Τοῦ Α.Π. Δημόπουλου*
Ὑπάρχει κάτι πού σίγουρα δέν ἄλλαξε καί αὐτό εἶναι οἱ ἐνδοιασμοί τοῦ Προέδρου τῶν ΗΠΑ Donald Trump γιά τό ΝΑΤΟ – κάθε ἄλλο, ἀπό τήν Σύνοδο τῆς Συμμαχίας στήν Χάγη τόν περασμένο Ἰούνιο, αὐτοί οἱ ἐνδοιασμοί ἐντάθηκαν καί ἔτσι θά παραμείνουν καί μέχρι τήν Σύνοδο στήν Ἄγκυρα στίς 7 Ἰουλίου. Τί σημασία ἔχει (λένε) ἄν ἡ ἐπέμβαση τῶν ΗΠΑ στό Ἰράν δέν εἶναι τυπικά «νατοϊκό ζήτημα»; Καλῶς ἤ κακῶς, ἡ ἀπροθυμία τῶν συμμάχων νά ἀνταποκριθοῦν στήν πρόσκληση τοῦ κ. Trump γιά συνδρομή στόν ἔλεγχο τῶν Στενῶν τοῦ Ὁρμούζ ὁδήγησε τόν Ἀμερικανό Πρόεδρο νά κάνει λόγο γιά «ἐπανεξέταση σχέσεων» μέ τήν Συμμαχία. Ὅμως, ἐνῷ οἱ ἐνδοιασμοί τοῦ κ. Trump δέν ἄλλαξαν, αὐτό πού ἄλλαξε εἶναι ἡ στάση τῆς Εὐρώπης. Γιατί βέβαια οἱ ἐνδοιασμοί αὐτοί ὑπῆρχαν καί πέρυσι, ὅταν εἶχαν τεθεῖ καί πάλι ἐρωτηματικά γιά τήν ἑνότητα τοῦ ΝΑΤΟ καί πρίν τήν Σύνοδο τῆς Χάγης. Ὅμως ὁ λόγος πού ἡ Σύνοδος αὐτή δέν κατέληξε σέ ναυάγιο ἦταν, ἀκριβῶς, ὅτι Εὐρώπη, Βρεταννία καί Καναδᾶς συμφώνησαν πειθαρχημένα (πλήν Ἱσπανίας) μέ τήν ἀπαίτηση γιά αὔξηση τῶν ἀμυντικῶν δαπανῶν πού πρόβαλαν οἱ ΗΠΑ, κατευνασμός πού, μαζί μέ τήν «ἐπίθεση γοητείας» πού ἐξαπέλυσαν οἱ Βασιλεῖς τῆς Ὁλλανδίας πρός τό πρόσωπο τοῦ κ. Trump, ὁδήγησε τόν τελευταῖο νά πεῖ ὅτι ἔφυγε ἀπό τήν Χάγη «μέ ἄλλες ἀπόψεις γιά τό ΝΑΤΟ». Ἄν ὅμως ἡ Εὐρώπη ἦταν (τότε) κατευναστική, σήμερα δέν εἶναι.
Δέν εἶναι μόνο ὅτι στήν προσεχῆ Σύνοδο στήν Ἄγκυρα ὁ «πατερούλης» γιά τόν ὁποῖο μίλησε πέρυσι ὁ Γενικός Γραμματέας τοῦ ΝΑΤΟ Mark Rutte (ὁ κ. Trump δηλαδή) θά βρεῖ μπροστά του «παιδιά» πού θά μοιάζουν συνειδητά ἄτακτα, ἀφοῦ, ἀπό τίς χῶρες πού πέρυσι πειθηνίως προσυπέγραφαν γενναῖες αὐξήσεις ἀμυντικῶν δαπανῶν, στήν πράξη ἀνταποκρίθηκαν ἐλάχιστες. Ἀλλά ἐπιπροσθέτως ἐπικρατεῖ μιά γενική ρητορική «ἀγνόησης συνεπειῶν» – οἱ ἀπειλές τοῦ κ. Trump δέν δείχνουν νά ἐνδιαφέρουν ὅσο προηγουμένως, μέ τά παραδείγματα νά βρίθουν. Ὅπως μέ τήν περιφρόνηση τοῦ Πρωθυπουργοῦ τῆς Ἱσπανίας Pedro Sanchez στίς πληροφορίες τοῦ Reuters ὅτι τό Πεντάγωνο ἐπεξεργάζεται σχέδιο γιά ἀποπομπή τῆς Ἱσπανίας ἀπό τό ΝΑΤΟ, μέ τό διεκπεραιωτικό «δέν προβλέπεται». Ἤ τίς ὠμές δηλώσεις τοῦ Καγκελλάριου Μerz (μέχρι πρό τινος τοῦ μεγαλύτερου «Ἀτλαντιστῆ» τῆς ΕΕ) γιά «ταπείνωση» τῶν ΗΠΑ ἀπό τό Ἰράν (πού προκάλεσαν τήν ἔκρηξη τοῦ κ. Trump). Ἤ τά κοσμητικά μεταξύ τῆς κ. Meloni καί τοῦ Προέδρου τῶν ΗΠΑ («ἀπαράδεκτος / ἀπαράδεκτη»). Ἤ τήν στάση τοῦ κ. Starmer, πού ἐν μέσῳ πρωτοφανῶν ἀπειλῶν ὅτι οἱ ΗΠΑ ἐπανεξετάζουν τήν στάση τους στό θέμα τῶν νήσων Falklands, ὄχι ἁπλῶς ἐπέμεινε στήν ἴδια ἄρνηση γιά τό Ἰράν, ἀλλά φρόντισε ὥστε, στήν προχθεσινή ἐπίσκεψη τοῦ Βασιλιᾶ Καρόλου στίς ΗΠΑ (πού τόσο ἀνέμενε ὁ κ. Trump), ὁ λόγος τοῦ Βρεταννοῦ μονάρχη στό Κογκρέσσο νά ἀκουστεῖ εὐθέως «ἀντι-τραμπικός», μέ ὕμνους σέ ΝΑΤΟ, Οὐκρανία, «Κράτος Δικαίου», «κλιματική εὐαισθησία» καί «θρησκευτικό πλουραλισμό».
