Μία εντυπωσιακή περιοχή σχηματισμού άστρων στο Νεφέλωμα Trifid, περίπου 5.000 έτη φωτός μακριά από τη Γη καταγράφηκε με εξαιρετική λεπτομέρεια από το διαστημικό τηλεσκόπιο Hubble που σε λίγες μέρες συμπληρώνει 36 χρόνια ζωής και ακατάπαυστης εξερεύνησης του Σύμπαντος.
Το Hubble εκτοξεύτηκε στις 24 Απριλίου του 1990 φέρνοντας επανάσταση στην αστρονομία και γενικότερα στον τρόπο που βλέπουμε και γνωρίζουμε τον κόσμο του Διαστήματος. Το τηλεσκόπιο έχει πραγματοποιήσει περίπου δύο εκατομμύρια παρατηρήσεις συλλέγοντας δεδομένα για περίπου 108 εκατομμύρια διαστημικά σώματα και αντικείμενα.
Η NASA ξεκίνησε τον εορτασμό των γενεθλίων δημοσιεύοντας εικόνες από μια περιοχή αστρογένεσης στο Νεφέλωμα Trifid με τα χρώματα στην εικόνα ορατού φωτός θυμίζουν ένα υποθαλάσσιο τοπίο, γεμάτο λεπτά ιζήματα που αιωρούνται στα βάθη του ωκεανού.
Αρκετά μαζικά άστρα, τα οποία βρίσκονται εκτός του οπτικού πεδίου, έχουν διαμορφώσει αυτή την περιοχή για τουλάχιστον 300.000 χρόνια. Οι ισχυροί αστρικοί άνεμοι τους συνεχίζουν να δημιουργούν μια τεράστια «φυσαλίδα», μέρος της οποίας φαίνεται εδώ, πιέζοντας και συμπιέζοντας το αέριο και τη σκόνη, και πυροδοτώντας νέα κύματα δημιουργίας άστρων.
Το Hubble είχε παρατηρήσει για πρώτη φορά το Νεφέλωμα Trifid για πρώτη φορά το 1997. Μετά από σχεδόν τρεις δεκαετίες το τηλεσκόπιο επιτρέπει στους επιστήμονες να δουν αλλαγές στο νεφέλωμα σε ανθρώπινη χρονική κλίμακα χάρη και σε μια βελτιωμένη κάμερα με μεγαλύτερο οπτικό πεδίο και αυξημένη ευαισθησία.
Η εικόνα εστιάζει σε ένα σχήμα από αέριο και σκόνη που μοιάζει με θαλάσσιο γυμνοσάλιαγκαμε ένα «κεφάλι» και ένα κυματιστό «σώμα» που φαίνεται σαν να… γλιστρά μέσα στο Διάστημα.
Τα φαινόμενα
Το αριστερό «κέρατο» αυτού του σχήματος αποτελεί μέρος του Herbig-Haro 399, ενός πίδακα πλάσματος που εκτοξεύεται περιοδικά από ένα νεαρό πρωτοάστρο. Μελετώντας τις αλλαγές σε τέτοιες δομές, οι επιστήμονες μπορούν να υπολογίσουν την ταχύτητα των εκροών και την ενέργεια που διοχετεύει το άστρο στο περιβάλλον του.
Στα δεξιά, μια πιο σκοτεινή, τριγωνική δομή φιλοξενεί ένα άλλο νεαρό άστρο στην άκρη της. Πάνω από αυτό διακρίνεται ένα πράσινο τόξο, πιθανό σημάδι ότι ένας πρωτοπλανητικός δίσκος διαβρώνεται από έντονη υπεριώδη ακτινοβολία. Αριστερά του «θαλάσσιου λεμονιού» υπάρχει ένας μικρός, αχνός σχηματισμός που μοιάζει με μικροσκοπικό οργανισμό (σαν «νερόφιλο αρκουδάκι»). Το μεγαλύτερο μέρος του έχει διαλυθεί από αστρικούς ανέμους, αλλά το πιο πυκνό υλικό παραμένει.
Ενδείξεις έντονης αστρικής δραστηριότητας
Οι γραμμές και τα «ίχνη» που διακρίνονται στην εικόνα αποκαλύπτουν δραστηριότητα από άλλα νεαρά άστρα. Για παράδειγμα κοντά στο κέντρο υπάρχει μια λοξή γραμμή που αλλάζει από πορτοκαλί σε έντονο κόκκινο πιθανότατα ένας πίδακας που εκτοξεύεται από ένα άστρο που σχηματίζεται μέσα στη σκόνη.
Στην πάνω αριστερή περιοχή, όπου κυριαρχεί το μπλε, η εικόνα είναι πιο καθαρή. Εκεί ισχυρή υπεριώδης ακτινοβολία από μαζικά άστρα έχει αφαιρέσει ηλεκτρόνια από τα αέρια, δημιουργώντας μια λαμπερή λάμψη. Στην κορυφή του «κεφαλιού», φωτεινό κίτρινο αέριο ρέει προς τα πάνω — αποτέλεσμα της υπεριώδους ακτινοβολίας που «διαβρώνει» τη σκοτεινή σκόνη.
Οι πιο πυκνές περιοχές σκόνης, ιδιαίτερα στη δεξιά πλευρά όπου επικρατεί σχεδόν απόλυτο σκοτάδι, κρύβουν πρωτοάστρα που δεν είναι ορατά στο ορατό φως. Τα άστρα που φαίνονται εκεί μπορεί να βρίσκονται πιο κοντά σε εμάς και όχι μέσα στο νεφέλωμα. Με τον χρόνο, τα φωτεινά πορτοκαλί άστρα που έχουν ήδη σχηματιστεί καθαρίζουν τον χώρο γύρω τους. Σε εκατομμύρια χρόνια, το αέριο και η σκόνη θα διαλυθούν και θα παραμείνουν μόνο τα άστρα.
Το Hubble παρατηρεί από το υπεριώδες έως το κοντινό υπέρυθρο φως. Περίπου 29.000 αστρονόμοι έχουν χρησιμοποιήσει τα δεδομένα του οδηγώντας σε περισσότερες από 23.000 επιστημονικές δημοσιεύσεις.
Σήμερα, οι επιστήμονες συνδυάζουν δεδομένα του Hubble με εκείνα του James Webb Space Telescope, ενώ στο μέλλον αναμένονται ακόμη πιο ισχυρά εργαλεία όπως το Nancy Grace Roman Space Telescope και το προτεινόμενο Habitable Worlds Observator, που θα μπορούσαν να φέρουν ακόμη πιο λεπτομερείς εικόνες και ίσως ενδείξεις για κατοικήσιμους πλανήτες.
