Η ιστορία είναι μια υπενθύμιση ότι η προσβασιμότητα δεν είναι φιλανθρωπία. Είναι δικαίωμα
Δεν ήταν μια συνηθισμένη διαμαρτυρία. Δεν ήταν ένα ακόμη πολιτικό σύνθημα μπροστά στις κάμερες. Ήταν μια εικόνα που δεν μπορούσε να αγνοηθεί: ένα παιδί να σέρνεται στα σκαλιά του Καπιτωλίου, διεκδικώντας κάτι που θα έπρεπε να θεωρείται αυτονόητο — ισότητα.
Την ιστορία που σας μεταφέρουμε αφηγείται το The Curiosity Curator. 12 Μαρτίου 1990, Ουάσιγκτον D.C. Η Τζένιφερ Κίλαν-Τσάφινς είναι μόλις 8 ετών. Έχει εγκεφαλική παράλυση. Και πρόκειται να γράψει ιστορία.
Στη βάση του Καπιτωλίου των ΗΠΑ, περισσότεροι από 1.000 ακτιβιστές για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία έχουν φτάσει ύστερα από πορεία από τον Λευκό Οίκο. Είναι οργισμένοι. Ο νόμος Americans with Disabilities Act (ADA) — που θα αναγνώριζε βασικά πολιτικά δικαιώματα σε εκατομμύρια Αμερικανούς με αναπηρία — έχει «κολλήσει» στο Κογκρέσο εδώ και μήνες.
Μπροστά τους υψώνονται 83 μαρμάρινα σκαλιά. Καμία ράμπα. Κανένα ασανσέρ. Μόνο πέτρα. Για όσους χρησιμοποιούν αναπηρικό αμαξίδιο, το κτίριο της δημοκρατίας μοιάζει απροσπέλαστο. Και αυτό ακριβώς θέλουν να καταδείξουν.
«Δεν θα επιτρέψουμε αυτά τα σκαλιά να μας στερούν την ισότητα»
Ο Μάικ Όμπεργκερ, ηγετικό στέλεχος της ADAPT (American Disabled for Accessible Public Transit), δηλώνει στο πλήθος: «Δεν θα επιτρέψουμε αυτά τα σκαλιά να συνεχίσουν να αποτελούν εμπόδιο στην ισότητα που μας ανήκει δικαιωματικά». Και τότε συμβαίνει κάτι που κανείς δεν μπορεί να αγνοήσει.
Περίπου 60 ακτιβιστές εγκαταλείπουν τα αμαξίδιά τους. Αφήνουν τις πατερίτσες. Και αρχίζουν να σέρνονται. Χέρι με χέρι, πόντο με πόντο, προς την κορυφή.
Μερικοί σέρνονται ανάσκελα. Άλλοι τραβούν το σώμα τους με τα χέρια. Κάποιοι σέρνουν παράλυτα πόδια πίσω τους. Το μάρμαρο είναι σκληρό. Η ημέρα ζεστή. Οι κάμερες αναβοσβήνουν. Η Αμερική παρακολουθεί.
Στο επίκεντρο βρίσκεται η μικρή Τζένιφερ.
«Αν δεν το έκανε κάποιος στην ηλικία μου…»
Όταν οι διοργανωτές τη βλέπουν να ετοιμάζεται να ανέβει, διστάζουν. Φοβούνται ότι η εικόνα ενός παιδιού με αναπηρία που σέρνεται ίσως προκαλέσει οίκτο αντί για δύναμη.
Η ίδια τους διαψεύδει: «Αν κάποιος στην ηλικία μου δεν το έκανε, τότε κανείς από τη γενιά μου δεν θα εκπροσωπούνταν». Και αρχίζει να ανεβαίνει.
Με πρόσωπο αποφασισμένο, σκαλί το σκαλί. Η μητέρα της την κοιτά από κάτω, με δάκρυα στα μάτια. Το πλήθος φωνάζει:
«Τι θέλουμε; ADA! Πότε το θέλουμε; Τώρα!»
Τα χέρια της καίνε. Τα σκαλιά μοιάζουν ατελείωτα. Αλλά δεν σταματά. «Θα μείνω όλη νύχτα αν χρειαστεί!» φωνάζει. Και το εννοεί.
