Του Θανάση Κ.
Είναι η Νέα Δημοκρατία “μεταλλαγμένο Κόμμα”;
Ή απλώς μετεξελίχθηκε σε κάτι πιο “σύγχρονο”;
Διεύρυνε την εκλογική της βάση προς το “Κέντρο”;
Ή απλώς εγκατάλειψε τους παραδοσιακούς της ψηφοφόρους – αφήνοντάς τους ανεκπροσώπητους – χωρίς να κερδίσει νέα κοινωνικά στρώματα;
Αυτό που συμβαίνει σήμερα στη ΝΔ έχει ξανασυμβεί σε άλλα κόμματα – στην Ελλάδα και στο εξωτερικό;
Και τι προεξοφλούν για το μέλλον της ΝΔ αντίστοιχα παραδείγματα άλλων ιστορικών κομμάτων;
* Να ξεκαθαρίσουμε λοιπόν ότι τα ιστορικά κόμματα μπορούν και να μετεξελιχθούν, όπως μπορούν και να διαλυθούν.
Και τα δύο μπορούν να συμβούν…
Έχουμε ιστορικά κόμματα που διαλύθηκαν – και στην Ελλάδα και στο Εξωτερικό.
Παραδείγματα εκτός Ελλάδας:
το Χριστιανοδημοκρατικό Κόμμα στην Ιταλία,
το Γκωλικό Κόμμα στη Γαλλία,
το Σοσιαλιστικό Κόμμα στη Γαλλία.
Όλα τους ήταν κάποτε “μεγάλα” – κι είτε περιθωριοποιήθηκαν είτε συρρικνώθηκαν.
Το ότι ένα Κόμμα έπαιξε ιστορικούς ρόλους σε μια χώρα, δεν σημαίνει ότι είναι “αιώνιο” – κι ότι θα υπάρχει για πάντα.
Τα τελευταία χρόνια μάλιστα, έχουμε πολλαπλές περιπτώσεις σε όλο τον κόσμο όπου ιστορικά κόμματα “εξαφανίζονται”…
Και αντικαθίστανται πάντα από άλλα – διαφορετικά…
Δεν εξαφανίστηκαν γιατί “άλλαξαν”.
Εξαφανίστηκαν γιατί έπαψαν να εκπροσωπούν…
* Όταν δεν εξαφανίζονται, μπορούν να μετεξελιχθούν σε κάτι εντελώς διαφορετικό από το πρόσφατο παρελθόν τους.
Και συνήθως μετεξελίσσονται για να επιβιώσουν.
— Για παράδειγμα, το ΠΑΣΟΚ του Ανδρέα Παπανδρέου ήταν Εθνοκεντρικό.
— Το ΠΑΣΟΚ του Κώστα Σημίτη ήταν “εκσυγχρονιστικό” θεωρώντας “εθνικιστές” όσους επέμεναν σε εθνοκεντρικά προτάγματα.
— Το ΠΑΣΟΚ του Ανδρέα αποκήρυσσε την Ευρωπαϊκή Σοσιαλδημοκρατία, ενώ το ΠΑΣΟΚ του Κώστα Σημίτη δήλωνε ακραιφνώς Σοσιαλδημοκρατικό.
— Το ΠΑΣΟΚ του Ανδρέα εξέφραζε την καχυποψία του προς την Ευρωπαϊκή Ολοκλήρωση και το “διευθυντήριο” των Βρυξελλών, ενώ το ΠΑΣΟΚ του Σημίτη εξέφραζε την απόλυτη ευθυγράμμισή του με την Ευρωπαϊκή Πολιτική – και τις Βρυξέλλες.
Και τα δύο στηρίχθηκαν στην καταναλωτική επέκταση, στην άνοδο της ευημερίας και τη διάχυσή της, που εξασφάλιζε ο έλεγχος και η επέκταση του κράτους.
