Η ημέρα ξεκίνησε με τον Ντόναλντ Τραμπ να προειδοποιεί ότι ένας “ολόκληρος πολιτισμός” 90 εκατομμυρίων Ιρανών θα μπορούσε να χαθεί.
Έληξε με τον κόσμο -μετά από ώρες έντασης, παρακολουθώντας με αγωνία κάθε του δήλωση- να προσπαθεί να κατανοήσει την υπαναχώρησή του.
Ένα εντυπωσιακό παράγωγο του πολέμου των 40 ημερών είναι η δυσκολία αξιολόγησης της αξιοπιστίας δηλώσεων όχι μόνο από την ηγεσία του Ιράν, αλλά κατά στιγμές και από τον πρόεδρο των ΗΠΑ. Η σύγχυση επανήλθε την Τρίτη, περίπου 80 λεπτά πριν από την προθεσμία που είχε θέσει ο Τραμπ για την καταστροφή κάθε ιρανικής γέφυρας και μονάδας ηλεκτροπαραγωγής, όταν ανακοίνωσε νίκη μέσω Truth Social και ανέβαλε νέα κλιμάκωση.
“ΔΙΠΛΗ ΚΑΤΑΠΑΥΣΗ ΤΟΥ ΠΥΡΟΣ!” έγραψε, προσθέτοντας ότι σε αντάλλαγμα για μια παύση βομβαρδισμών δύο εβδομάδων, το Ιράν συμφώνησε στο “ΠΛΗΡΕΣ, ΑΜΕΣΟ και ΑΣΦΑΛΕΣ ΑΝΟΙΓΜΑ των Στενών του Ορμούζ”.
Αν εκατοντάδες πετρελαιοφόρα που έχουν εγκλωβιστεί μπορέσουν σύντομα να διαφύγουν από τον Περσικό Κόλπο, ενδέχεται να αποφευχθεί σοβαρή ζημιά στην παγκόσμια οικονομία -ζήτημα που ήδη έχει επηρεάσει αρνητικά τη δημοτικότητα του Τραμπ, σύμφωνα με το CNN. Τα προθεσμιακά συμβόλαια των μετοχών αντέδρασαν άμεσα ανοδικά στην είδηση. “Είναι τιμή να φτάνει αυτό το μακροχρόνιο πρόβλημα κοντά σε λύση”, έγραψε.
Ωστόσο, αυτή δεν είναι η οπτική του Ιράν. Σε ένα σχέδιο 10 σημείων του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας, η Τεχεράνη ζήτησε το δικαίωμα να συντονίζει όλη την κίνηση μέσω των Στενών, ώστε να εξασφαλίσει “μοναδική οικονομική και γεωπολιτική θέση” σε αυτό το κρίσιμο σημείο για το πετρέλαιο.
Ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Αμπάς Αραγτσί, ξεκαθάρισε επίσης ότι η χώρα δεν πρόκειται να χαλαρώσει τα διαπραγματευτικά της “χαρτιά” ούτε κατά τη διάρκεια της δίμηνης κατάπαυσης. “Για περίοδο δύο εβδομάδων, η ασφαλής διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ θα είναι δυνατή μέσω συντονισμού με τις ένοπλες δυνάμεις του Ιράν και με τη δέουσα προσοχή σε τεχνικούς περιορισμούς”, έγραψε.
Παράλληλα, το πρακτορείο Tasnim μετέδωσε ότι το Ιράν και το Ομάν σχεδιάζουν να επιβάλλουν τέλη διέλευσης στα πλοία κατά τη διάρκεια της εκεχειρίας.
Ο Τραμπ απέρριψε τη δήλωση του ιρανικού συμβουλίου ως απάτη και επιτέθηκε στο CNN για τη σχετική κάλυψη.
Το ζήτημα ενδέχεται να ξεκαθαρίσει το Πακιστάν, το οποίο μεσολάβησε για συνομιλίες μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν που αναμένεται να ξεκινήσουν την Παρασκευή -εφόσον η συμφωνία αντέξει μέχρι τότε. Η κυβέρνηση του Ισλαμαμπάντ, αξιοποιώντας τις σχέσεις της τόσο με την Τεχεράνη όσο και με την Ουάσινγκτον, καλείται να βρει διέξοδο εκεί όπου ούτε ο Τραμπ ούτε το Ιράν έχουν καταφέρει μέχρι στιγμής.
Η μεγάλη αντίφαση πίσω από τον “θρίαμβο” του Τραμπ
Ακόμη και η πιθανότητα να σωθούν πολλές ζωές -Ιρανών, Αμερικανών στρατιωτικών και αμάχων που βρίσκονται στη δίνη της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή- αποτελεί ανακούφιση. Η προοπτική περιορισμού των σοβαρών παγκόσμιων συνεπειών του πολέμου θα μπορούσε επίσης να μετριάσει την ανησυχία των τελευταίων εβδομάδων.
Ωστόσο, οι πρώτες λεπτομέρειες της διπλωματικής εξέλιξης της Τρίτης γεννούν απαισιοδοξία.