Καί βέβαια, οἱ λόγοι πού ἡ Εὐρώπη δείχνει πλέον νά συνερίζεται τόν κ. Trump εἶναι πολιτικοί. Πρῶτον, γιατί, μέ τά πολιτικά τους ἀκροατήρια παραδοσιακά γαλουχημένα μέ εὔκολο ἀντιαμερικανισμό, γιά τούς ἡγέτες τῆς Εὐρώπης ἡ ἄρνηση συνδρομῆς τοῦ κ. Trump σέ μιά στρατιωτική ἐπέμβαση ἡ ὁποία φέρεται πρωτίστως ὑποκινούμενη ἀπό τό Ἰσραήλ «πουλάει» πολιτικά – οἱ δημοσκοπήσεις τό δείχνουν. Δεύτερον, γιατί οἱ ἀπειλές τοῦ κ. Trump γιά τό ΝΑΤΟ ἐκλαμβάνονται, περίπου, ὡς ἄσφαιρες, ἀφοῦ στήν Εὐρώπη καλῶς γνωρίζουν ὅτι μέ πρωτοβουλία τοῦ τότε γερουσιαστῆ τῆς Φλόριντα (καί σημερινοῦ ὑπουργοῦ Ἐξωτερικῶν τοῦ κ. Trump) Marco Rubio, νόμος τοῦ 2024 («Τhe Defense Authorization Act») περιέλαβε διάταξη πού ἐξαρτᾶ κάθε ἔξοδο τῶν ΗΠΑ ἀπό τό ΝΑΤΟ ἀπό τήν σύμφωνη γνώμη τῆς Γερουσίας μέ τήν πολιτικά ἀπαγορευτική πλειοψηφία τῶν 2/3 – νόμος πού ἦταν βέβαια γνωστός στούς Εὐρωπαίους καί πέρυσι, ὅταν ὑπῆρξαν πειθήνιοι στήν Χάγη, ἀλλά τότε ὑπῆρχε πανικός γιά τήν Οὐκρανία, πού δέν ὑπάρχει σήμερα (ὄχι ἁπλῶς ἡ Εὐρώπη ἔχει πλέον ἀναλάβει τό μεγαλύτερο φορτίο στήριξης, ἀλλά τό μέτωπο στό Donetsk κρίνεται πλέον ἀδιαπέραστο γιά τούς Ρώσσους). Τέλος, γιατί οἱ ἡγεσίες τῆς Εὐρώπης, οἱ ὁποῖες χειρίστηκαν ἐξ ἀρχῆς τόν κ. Trump, μέ λογική καθυστέρησης, ἔχουν ρεαλιστικούς λόγους νά ἐλπίζουν ὅτι οἱ ἐνδιάμεσες ἐκλογές τοῦ Νοεμβρίου ἴσως φέρουν μεγάλη ἀνατροπή στίς ΗΠΑ. Ἀντίθετα μέ ἕναν χρόνο πρίν, σήμερα, δέν θεωρεῖται πιθανό οἱ Ρεπουμπλικάνοι νά χάσουν ἁπλῶς τήν Βουλή, ἀλλά καί τήν Γερουσία, πρᾶγμα πού ἐάν ὄντως τελικά συμβεῖ, ἡ προεδρία Trump θά ἔχει οὐσιαστικά τελειώσει.
Ὄχι βέβαια ὅτι δέν ὑπάρχουν αὐτοί πού προκρίνουν τήν συνέχιση τῆς ἴδιας πειθήνιας στάσης πρός τόν κ. Trump στήν Ἄγκυρα – καί ἐπειδή στήν Τουρκία δέν ὑπάρχει (ὅπως στήν Ὁλλανδία) κάποιος πραγματικός Βασιλιᾶς γιά νά σαγηνεύσει τόν κ. Trump, νατοϊκοί κύκλοι διακινοῦν τήν ἰδέα μιᾶς μεγάλης στρατιωτικῆς παρέλασης, τῆς ὁποίας ὁ μιλιταρισμός ἴσως ἀναπληρώσει τήν ἔλλειψη «γοήτρου» – καί ποιός καλύτερος γιά παρελάσεις ἀπό τόν κ. Erdogan; Ὅπως ταυτοχρόνως βέβαια ὑπάρχουν καί σκέψεις νά γίνει ἡ Σύνοδος τοῦ ΝΑΤΟ ἀπό ἐτήσια διετής, ὥστε νά ἀποφύγουν προκαταβολικά, γιά τό 2027 τόν κ. Trump καί ἕνα ἀκόμα «show». Ἐκτός βέβαια ἐάν, ἐν μέσῳ αὐτῆς τῆς παγκόσμιας ἀναταραχῆς, θά εἶναι ὁ ἴδιος ὁ κ. Trump πού δέν θά ἐμφανιστεῖ καθόλου τόν Ἰούλιο στήν Ἄγκυρα καί δέν εἶναι λίγοι ἐκεῖνοι στήν Εὐρώπη πού θά προτιμοῦσαν, πράγματι, νά δοῦν, «ἀντ’ αὐτοῦ», τόν κ. Rubio.
*Πολιτικός Ἐπιστήμων, Πανεπιστήμιο Cambridge
