Σύγχυση επικρατεί γύρω από τις διαβουλεύσεις ΗΠΑ – Ιράν για τον τερματισμό του πολέμου. Η πρόταη 15 σημείων του Τραμπ βρίσκει αντίσταση στην Τεχεράνη, με το Ιράν να θέτει πέντε όρους για τον τερματισμό του πολέμου, δημιουργώντας ένα θολό τοπίο γύρω από τις διαπραγματεύσεις.
«Το Ιράν θέλει τόσο πολύ να κάνει συμφωνία, αλλά φοβούνται να το πουν», ισχυρίζεται ο Ντ. Τραμπ. Την ίδια ώρα, η Τεχεράνη στέλνει στρατό στο νησί Χαργκ για το ενδεχόμενο χερσαίας επέμβασης των ΗΠΑ.
Σύμφωνα με το κρατικό κανάλι Press TV, το Ιράν απέρριψε το σχέδιο 15-σημείων του Αμερικανού Προέδρου για τον τερματισμό του πολέμου. Το κανάλι επικαλέστηκε έναν ανώνυμο «ανώτερο αξιωματούχο στον τομέα της πολιτικής και της ασφάλειας», ο οποίος ανέφερε πέντε όρους της Τεχεράνης για τον τερματισμό της σύγκρουσης, μεταξύ των οποίων και η καταβολή αποζημιώσεων για τις ζημίες.
Ο Λευκός Οίκος, πάντως, επιμένει ότι δεν είναι σε αδιέξοδο οι συνομιλίες με το Ιράν, αλλά, αν δεν αποδεχτεί την ήττα του, ο πρόεδρος Τραμπ θα εξαπολύσει κόλαση.
Τι περιλαμβάνει το σχέδιο του Τραμπ
Σύμφωνα με το ισραηλινό Channel 12, το Ιράν πρέπει να ικανοποιήσει μια σειρά απαιτήσεων για να τερματιστεί ο πόλεμος.
Αυτές επικεντρώνονται κυρίως στην κύρια αιτιολογία που έχουν δώσει οι αμερικανοί αξιωματούχοι για την έναρξη του πολέμου: να σταματήσει η χώρα να κατασκευάζει πυρηνικά όπλα – ένας ισχυρισμός που δεν έχει τεκμηριωθεί και τον οποίο το Ιράν πάντα απορρίπτει – και να εξαλειφθεί η απειλή του πυραυλικού του προγράμματος.
Οι προτάσεις απαιτούν από το Ιράν να «δεσμευτεί να μην επιδιώξει ποτέ την απόκτηση πυρηνικών όπλων», να υποσχεθεί να αποσυναρμολογήσει τις πυρηνικές εγκαταστάσεις και να παραδώσει τις ποσότητες εμπλουτισμένου ουρανίου που κατέχει στον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ), τον πυρηνικό ελεγκτικό οργανισμό του ΟΗΕ, ο οποίος θα παρακολουθεί το θέμα στο μέλλον.
Σύμφωνα με τις προτάσεις, το Ιράν θα συμφωνούσε να περιορίσει το εύρος και την ποσότητα του πυραυλικού του προγράμματος.
Επιπλέον, το Ιράν θα σταματούσε να χρηματοδοτεί περιφερειακούς συμμάχους του – τη Χεζμπολάχ στο Λίβανο, τη Χαμάς στη Γάζα και τους Χούθι στο Υεμένη.
Το Ιράν θα υποχρεωθεί επίσης να ανοίξει εκ νέου το Στενό του Ορμούζ, ώστε να λειτουργεί ως «ελεύθερος θαλάσσιος διάδρομος». Το κλείσιμο του στενού – μέσω του οποίου διέρχεται το ένα πέμπτο των παγκόσμιων προμηθειών πετρελαίου και φυσικού αερίου – προκάλεσε ραγδαία άνοδο των τιμών και οδήγησε σε φόβους για ύφεση στην παγκόσμια οικονομία.
Όλες οι διεθνείς κυρώσεις κατά του Ιράν θα αρθούν, σύμφωνα με το σχέδιο.
Οι πλήρεις κυρώσεις επιβλήθηκαν εκ νέου τον περασμένο Νοέμβριο, αφού το Ιράν ανέστειλε τις επιθεωρήσεις των πυρηνικών εγκαταστάσεών του, ως αντίδραση στους βομβαρδισμούς από το Ισραήλ και τις ΗΠΑ σε αρκετές πυρηνικές εγκαταστάσεις και στρατιωτικές βάσεις του.
