Του Σάββα Καλεντερίδη
Η αντιπαλότητα Τουρκίας – Ισραήλ ξεκινά από την υπόθεση του πλοίου «Μαβί Μαρμαρά», όταν τον Μάιο του 2010 η τουρκική παρακρατική οργάνωση ΙΗΗ διοργάνωσε μια «ανθρωπιστική» επιχείρηση για την υποστήριξη των κατοίκων της Γάζας και οι ειδικές δυνάμεις του Ισραήλ το κατέλαβαν στα διεθνή ύδατα με μια επιχείρηση που άφησε πίσω της εννέα Τούρκους νεκρούς, 60 επιβάτες και 10 Ισραηλινούς στρατιώτες τραυματίες.
Η επιχείρηση εκείνη έθεσε σε σοβαρή δοκιμασία τις σχέσεις Ισραήλ – Τουρκίας, οι οποίες σε έναν βαθμό εξομαλύνθηκαν με παρέμβαση του Ομπάμα, το 2013, όταν σε επίσκεψη του Αμερικανού προέδρου στο Ισραήλ μεσολάβησε για να μιλήσουν τηλεφωνικά Νετανιάχου και Ερντογάν, κατά την οποία «ο πρωθυπουργός Νετανιάχου ζήτησε συγγνώμη από τον τουρκικό λαό για τυχόν λάθη που οδήγησαν στην απώλεια ανθρώπινων ζωών και συμφώνησε να ολοκληρωθεί η συμφωνία για αποζημίωση», σύμφωνα με την ανακοίνωση που εξέδωσε τότε το γραφείο του Ισραηλινού πρωθυπουργού.
Η δεύτερη σοβαρή κρίση στις σχέσεις των δύο χωρών ξέσπασε μετά την τρομοκρατική επίθεση της Χαμάς κατά του Ισραήλ, στις 7 Οκτωβρίου του 2023, με την Τουρκία να καταγγέλλει τις επακολουθήσασες επιθέσεις του Ισραήλ κατά της Λωρίδας της Γάζας και το Ισραήλ να κατηγορεί την Τουρκία ως υποστηρικτή της ισλαμικής τρομοκρατίας της Χαμάς και του Ισλαμικού Τζιχάντ.
Και προτού καταλαγιάσει η κρίση μεταξύ των δύο χωρών, η ανατροπή του Άσαντ και η ανάληψη της εξουσίας από τον αρχιτρομοκράτη αλ Τζολάνι, ο οποίος ως πρόεδρος της Συρίας ανέκτησε το πραγματικό του όνομα Αχμέτ αλ Σάρα, δημιούργησε ένα πεδίο σύγκρουσης μεταξύ Ισραήλ – Τουρκίας, αυτό της επικράτειας της Συρίας. Η Τουρκία φέρεται αποφασισμένη να μετατρέψει τη χώρα αυτή σε ένα νεοοθωμανικό προτεκτοράτο, ενώ το Ισραήλ διεκδικεί για τον εαυτό του τον γεωπολιτικό έλεγχο της χώρας.
Και ενώ συμβαίνουν αυτά, η επίθεση ΗΠΑ – Ισραήλ κατά του Ιράν και η δραματική αποδυνάμωση του καθεστώτος της Τεχεράνης και του «άξονα της αντίστασης» δημιουργεί ένα σοβαρό γεωπολιτικό κενό επιρροής στην περιοχή, που η Τουρκία φιλοδοξεί να το καλύψει, υποκαθιστώντας τον σιιτικό από έναν τουρκοκινούμενο σουνιτικό άξονα, τον οποίο το Ισραήλ θεωρεί σοβαρότερη απειλή από τον ιρανοκινούμενο σιιτικό άξονα.
Αυτή η συγκρουσιακή κατάσταση λαμβάνει άλλες διαστάσεις μετά τις νέες δηλώσεις Ερντογάν (12/4/26), ο οποίος, μιλώντας σε εκδήλωση του Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (ΑΚΡ), είπε: «Την ημέρα της κατάπαυσης του πυρός, το Ισραήλ σκότωσε εκατοντάδες αθώους Λιβανέζους. Ο Νετανιάχου έχει τυφλωθεί από το αίμα και το μίσος. Αν το Πακιστάν δεν μεσολαβούσε στον πόλεμο μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν, θα είχαμε δείξει στο Ισραήλ τη θέση του, όπως μπήκαμε στη Λιβύη και στο Καραμπάχ, μπορούμε να μπούμε και στο Ισραήλ. Δεν υπάρχει λόγος να μην το κάνουμε. Θα χρειαστούν δύναμη και ενότητα».
Να σημειωθεί ότι ανάλογη δήλωση είχε κάνει και στις 28 Ιουλίου 2024, όταν κατά την ομιλία του στην τοπική οργάνωση του κυβερνώντος Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (ΑΚΡ) στη γενέτειρά του Ριζούντα άφησε να εννοηθεί ότι η Τουρκία μπορεί «να εισβάλει στο Ισραήλ». Συγκεκριμένα είχε πει:
«Ποιες ήταν οι εισαγωγές μας και ποιες οι εξαγωγές μας στην αμυντική βιομηχανία και πού φτάσαμε. Αλλά, αγαπητά μου αδέλφια, τίποτα από αυτά μη μας ξεγελάει. Εμείς πρέπει να είμαστε πολύ δυνατοί, ώστε αυτό το Ισραήλ να μην μπορεί να τα κάνει αυτά στην Παλαιστίνη. Εμείς όπως μπήκαμε στο Καραμπάχ, εμείς όπως μπήκαμε στη Λιβύη, μπορούμε να κάνουμε το ίδιο και σε αυτούς. Δεν υπάρχει τίποτα για να μην το κάνουμε. Απλά πρέπει εμείς να είμαστε δυνατοί για να μπορέσουμε να κάνουμε τι; Να κάνουμε αυτά τα βήματα».