Όσο ανεβαίνει, τόσο νιώθει πιο δυνατή. Αργότερα θα πει: «Ένιωθα ότι πίσω μου ήταν όλα τα παιδιά που δεν μπορούσαν να είναι εκεί. Δεν εκπροσωπούσα μόνο εμένα, αλλά και τις φωνές τους».
Όταν φτάνει στην κορυφή — και τα 83 σκαλιά — η μητέρα της την περιμένει. Μαζί παραδίδουν τη Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας στο Κογκρέσο, υπενθυμίζοντας την ιδρυτική υπόσχεση της Αμερικής: ισότητα για όλους.
Η στιγμή που το Κογκρέσο δεν μπορούσε πια να αγνοήσει
Οι τηλεοπτικές κάμερες κατέγραψαν κάθε λεπτό. Οι εφημερίδες δημοσίευσαν τις φωτογραφίες στην πρώτη σελίδα. Η εικόνα της 8χρονης που σέρνεται στα σκαλιά του Καπιτωλίου έγινε σύμβολο.
Το Κογκρέσο αναγκάστηκε να κινηθεί. Την επόμενη ημέρα, 104 ακτιβιστές — ανάμεσά τους και η μητέρα της Τζένιφερ — συνελήφθησαν σε καθιστική διαμαρτυρία στη Ροτόντα του Καπιτωλίου. Όμως η δυναμική ήταν πλέον ασταμάτητη.
Τέσσερις μήνες αργότερα, στις 26 Ιουλίου 1990, ο πρόεδρος Τζορτζ Μπους υπέγραψε τον νόμο Americans with Disabilities Act (ADA).
Ο νόμος που άλλαξε την καθημερινότητα 61 εκατομμυρίων ανθρώπων
Ο ADA μεταμόρφωσε την Αμερική: ράμπες στα πεζοδρόμια, προσβάσιμες τουαλέτες, επιγραφές Braille, υπότιτλοι στην τηλεόραση, αυτόματες πόρτες, ένταξη παιδιών με αναπηρία στα γενικά σχολεία, υποχρέωση εργοδοτών για «εύλογες προσαρμογές».
Δικαιώματα που σήμερα θεωρούνται αυτονόητα για 61 εκατομμύρια Αμερικανούς με αναπηρία — αλλά τότε έμοιαζαν άπιαστα.
Η Τζένιφερ είναι σήμερα 42 ετών. Αποφοίτησε το 2017 από το Arizona State University με πτυχίο στην Οικογενειακή και Ανθρώπινη Ανάπτυξη. Ίδρυσε δικό της οργανισμό υπεράσπισης δικαιωμάτων. Σχεδίασε προσβάσιμο βαν για να οδηγεί αυτόνομα. Έγραψε παιδικό βιβλίο με τίτλο «All the Way to the Top», διδάσκοντας στα παιδιά ότι μπορούν να αλλάξουν τον κόσμο σε οποιαδήποτε ηλικία.
Όμως συνεχίζει να αγωνίζεται. Γιατί η μάχη δεν έχει τελειώσει. Όπως λέει η Ανίτα Κάμερον, επίσης συμμετέχουσα στο Capitol Crawl: «Ο ADA ήταν το πάτωμα, όχι το ταβάνι. Ήταν η αρχή των δικαιωμάτων μας, όχι το τέλος».
Η ιστορία είναι μια υπενθύμιση ότι η προσβασιμότητα δεν είναι φιλανθρωπία. Είναι δικαίωμα. Και το ερώτημα παραμένει επίκαιρο και για την Ελλάδα. Παρά τα σημαντικά βήματα που έχουν γίνει τα τελευταία χρόνια — ράμπες, ψηφιακές υπηρεσίες, θεσμικές παρεμβάσεις — η καθημερινότητα πολλών ανθρώπων με αναπηρία εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται από εμπόδια: πεζοδρόμια απροσπέλαστα, δημόσια κτίρια χωρίς πλήρη συμμόρφωση, μεταφορές που δεν είναι πραγματικά προσβάσιμες. Η ισότητα στα χαρτιά δεν αρκεί. Το στοίχημα είναι η ισότητα στην πράξη.