Και τα δύο ήταν πραγματικά κοινωνικά ρεύματα που αναζητούσαν εκπροσώπηση. Αν και ο κρατισμός δεν μπορούσε να συνεχίζεται επ’ άπειρον…
— Κι ήλθε η τρίτη φάση: το ΠΑΣΟΚ του Γιώργου Παπανδρέου – ΓΑΠ. Που προσπάθησε να λύσει τα αδιέξοδα της Ελλάδας με “shock therapy”! Με “μεταρρυθμίσεις” που θα τις επέβαλαν τα μνημόνια. Στο όνομα μιας Ευρώπης που τότε είχε αρχίσει να δείχνει τις αδυναμίες της και μιας Αμερικής που επίσης είχε αρχίσει να χάνει τον βηματισμό της. Χωρίς να καταλαβαίνει ότι η “θεραπεία σοκ” που επέλεξε διέλυε πρωτίστως την ίδια την κοινωνική βάση του ΠΑΣΟΚ: Τον κρατισμό, τον καταναλωτισμό, την κυριαρχία της επιχειρηματικής διαπλοκής…
Το αποτέλεσμα ήταν ότι το ιστορικό ΠΑΣΟΚ διαλύθηκε μέσα σε τρία χρόνια. Από το 44% του 2009, στο 13% το 2012. Κι από τότε δεν συνήλθε ποτέ!
Οι “ειδικοί” της εποχής δεν πίστευαν ότι το ΠΑΣΟΚ μπορούσε να διαλυθεί τόσο σύντομα. Και οι δημοσκοπήσεις δεν είδαν το εύρος της διάλυσής του παρά μόνο τους τελευταίους μήνες…
* Να ξεκαθαρίσουμε λοιπόν, ότι τα μεγάλα ιστορικά κόμματα, άλλοτε εξελίσσονται και επιβιώνουν, άλλοτε μεταλλάσσονται, περιθωριοποιούνται ή διαλύονται.
Και πρέπει να έχουμε κάποια κριτήρια να διακρίνουμε:
πότε πρόκειται για “μετεξέλιξη” που κατακτά το μέλλον
και πότε για “μετάλλαξη” που οδηγεί στην περιθωριοποίηση.
— Είναι ομαλή μετεξέλιξη, όταν πρόκειται για προσαρμογή στις νέες ανάγκες της κοινωνίας, στις νέες τάσεις διεθνώς, στις νέες προκλήσεις που αντιμετωπίζει η χώρα.
— κι όταν διατηρείται από την ηγεσία η σχέση με το παρελθόν.
Ένα ιστορικό κόμμα, για να μετεξελιχθεί και να επιβιώσει πρέπει να διαχειριστεί την ιστορία του. Και ιστορία δεν είναι μόνο το “παρελθόν” – είναι και η “ιστορική δυναμική, δηλαδή η προοπτική για το μέλλον…
Χρειάζεται, λοιπόν, ένα “αφήγημα” που να τα συνδέει όλα αυτά. Και χρειάζεται ένα ΠΕΙΣΤΙΚΟ αφήγημα…
Ένα ιστορικό Κόμμα, για να επιβιώσει χρειάζεται να διαχειρίζεται κάθε στιγμή την Ιστορία του. Αλλιώς εξαφανίζεται.
Το ΠΑΣΟΚ του Κώστα Σημίτη το έκανε αυτό – με αρκετή επιτυχία.
Το ΠΑΟΣΚ του ΓΑΠ απέτυχε παταγωδώς…
Τα ιστορικά κόμματα επιβιώνουν όταν μετακινούν την εκλογική τους βάση μαζί τους. Καταρρέουν όταν την εγκαταλείπουν…
Ένα ιστορικό Κόμμα ΔΕΝ “προδίδει την Ιστορία του” όταν αλλάζει θέσεις. Όχι αναγκαστικά, τουλάχιστον…
Μπορεί να χρειαστεί να αλλάξει, γιατί αλλάζουν οι συνθήκες, είτε γιατί προκύπτουν νέες προκλήσεις, ή νέες ανάγκες για την κοινωνία.
Όλοι οι μεγάλοι ιστορικοί ηγέτες έχουν αλλάξει θέσεις κατά καιρούς: Και ο Ελευθέριος Βενιζέλος, και ο Κωνσταντίνος Καραμανλής και ο Ανδρέας Παπανδρέου. Δεν ήταν κωλοτούμπες όλα αυτά.
Κωλοτούμπα υπάρχει – και δεν “κρύβεται” – όταν στις ίδιες συνθήκες για το ίδιο ζήτημα υιοθετείς εντελώς αντίθετες θέσεις απ’ ό,τι πριν.
Κωλοτούμπα υπάρχει όταν βρίζεις εκεί που έφτυνες – ή φτύνεις εκεί που έγλυφες.
Οι κωλοτούμπες ακυρώνουν την αξιοπιστία ενός πολιτικού ηγέτη ή του κόμματός του. Ακυρώνουν και το συνολικό αφήγημα του. Και δημιουργούν ρήγμα μέσα στην εκλογική του βάση.