Ποιες είναι οι αντιπροτάσεις του Ιράν
Την ίδια στιγμή, σύμφωνα με το Press TV, το Ιράν έχει καταρτίσει πέντε όρους για τον τερματισμό του πολέμου.
Αυτοί περιλαμβάνουν την πλήρη παύση της «επιθετικότητας και των δολοφονιών από τον εχθρό».
Ο πρωθυπουργός του Ισραήλ Μπέντζαμιν Νετανιάχου και οι αξιωματούχοι του έχουν συχνά δηλώσει ότι σκοπεύουν να «κόψουν το κεφάλι του χταποδιού». Αρκετοί υψηλόβαθμοι Ιρανοί αξιωματούχοι έχουν σκοτωθεί από την πρώτη μέρα του πολέμου, όταν μια μαζική ισραηλινή αεροπορική επιδρομή στην Τεχεράνη σκότωσε τον Ανώτατο Ηγέτη Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ.
Άλλοι όροι του Ιράν περιλαμβάνουν «συγκεκριμένους μηχανισμούς που θα διασφαλίζουν ότι ο πόλεμος δεν θα επιβληθεί εκ νέου στην Ισλαμική Δημοκρατία», αν και δεν είναι σαφές ποιες εγγυήσεις θα μπορούσαν να παρασχεθούν και ποιες χώρες θα συμμετείχαν – ή θα παρακολουθούσαν την τήρησή τους.
Στον οικονομικό τομέα, το Ιράν απαιτεί επίσης την καταβολή αποζημιώσεων για πολεμικές ζημίες, καθώς και το δικαίωμα να διατηρεί τον αποκλειστικό έλεγχο του Στενού του Ορμούζ.
Κυρίως, η Τεχεράνη επιθυμεί το Ισραήλ να σταματήσει τις επιθέσεις εναντίον των Ιρανών συμμάχων στην περιοχή.
Το Ισραήλ έχει εντείνει την εκστρατεία του εναντίον της Χεζμπολάχ, ανακοινώνοντας την Τρίτη ότι ο στρατός του θα παραμείνει σε μια διευρυμένη ζώνη ασφαλείας εντός της χώρας έως ότου σταματήσουν οι επιθέσεις στο βόρειο Ισραήλ.
Ο ανώνυμος αξιωματούχος αναφέρεται από το Press TV ότι αυτές οι προϋποθέσεις προστίθενται στις απαιτήσεις που είχε υποβάλει προηγουμένως η Τεχεράνη κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων στη Γενεύη, οι οποίες έλαβαν χώρα τον Φεβρουάριο, λίγο πριν ξεκινήσει ο πόλεμος.
Σύνθετη δομή εξουσίας με διαστρωματωμένους θεσμούς
Ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν, Αλί Χαμενεΐ, o γραμματέας του συμβουλίου ασφαλείας και κορυφαίος σύμβουλος, Αλί Σαμχανί, o διοικητής των Φρουρών της Επανάστασης, Μοχαμάντ Πακπούρ, και άλλοι κορυφαίοι αξιωματούχοι του ιρανικού καθεστώτος έχουν σκοτωθεί από τα αμερικανοϊσραηλινά πλήγματα. Ο Ντόναλντ Τραμπ και άλλοι αξιωματούχοι των ΗΠΑ επαναλαμβάνουν συχνά – με έπαρση – πως «έχουμε εξοντώσει όλη την ηγεσία τους».
Ωστόσο το ιρανικό καθεστώς επέδειξε εξαιρετική ανθεκτικότητα. Όχι μόνο δεν κατέρρευσε άμεσα όπως επεδίωξαν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ όταν ξεκίνησαν την εκστρατεία τους, αλλά παρά τις απώλειες του ανώτατου ηγέτη και άλλων κορυφαίων προσώπων, διατήρησε την ικανότητά του να σχεδιάζει στρατηγική και να επιχειρεί στον πόλεμο που ξεκίνησαν Τραμπ και Νετανιάχου.
Γεννημένη από την επανάσταση του 1979, η Ισλαμική Δημοκρατία οικοδόμησε μια σύνθετη δομή εξουσίας με διαστρωματωμένους θεσμούς, στηριγμένους σε μια κοινή δέσμευση για την επιβίωση του θεοκρατικού συστήματος, αντί να βασίζεται σε έναν μικρό αριθμό προσώπων.
