κωνσταντίνος Α΄, ως επικεφαλής των ελληνικών ενόπλων δυνάμεων στους Βαλκανικούς
- ο Ελευθέριος Βενιζέλος, ο οποίος από την πρώτη στιγμή υποστήριξε την ενσωμάτωση της ιδιαίτερης πατρίδας του στο ελληνικό κράτος
- μέλη της Κρητικής Κυβέρνησης
- αξιωματικοί του Ελληνικού Στρατού
- τοπικές αρχές των Χανίων
Η παρουσία τους υπογραμμίζει το διττό στοιχείο της Ένωσης: είναι ταυτόχρονα πολιτική πράξη, στρατιωτική επιβεβαίωση και εθνική ολοκλήρωση.
Η σημασία της Ένωσης σήμερα
Η Ένωση της Κρήτης αποτελεί μια από τις πιο καθοριστικές στιγμές στη διαμόρφωση της σύγχρονης Ελλάδας. Το νησί, που βρισκόταν στο σταυροδρόμι Ανατολής και Δύσης, ενσωματώνεται σε μια νέα πραγματικότητα, φέρνοντας μαζί του οικονομική δυναμική, γεωστρατηγική βαρύτητα και μια βαθιά ριζωμένη πολιτική κουλτούρα αυτοδιοίκησης.
Κάθε 1η Δεκεμβρίου, στο Φρούριο Φιρκά επαναλαμβάνεται η τελετή έπαρσης της ελληνικής σημαίας — μια τελετή που δεν υπενθυμίζει μόνο ένα ιστορικό γεγονός, αλλά και την αξία της συλλογικής διεκδίκησης, της δημοκρατικής ωρίμανσης και της πολιτικής διορατικότητας.
Σε εκείνον τον αυλόγυρο, στις 1 Δεκεμβρίου 1913, η ιστορία δεν αλλάζει απλώς σελίδα. Ανοίγει ένα νέο κεφάλαιο για την Κρήτη και για την Ελλάδα.
