Ανακάλυψη σελίδας από το παλίμψηστο του Αρχιμήδη στο Μουσείο Καλών Τεχνών του Μπλουά προκάλεσε έντονο ενδιαφέρον στην επιστημονική κοινότητα, καθώς θεωρούνταν χαμένη εδώ και δεκαετίες. Η ταυτοποίηση του πολύτιμου ευρήματος έγινε από τον ερευνητή του Εθνικού Κέντρου Επιστημονικών Ερευνών της Γαλλίας, Βικτόρ Ζισεμπέργκ, ο οποίος αναγνώρισε το φύλλο ως τμήμα του διάσημου χειρογράφου που περιλαμβάνει έργα του μεγάλου Έλληνα μαθηματικού.
Σύμφωνα με τις πρώτες αναλύσεις, η σελίδα αντιστοιχεί στο φύλλο 123 του παλίμψηστου και περιέχει απόσπασμα από το έργο «Περί Σφαίρας και Κυλίνδρου». Το τμήμα αυτό αφορά τις προτάσεις 39 έως 41 του πρώτου βιβλίου, όπου ο Αρχιμήδης εξετάζει γεωμετρικές σχέσεις μεταξύ στερεών σωμάτων.
Η ιστορία του παλίμψηστου
Το παλίμψηστο του Αρχιμήδη είναι ελληνικό χειρόγραφο του 10ου αιώνα, που περιέχει πραγματείες του αρχαίου μαθηματικού. Κατά τον Μεσαίωνα, μεγάλο μέρος του αρχικού κειμένου σβήστηκε ώστε η περγαμηνή να επαναχρησιμοποιηθεί για θρησκευτικά κείμενα, μια συνήθη πρακτική της εποχής λόγω της μεγάλης αξίας του υλικού.
Το χειρόγραφο φυλασσόταν αρχικά στην Ιερουσαλήμ και αργότερα μεταφέρθηκε στην Κωνσταντινούπολη. Το 1906, ο Δανός φιλόλογος Γιόχαν Λούντβιχ Χάιμπεργκ φωτογράφισε το έργο, δημιουργώντας το πρώτο σημαντικό αρχείο εικόνων που επέτρεψε τη μελέτη των κειμένων του Αρχιμήδη κάτω από τα μεταγενέστερα στρώματα γραφής.
Στη συνέχεια, το χειρόγραφο πέρασε σε ιδιωτική συλλογή στη Γαλλία και εξήχθη νόμιμα το 1996, προτού πουληθεί σε δημοπρασία σε ιδιώτη συλλέκτη. Σήμερα φυλάσσεται στο Μουσείο Τέχνης Γουόλτερς στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου αποτελεί αντικείμενο εκτεταμένης επιστημονικής έρευνας.
Φωτογραφία IRHT-CNRS
Η τεχνολογία αποκαλύπτει τα μυστικά του
Στις αρχές της δεκαετίας του 2000, πραγματοποιήθηκε εκστρατεία έρευνας με χρήση πολυφασματικής απεικόνισης, τεχνολογίας που επιτρέπει την ανάγνωση σβησμένων ή καλυμμένων κειμένων. Με τη μέθοδο αυτή αποκαλύφθηκαν σημαντικά έργα του Αρχιμήδη αλλά και αποσπάσματα από άλλα αρχαία φιλοσοφικά και λογοτεχνικά κείμενα.
Ωστόσο, τρεις σελίδες που εμφανίζονταν στις φωτογραφίες του 1906 είχαν εξαφανιστεί και θεωρούνταν οριστικά χαμένες. Μία από αυτές είναι η σελίδα που εντοπίστηκε τώρα στο μουσείο της πόλης Μπλουά.
Η ταυτοποίηση και οι επόμενες έρευνες
Η ταυτοποίηση έγινε μέσω σύγκρισης του φύλλου με τις ιστορικές φωτογραφίες του Χάιμπεργκ, οι οποίες φυλάσσονται στη Βασιλική Βιβλιοθήκη της Δανίας. Η αντιπαραβολή των εικόνων επιβεβαίωσε χωρίς αμφιβολία ότι πρόκειται για το ίδιο χειρόγραφο φύλλο.
Στη μία πλευρά της σελίδας διακρίνονται γεωμετρικά σχήματα και αποσπάσματα από το «Περί Σφαίρας και Κυλίνδρου», που παραμένουν σε μεγάλο βαθμό αναγνώσιμα, παρά τη μερική κάλυψή τους από μεταγενέστερο κείμενο προσευχών. Η άλλη πλευρά φέρει εικονογράφηση του 20ού αιώνα, η οποία απεικονίζει τον προφήτη Δανιήλ ανάμεσα σε δύο λιοντάρια, κάτω από την οποία εκτιμάται ότι βρίσκεται το αρχαίο κείμενο.
Ο ερευνητής σχεδιάζει μέσα στον επόμενο χρόνο να προχωρήσει σε νέες επιστημονικές εξετάσεις, εφόσον δοθούν οι απαραίτητες άδειες. Οι αναλύσεις θα βασιστούν σε προηγμένες τεχνικές πολυφασματικής απεικόνισης και φθορισμού ακτίνων Χ, ικανές να ανιχνεύσουν ίχνη μελανιού κάτω από στρώματα χρώματος.
Η ανακάλυψη αυτή αναμένεται να αναζωπυρώσει το ενδιαφέρον για νέα, εκτενέστερη μελέτη του παλίμψηστου του Αρχιμήδη, καθώς οι επιστήμονες εκτιμούν ότι πολλά τμήματά του παραμένουν ακόμη δυσανάγνωστα ή κρυμμένα, προσμένοντας να αποκαλύψουν άγνωστες πτυχές της σκέψης ενός από τους σημαντικότερους μαθηματικούς της αρχαιότητας.
