Η στρατηγική ασάφεια και το «μπιλιάρδο» της ισχύος στο διεθνές γίγνεσθαι
Του Ευστράτιου Ζηκόπουλου*
Στο σύγχρονο διεθνές γίγνεσθαι η κατανόηση των κινήσεων των μεγάλων δυνάμεων απαιτεί την εγκατάλειψη των συναισθηματικών ερμηνειών και την υιοθέτηση ενός αυστηρού ορθολογισμού.
Ενώ μεγάλο μέρος των διεθνών αναλυτών εγκλωβίζεται σε ηθικολογικές κρίσεις για το ύφος του Ντόναλντ Τραμπ, η συστημική γεωπολιτική ανάλυση αποκαλύπτει μια βαθύτερη, λειτουργική δυναμική. Πρόκειται για ένα ιδιότυπο γεωπολιτικό «μπιλιάρδο», όπου οι λεκτικές και οικονομικές παρεμβάσεις του προέδρου των ΗΠΑ λειτουργούν ως καραμπόλες που μετατοπίζουν την ισχύ «εξ αντανακλάσεως» σε κρίσιμα σημεία του παγκόσμιου συστήματος, από τη ΝΑ Ασία έως την ανατολική Μεσόγειο.
Η δύναμη αυτής της προσέγγισης έγκειται στη διεπιστημονικότητα και την προβλεπτική ικανότητα που χαρακτηρίζει το γεωπολιτικό υπόδειγμα του Ιωάννη Θ. Μάζη. Συνδυάζοντας την άμυνα, την οικονομία και τον πολιτισμικό παράγοντα με την Επιστημονική Ανάλυση Πολιτικού Λόγου (Discourse Analysis), διαπιστώνουμε ότι ο λόγος του Τραμπ δεν αποτελεί παρορμητική ρητορική, αλλά ένα συγκροτημένο εργαλείο άσκησης ισχύος. Κεντρικό πυλώνα αυτής της στρατηγικής αποτελεί η στρατηγική ασάφεια. Όταν ο Τραμπ απειλεί με «καταστροφή του πολιτισμού», χρησιμοποιεί σκοπίμως έναν απροσδιόριστο όρο -χωρίς να διευκρινίζει αν αναφέρεται στον περσικό πολιτισμό ή στον ισλαμοφασιστικό θεοκρατισμό-, προκειμένου να δημιουργήσει ένα περιβάλλον απόλυτης αβεβαιότητας. Αυτή η «ρητορική του χάους» μεγιστοποιεί την ψυχολογική πίεση στον αντίπαλο και επιτυγχάνει την αποτροπή χωρίς την ανάγκη ολοκληρωτικής στρατιωτικής εμπλοκής.
Παρατηρείται μια δομική αντίθεση ανάμεσα σε αυτή την τακτική και στον «ευπρεπισμό»
προηγούμενων και άλλων ηγετών. Ενώ άλλοι χρησιμοποίησαν ευγενή γλωσσικά μοτίβα, όπως η «εξαγωγή δημοκρατίας», «εκστρατείες ειρήνης», και «κλάδων ελαίας» για να νομιμοποιήσουν καταστροφικούς πολέμους, ο Τραμπ επιλέγει τους κανόνες του πόκερ και την επιθετική γλώσσα ως μοχλό πίεσης για τον επανακαθορισμό των παγκόσμιων οικονομικών ισορροπιών. Η «ωμότητα» των λέξεων λειτουργεί ως προπέτασμα καπνού για έναν επιθετικό οικονομικό εθνικισμό που αναδιατάσσει τις εφοδιαστικές αλυσίδες και προστατεύει την αμερικανική παραγωγική βάση. Την ίδια στιγμή, ο Βλαντιμίρ Πούτιν παραμένει ο ψύχραιμος παίκτης στο σκάκι της «συστημικής αναμονής», κερδίζοντας «εξ αντανακλάσεως» από την εμπλοκή των ΗΠΑ σε πολλαπλά μέτωπα.
Για την Ελλάδα, η κατανόηση αυτού του «μπιλιάρδου» είναι ζωτικής σημασίας. Η ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή και η στρατηγική ανάσχεσης της Κίνας από την Ουάσινγκτον καθιστούν την ασφαλή όδευση της ανατολικής Μεσογείου το μοναδικό σταθερό ενεργειακό καταφύγιο για τη Δύση. Όπως τεκμηριώνεται στο έργο του καθηγητή Μάζη, η ανάδειξη του Καστελόριζου και της Κύπρου ως γεωστρατηγικών «κλειδών» δεν είναι μια τυχαία εξέλιξη, αλλά μια νομοτελειακή επαλήθευση των συστημικών πιέσεων που προδιαγράφουν το μέλλον της περιοχής. Η ελληνική Πολιτεία οφείλει να κινηθεί πέραν των επικοινωνιακών «χαριεντισμάτων» και να πραγματώσει τη γεωστρατηγική της στόχευση, αναγνωρίζοντας ότι σε ένα διεθνές περιβάλλον που κινείται μεταξύ σκακιού και πόκερ η επιβίωση ανήκει σε εκείνους που γνωρίζουν να διαβάζουν τους κανόνες του παιχνιδιού πίσω από τον θόρυβο των λέξεων.
*Δρ Γεωπολιτικής ΕΚΠΑ