Οπότε κρίσιμο ζήτημα για να γίνει σωστά η μετεξέλιξη ενός ιστορικού κόμματος είναι να καταλάβει έγκαιρα η ηγεσία του, προς τα πού πάνε οι παγκόσμιες εξελίξεις, και τι προκλήσεις θα αντιμετωπίσει η κοινωνία στις νέες συνθήκες.
Αν δεν καταλάβει σωστά, τότε θα αναγκαστεί να κάνει πολλαπλές κωλοτούμπες. Κι αν συμβεί αυτό, δεν οδηγεί σε “μετεξέλιξη” του κόμματος, αλλά σε “μετάλλαξη” και καθίζησή του. Σε αποδυνάμωση και περιθωριοποίηση.
Αυτό ακριβώς έπαθε ο Τσίπρας το 2015.
Αυτό παθαίνει και ο Κυριάκος μετά το 2023…
* Ο Τσίπρας το 2015 δεν ηγούνταν ενός “ιστορικού κόμματος”. Ήταν επικεφαλής ενός συγκυριακού κινήματος που “λεηλάτησε” κυρίως το υπό διάλυση ΠΑΣΟΚ και κατάφερε να κερδίσει τις εκλογές με βάση ένα… “σουρεαλιστικό” αφήγημα: θα καταργήσω τα μνημόνια, θα εκβιάσω του δανειστές, θα επαναφέρω την προτέρα κατάσταση!
Προφανώς δεν είχε καταλάβει τίποτα…
Και, φυσικά, δεν του βγήκε!
Αναγκάστηκε στη μεγαλύτερη κωλοτούμπα που έχει κάνει ποτέ εκλεγμένος ηγέτης στην Ελλάδα. Κι από τότε κυβέρνησε άλλα τέσσερα χρόνια ως πιστός εφαρμοστής όσων ήθελε πριν να καταργήσει, κι ως πιστός εντολοδόχος όσων ο ίδιος κατήγγειλε πριν!
Το κόμμα του μεταλλάχθηκε. Επιβίωσε ως ηττημένο το 2019. Στη συνέχεια “κατάφερε” κάτι μοναδικό: Έχασε ως αντιπολίτευση περισσότερους ψήφους απ’ ό,τι είχε χάσει ως κυβέρνηση! Και διαλύθηκε μετά τη δεύτερη ήττα του…
* Ο Κυριάκος Μητσοτάκης, όμως, ηγούνταν ιστορικού κόμματος: της ΝΔ!
Η οποία είχε καταφέρει να επιβιώσει ως κόμμα εξουσίας όταν διαλύθηκε το ΠΑΣΟΚ, να κυβερνήσει (2012-15) και να διατηρήσει τις δυνάμεις της ως κόμμα εξουσίας μετά την ήττα της το 2015.
Επειδή επιβίωσε ως κόμμα εξουσίας, κατάφερε να επανέλθει – αυτοδύναμα μάλιστα – το 2019.
Κι ύστερα, σε πολύ πιο ομαλές συνθήκες, ο Μητσοτάκης έκανε όλες τις λάθος επιλογές!
— Ταυτίστηκε καθ’ υπερβολήν με την “πράσινη μετάβαση” και προχώρησε σε απολιγνιτοποίηση – την ώρα που και η Γερμανία ακόμα κρατούσε “πισινή” για τη χρήση άνθρακα…
— Ταυτίστηκε με τον “δικαιωματισμό” πιστεύοντας ότι αυτό είναι το “αναπόφευκτο μέλλον της Προόδου” και των δυτικών κοινωνιών. Και τώρα που ο δικαιωματισμός βρίσκεται σε αποδρομή – η κυβέρνηση μετράει τους πρόσθετους εχθρούς που έκανε…
— Ταυτίστηκε με την ευρωπαϊκή ανοχή προς την παράνομη μετανάστευση. Όπως είχε κάνει ο Τσίπρας το 2015-16. Και τώρα έχασε κάθε έλεγχο – την ώρα που οι Αμερικανοί την κυνηγούν με κάθε τρόπο…
— Ταυτίστηκε με την οικονομική λογική των “υπερ-πλεονασμάτων”! Και τώρα βλέπει ότι η αγοραστική δύναμη της κοινωνίας υποβαθμίζεται, η ανταγωνιστικότητα της χώρας επιδεινώνεται, η ακρίβεια επιμένει και η αναπτυξιακή δυναμική υποχωρεί. Υιοθέτησε κι εδώ την πολιτική Τσίπρα, που ήταν η πολιτική του ΔΝΤ – που και το ίδιο το ΔΝΤ αργότερα αποκήρυξε…
— Ταυτίστηκε με τη λογική της “κινητικότητας” στα εθνικά θέματα. Δηλαδή του πλήρους υποχωρητισμού σε όλα. Ο ΣΥΡΙΖΑ στο όνομα της “κινητικότητας” πήγε στη Συμφωνία των Πρεσπών. Και ο Μητσοτάκης, με την ίδια λογική της “κινητικότητας”, πήγε στη “Συμφωνία Φιλίας” με την Τουρκία, ξέπλυνε διεθνώς την Τουρκία και τα τετελεσμένα της – και προσπάθησε να “λύσει” τα ελληνοτουρκικά με “Πρέσπες του Αιγαίου”. Πίστεψε ότι έτσι θα “κατευνάσει” την Τουρκία. Δεν του βγήκε…
Κάνοντας όλα αυτά έπαψε να εκπροσωπεί την ιστορική του παράταξη.