Το Reuters παρουσιάζει ένα οδηγό για το ποιοι ασκούν σήμερα εξουσία και επιρροή στο Ιράν…
Είναι πράγματι ο θρησκευτικός ηγέτης ο… «ανώτατος ηγέτης»;
Ο Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, που είχε στοχοποιηθεί από το Ισραήλ και τις ΗΠΑ ως ο «άρχοντας του σκότους», σκοτώθηκε σε ένα από τα πρώτα πλήγματα του πολέμου. Στην εξουσία από το 1989, απολάμβανε αδιαμφισβήτητη υπακοή σε όλο το σύστημα και είχε τον τελευταίο λόγο σε όλα τα μεγάλα ζητήματα.
Σύμφωνα με την επίσημη ιδεολογία του Ιράν, το velayat-e faqih («διακυβέρνηση του ισλαμικού νόμου»), ο ανώτατος ηγέτης είναι ένας λόγιος κληρικός που ασκεί κοσμική εξουσία εκ μέρους του δωδέκατου ιμάμη του σιιτικού Ισλάμ, του Μουχάμαντ αλ-Μαχντί, μια μεσσιανική μορφή που εξαφανίστηκε (αποκρύφθηκε) περίπου το 974 μ.Χ. και σύμφωνα με το σιιτικό Ισλάμ θα επιστρέψει στο «Τέλος του Χρόνου» για να αποκαταστήσει τη δικαιοσύνη στη Γη.
Το γραφείο του ηγέτη, γνωστό ως bayt, διαθέτει πολυάριθμο προσωπικό που παρακολουθεί άλλους τομείς της ιρανικής κυβέρνησης, επιτρέποντάς του να παρεμβαίνει άμεσα σε όλη τη γραφειοκρατία.
Ο νέος ηγέτης, ο γιος του Χαμενεΐ, Μοτζτάμπα, έχει κληρονομήσει τον ρόλο και τις εκτεταμένες τυπικές εξουσίες του, αλλά στερείται της αυτονόητης επιρροής που είχε ο πατέρας του. Η επιλογή του από τους Φρουρούς της Επανάστασης σημαίνει επίσης ότι ενδέχεται να εξαρτάται από το σκληροπυρηνικό στρατιωτικό σώμα.
Τραυματίστηκε στα πλήγματα και έχει χαρακτηριστεί από την κρατική τηλεόραση ως «janbaz» («τραυματίας πολέμου») της τρέχουσας σύγκρουσης. Πάνω από τρεις εβδομάδες μετά τον διορισμό του, δεν έχει εμφανιστεί σε καμία φωτογραφία ή βίντεο και έχει εκδώσει μόνο δύο γραπτές δηλώσεις, γεγονός που εγείρει ερωτήματα για την κατάσταση της υγείας του. Δεν λείπουν μάλιστα και οι φήμες που τον θέλουν νεκρό.
Πόσο κεντρικός είναι ο ρόλος των Φρουρών της Επανάστασης;
Οι Φρουροί της Επανάστασης – το επίλεκτο στρατιωτικό σώμα του Ιράν που έχει ως σκοπό την προστασία του πολιτικού συστήματος της Ισλαμικής Δημοκρατίας – αυξάνουν την επιρροή τους εδώ και δεκαετίες. Εν μέσω πολέμου και μετά τη δολοφονία του Αλί Χαμενεΐ και την ανάδειξη του Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, έχουν αναλάβει ακόμη πιο κεντρικό ρόλο στη λήψη στρατηγικών αποφάσεων.
Έχοντας προετοιμαστεί για το ενδεχόμενο «αποκεφαλισμού» της ηγεσίας τους, διαθέτουν μια «μωσαϊκή» οργανωτική δομή, με προκαθορισμένες διαδοχές για κάθε διοικητή, αλλά και μονάδες που μπορούν να επιχειρούν αυτόνομα βάσει σχεδίων.
Πολλοί ανώτατοι διοικητές σκοτώθηκαν την περασμένη χρονιά, όταν και πάλι ΗΠΑ και Ισραήλ είχαν εξαπολύσει βομβαρδισμούς κατά του Ιράν, αλλά και στις τρέχουσες επιθέσεις. Ωστόσο αντικαταστάθηκαν από έμπειρα στελέχη που μέχρι στιγμής αποδεικνύονται ικανά να διαχειριστούν έναν σύνθετο πόλεμο.