Τις τελευταίες ημέρες, όμως, η κατάσταση έχει πάρει εκρηκτικές διαστάσεις, αφού στην Άγκυρα έχει εμπεδωθεί η άποψη ότι μετά το Ιράν το Ισραήλ θα επιτεθεί στην Τουρκία, ενώ το… περίεργο είναι ότι υπάρχουν δηλώσεις πολιτικών και αναλυτών στο Τελ Αβίβ αλλά και στην Ουάσινγκτον, που στην ουσία προτρέπουν το Ισραήλ να πραγματοποιήσει προληπτικό πλήγμα κατά της Τουρκίας, κατά τα πρότυπα του πλήγματος κατά της Αιγύπτου, που προηγήθηκε του πολέμου των «Έξι Ημερών» το 1967.
Σε αυτήν τη συγκρουσιακή κατάσταση «πυροσβεστική» παρέμβαση έκανε ο πρέσβης των ΗΠΑ στην Άγκυρα και ειδικός απεσταλμένος του προέδρου Τραμπ σε Συρία, Ιράκ και Λίβανο, Τομ Μπάρακ, ο οποίος, μιλώντας στο 5ο Διπλωματικό Φόρουμ της Αττάλειας, αναφερόμενος στο θέμα, είπε:
«Η σκληρή ρητορική μεταξύ των ηγετών της Τουρκίας και του Ισραήλ είναι απλώς πολιτική ρητορική…
…Ξυπνάς στο Τελ Αβίβ, κοιτάς τις εφημερίδες και τι βλέπεις; Βλέπεις μια νέα εκδοχή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας 2.0. Αυτή είναι η εικόνα που βλέπει το Ισραήλ αυτή τη στιγμή για την Τουρκία. Και η Τουρκία ξυπνάει το πρωί και βλέπει το Ισραήλ 2.0».
Με άλλα λόγια, ο Τομ Μπάρακ λέει ότι η Οθωμανική Αυτοκρατορία 2.0 και το Ισραήλ 2.0 είναι στην ουσία οι επιδιώξεις των ηγετών των δύο χωρών, του Ερντογάν για τη Μεγάλη Τουρκία και του Νετανιάχου για το Μεγάλο Ισραήλ. Μάλιστα, η εντύπωση που έδωσε είναι ότι το σχέδιο αυτό των δύο χωρών δεν είναι κάτι που πρέπει να αντιταχθεί, αλλά μάλλον ένας στόχος των ΗΠΑ, υπό τον όρο ότι η Μεγάλη Τουρκία και το Μεγάλο Ισραήλ θα συνεργάζονται στη Μέση Ανατολή και θα εργάζονται για λογαριασμό των ΗΠΑ…
Γι’ αυτό ο Αμερικανός πρέσβης μιλάει για μια νέα εποχή σε μια ευρεία περιοχή που ξεκινά από την Κασπία Θάλασσα, τον διάδρομο Zangezur (Trump) μεταξύ Αζερμπαϊτζάν και Αρμενίας, τη Μεσόγειο, τη Συρία και φθάνει μέχρι τον Κόλπο, όπου θα υπάρχει ελεύθερη διακίνηση ενεργειακών και άλλων αγαθών, επ’ ωφελεία των ΗΠΑ. Άλλωστε ο ίδιος ο Μπάρακ είναι που είπε δύο φορές πριν από μερικούς μήνες «Θα δείτε, η Τουρκία και το Ισραήλ θα συνεργαστούν από την Κασπία έως τη Μεσόγειο».
Εν ολίγοις, ο πρέσβης των ΗΠΑ Τομ Μπάρακ υποδεικνύει τη «διαχείριση» του τριγώνου Κασπίας – Μεσογείου – Κόλπου εκ μέρους των ΗΠΑ, μέσω της συνεργασίας μεταξύ μιας Μεγάλης Τουρκίας και ενός Μεγάλου Ισραήλ… Μάλιστα το πλαισιώνει αυτό αναφερόμενος στη νέα στρατηγική των ΗΠΑ, η οποία επικεντρώνεται στο Δυτικό Ημισφαίριο δίνοντας μεγαλύτερη ευθύνη στους κατά τόπους εταίρους της.
Το μήνυμα περί «Οθωμανικής Αυτοκρατορίας 2.0» του Μπάρακ αποκτά ακόμη μεγαλύτερο νόημα σε συνδυασμό με τη μετατόπιση του τομέα ευθύνης του ΝΑΤΟ και την εφαρμογή του, το νέο Στρατηγείο του Μεικτού Σώματος Στρατού του ΝΑΤΟ στα Άδανα, που θα είναι υπεύθυνο για τη Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή.
Τα ανωτέρω είναι ένα σενάριο που πρέπει να λάβουν υπόψη τους η Αθήνα και η Λευκωσία, για να μη βρεθούμε σε… κενό αέρος άλλη μια φορά.