Οποιαδήποτε έκβαση -προσωρινή ή μόνιμη- που θα έδινε στο Ιράν έλεγχο των Στενών του Ορμούζ, θα σήμαινε ότι το πιο διαρκές αποτέλεσμα του πολέμου του Τραμπ θα αποτελούσε ένας ισχυρός μοχλός πίεσης, με τον οποίο η Τεχεράνη θα μπορούσε να κρατά όμηρο την παγκόσμια οικονομία. Παρότι οι ΗΠΑ και το Ισραήλ υποστηρίζουν -πιθανότατα ορθά- ότι οι κοινές επιθέσεις τους έχουν καταστρέψει μεγάλο μέρος των ιρανικών πυραυλικών και στρατιωτικών δυνατοτήτων, μια τέτοια κατάληξη θα συνιστούσε στρατηγική ήττα για τον Τραμπ.
Είναι ακόμη νωρίς για να φανεί αν οι σφοδρές επιθέσεις αποδυνάμωσαν το ιρανικό θεοκρατικό καθεστώς ή αν, αντίθετα, ενίσχυσαν πιο σκληροπυρηνικά στοιχεία.
Όπως συμβαίνει συχνά με τον Τραμπ, οι αντιδράσεις για την κατάπαυση του πυρός ήταν έντονα πολωμένες. Κάποιοι επικριτές μίλησαν για ακόμη μία στιγμή “TACO” (“Trump always chickens out”), δηλαδή για μια υπαναχώρηση μετά από ακραίες απειλές που πλήττει την αξιοπιστία του. Αν το Ιράν αποκτήσει πράγματι έλεγχο πρόσβασης στα Στενά, θα ενισχυθεί η εντύπωση ότι ο Τραμπ δεν έχει καλές επιλογές σε έναν πόλεμο που ξέφυγε από τον έλεγχό του.
Αντίθετα, οι υποστηρικτές του θεωρούν ότι πέτυχε άλλη μία νίκη μέσω απρόβλεπτων και επιθετικών διαπραγματευτικών τακτικών, οδηγώντας την Τεχεράνη στο τραπέζι των συνομιλιών.
Πέρα όμως από το ποιος ελέγχει τα Στενά -που πριν τον πόλεμο ήταν ανοιχτά στη διεθνή ναυσιπλοΐα- η ημέρα ανέδειξε βαθύτερα ζητήματα.
Ο Τραμπ βρέθηκε στο επίκεντρο μιας κρίσης που ο ίδιος συνέβαλε να δημιουργηθεί, λειτουργώντας ως ο κυρίαρχος παράγοντας των εξελίξεων. Όμως η απειλή του, μέσω κοινωνικών δικτύων, ότι “ένας ολόκληρος πολιτισμός θα πεθάνει απόψε”, ξεπέρασε όρια που κανένας σύγχρονος Αμερικανός πρόεδρος δεν είχε πλησιάσει.
Παρότι πρόσθεσε ότι “δεν θέλει να συμβεί αυτό”, η δήλωση προκάλεσε έντονες αντιδράσεις και εγείρει σοβαρά ερωτήματα για την κρίση και την ιδιοσυγκρασία του. Τα λόγια ενός προέδρου έχουν βαρύτητα -και η δημόσια αναφορά σε μαζική εξόντωση αμάχων θεωρείται επικίνδυνη και ακατάλληλη.
Οι αντιδράσεις ήταν έντονες σε όλο το πολιτικό φάσμα. Ακόμη και σύμμαχοι του Τραμπ αντέδρασαν: η γερουσιαστής Lisa Murkowski χαρακτήρισε τη ρητορική προσβολή των αμερικανικών αξιών, ενώ ο γερουσιαστής Ron Johnson προειδοποίησε ότι θα αποσύρει τη στήριξή του αν στοχοποιηθούν άμαχοι. Από την άλλη πλευρά, ο γερουσιαστής Jack Reed κατηγόρησε τον Τραμπ ότι γίνεται “εξίσου φανατικός” με την ηγεσία της Τεχεράνης.
Η κρίση ανέδειξε επίσης σοβαρά συνταγματικά ζητήματα στις ΗΠΑ. Για ώρες, υπήρχε η εντύπωση ότι ένας πρόεδρος, χωρίς σαφή έλεγχο από το Κογκρέσο, θα μπορούσε να προχωρήσει σε μαζική στρατιωτική κλιμάκωση χωρίς σαφή στρατηγική εξόδου.
Η τελική απόφαση του Τραμπ να κάνει πίσω απέτρεψε μια πιθανή τραγωδία, αλλά άφησε τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους -που εξαρτώνται από την απρόσκοπτη ροή πετρελαίου μέσω των Στενών του Ορμούζ- σε πιο αβέβαιη θέση.
Ταυτόχρονα, ενίσχυσε την εντύπωση στους αντιπάλους ότι οι απειλές του ίσως δεν είναι αξιόπιστες. Σε ένα μελλοντικό σενάριο με έναν πιο επικίνδυνο αντίπαλο, τέτοιες αντιφάσεις και παλινωδίες θα μπορούσαν να έχουν καταστροφικές συνέπειες.