Η ανθεκτικότητα αυτή αντικατοπτρίζει το βάθος διοίκησης ενός σώματος που πρωτοστάτησε στον πόλεμο Ιράν-Ιράκ (1980-88) και έχει ηγηθεί της εμπλοκής του Ιράν σε συγκρούσεις σε όλη τη Μέση Ανατολή επί δεκαετίες.
Ποιος είναι ο ρόλος της πολιτικής ηγεσίας;
Το πολιτικό σύστημα του Ιράν συνδυάζει τη θρησκευτική εξουσία με έναν εκλεγμένο πρόεδρο και κοινοβούλιο, τα οποία διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στη λειτουργία της Ισλαμικής Δημοκρατίας μαζί με τους Φρουρούς της Επανάστασης
Η δολοφονία του βασικού συμβούλου του εκλιπόντος Χαμενεΐ, Αλί Λαριτζανί, αποτέλεσε σοβαρό πλήγμα, λόγω της εμπειρίας του, της ικανότητάς του να γεφυρώνει τα κέντρα εξουσίας και των διαπραγματευτικών του δεξιοτήτων. Ωστόσο παραμένουν κι άλλα ικανά και έμπειρα πολιτικά πρόσωπα. Η ανησυχία είναι πως τα πρόσωπα που αναμένεται να καλύψουν τα κενά ενδέχεται να είναι πιο σκληροπυρηνικοί.
Ποια είναι σήμερα τα βασικά πρόσωπα της ηγεσίας του Ιράν;
– Αχμάντ Βαχιντί (επικεφαλής Φρουρών της Επανάστασης): Ο νέος διοικητής του σώματος έχει μακρά πορεία και συμμετοχή στον πόλεμο Ιράν-Ιράκ. Έχει διατελέσει υπουργός Άμυνας και επικεφαλής της Δύναμης Qods, του επίλεκτου βραχίονα εξωτερικών επιχειρήσεων των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης του Ιράν (IRGC), ο οποίος είναι και υπεύθυνος για μυστικές αποστολές και τις σχέσεις με τις φιλοϊρανικές οργανώσεις σε όλη τη Μέση Ανατολή.
– Εσμαΐλ Καανί (επικεφαλής Δύναμης Qods): Μυστηριώδης φιγούρα που διαχειρίζεται τις σχέσεις του Ιράν με συμμάχους και παραστρατιωτικές ομάδες από το 2020.
– Αλιρεζά Τανγκσίρι (επικεφαλής ναυτικού των Φρουρών): Έμπειρος διοικητής, με σημαντικό ρόλο στο κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ.
– Μοχάμαντ Μπαγέρ Καλιμπάφ (πρόεδρος του κοινοβουλίου): Πρώην διοικητής των Φρουρών και δήμαρχος Τεχεράνης. Θεωρείται από τις ισχυρότερες πολιτικές προσωπικότητες που παραμένουν. Μάλιστα από ορισμένα ισραηλινά και αμερικανικά μέσα παρουσιάστηκε ως το πρόσωπο που είχε συνομιλίες με την Ουάσινγκτον. Τις εν λόγω επαφές επικαλέστηκε ο Ντόναλντ Τραμπ για την απόφασή του να «παγώσει» τους βομβαρδισμούς σε βάρος του Ιράν. Από την πλευρά του Μοχάμαντ Μπαγέρ Καλιμπάφ διέψευσε οποιεσδήποτε διαπραγματεύσεις.
– Αγιατολάχ Γκολαμχοσεΐν Μοχσενί-Ετζεΐ (επικεφαλής Δικαιοσύνης): Σκληροπυρηνικός αξιωματούχος με παρελθόν στις υπηρεσίες πληροφοριών.
– Μασούντ Πεζεσκιάν (πρόεδρος): Αν και ο ρόλος του προέδρου έχει περιοριστεί, παραμένει η ανώτατη άμεσα εκλεγμένη αρχή της χώρας.
– Σαΐντ Τζαλίλι (πρώην επικεφαλής Εθνικής Ασφάλειας): Βετεράνος πολέμου και ιδιαίτερα σκληροπυρηνικός πολιτικός.
– Αγιατολάχ Αλιρεζά Αραφί (μέλος Συμβουλίου των Φρουρών): Κεντρική μορφή στο όργανο που εγκρίνει τους υποψηφίους των εκλογών.
– Αμπάς Αραγτσί (υπουργός Εξωτερικών): Έμπειρος διπλωμάτης με σημαντικό ρόλο σε διεθνείς διαπραγματεύσεις.