Έπαψε να εκπροσωπεί τα συμφέροντα της Ελληνικής κοινωνίας.
Δεν κατάλαβε τις τάσεις – πήγε ακριβώς ανάποδα – και βρέθηκε με τη “λάθος πλευρά της Ιστορίας”…
Αν για να γίνει σωστή μετεξέλιξη ενός ιστορικού κόμματος πρέπει να διαχειρίζεσαι την ιστορία του και να διαβλέψεις σωστά το μέλλον, ο Μητσοτάκης διέγραψε την Ιστορία της ΝΔ και διέβλεψε λάθος το μέλλον της χώρας!
Κι ύστερα έκανε “άνοιγμα” σε πρώην (σημιτικούς) ΠΑΣΟΚους και πρώην “Ποταμίσιους”, διαλαλώντας ότι τολμάει το άνοιγμα στο “Κέντρο”.
Αυτό δεν είναι πια “άνοιγμα” στο Κέντρο.
Είναι “άδειασμα” του ίδιου του ιστορικού πυρήνα της ΝΔ.
Κι από ό,τι έδειξαν και τα εκλογικά αποτελέσματα των ευρωεκλογών – αλλά και οι δημοσκοπήσεις μετά – έχει ήδη χάσει τους μισούς ψηφοφόρους του 2023!
Και συνεχίζει να αιμορραγεί…
Και δεν είναι μόνο ότι τους έχασε.
Είναι ότι δεν πάνε πουθενά αλλού. Παραμένουν ανεκπροσώπητοι…
Όπως ανεκπροσώπητοι παραμένουν και πολλοί που έχουν αποχωρήσει από τα υπόλοιπα κόμματα – και δεν ψηφίζουν πια, ή δεν απαντούν καν στις ερωτήσεις των δημοσκόπων ή δηλώνουν “γκρίζα ζώνη” σε ποσοστά πρωτοφανή.
Μετά τη μετάλλαξη του ΠΑΣΟΚ επί ΓΑΠ που οδήγησε στην ιστορική “έκλειψη” του ΠΑΣΟΚ, τώρα έχουμε τη μετάλλαξη της ΝΔ επί Κυριάκου, μετάλλαξη που οδηγεί στο ίδιο ακριβώς αποτέλεσμα…
Μόνο που τώρα πια έχουμε και τεράστιο κενό εκπροσώπησης μέσα στην Ελληνική κοινωνία.
Πράγμα που καθιστά την κατάσταση ακόμα πιο εκρηκτική (για τη δημοκρατία) κι ακόμα πιο επικίνδυνη (για τη χώρα).
Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν ένα ιστορικό κόμμα πρέπει να μετεξελιχθεί.
Είναι αν κατανοεί προς τα που πάνε τα πράγματα, κι αν ξέρει ποιους θέλει να εκπροσωπήσει στο εξής.
Γιατί αλλιώς απλώς γίνεται “μεταλλαγμένο”. Κακέκτυπο του παρελθόντος του – και καρικατούρα ενός μέλλοντος, που έτσι κι αλλιώς δεν καταλαβαίνει…
ΥΓ. Τα σκάνδαλα που σήμερα συγκλονίζουν τη ΝΔ είναι ένα ακόμα σύμπτωμα. Όπως και το γεγονός ότι η μισή κοινωνία σχεδόν παραμένει ανεκπροσώπητη. Ενώ η άλλη μισή ψηφίζει ακόμα, δυσφορώντας προς όλους…
