Το Υπουργείο Πολιτισμού ανακοίνωσε τα Κρατικά Βραβεία Λογοτεχνίας, Λογοτεχνικής Μετάφρασης και Παιδικού Βιβλίου έτους 2025 (για τις εκδόσεις 2024).
Στη διαδικασία εφαρμόζεται η νομοθεσία που διέπει τον θεσμό των Κρατικών Λογοτεχνικών Βραβείων (Ν. 3905/2010, Άρθρο 40), και βάσει αυτής ορίστηκαν οι τρεις αρμόδιες Επιτροπές (ΦΕΚ 867/ΥΟΔΔ/17.07.2025 και ΦΕΚ 1651/ΥΟΔΔ/19.12.2025), που εξέτασαν διεξοδικά τη βιβλιοπαραγωγή του έτους 2024.
Αναλυτικά:
Ι. ΚΡΑΤΙΚΑ ΒΡΑΒΕΙΑ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 2025
Α. Το Μεγάλο Βραβείο Γραμμάτων 2025 απονέμεται εξ ολοκλήρου, ισότιμα και από κοινού σε κάθε έναν από τους εξής Νεοελληνιστές : Vincenzo Rotolo (Βιντσέντζο Ρότολο), Jacques Bouchard (Ζακ Μπουσάρ), Roderick Beaton (Ρόντρικ Μπήτον) και Μόσχο Μορφακίδη-Φυλακτό, για τη συνολική προσφορά τους στα Γράμματα.
Β. Το Κρατικό Βραβείο Μυθιστορήματος 2025 απονέμεται ομόφωνα στον Μίνω Ευσταθιάδη, για το έργο του Σου γράφω από την κοιλιά του κτήνους, εκδόσεις Μεταίχμιο.
Γ. Το Κρατικό Βραβείο Διηγήματος-Νουβέλας 2025 απονέμεται κατά πλειοψηφία στη Μαρία Μαμαλίγκα, για το έργο της Μερκάντο, εκδόσεις Βιβλιοπωλείον της «Εστίας».
Δ. Το Κρατικό Βραβείο Ποίησης 2025 απονέμεται κατά πλειοψηφία στη Δήμητρα Κωτούλα, για το έργο της Λάμια, εκδόσεις Πατάκη.
Ε. Το Κρατικό Βραβείο Δοκιμίου – Κριτικής 2025 απονέμεται ομόφωνα εξ ημισείας: στον Λυκούργο Κουρκουβέλα, για το έργο του Φραντς Κάφκα. Πολιτική και Κουλτούρα στη Μεταπολεμική Εποχή, εκδόσεις Πεδίο, και στον Στέφανο Τραχανά, για το έργο του Ο κύκλος. Επιστήμη και δημοκρατία σε ανήσυχους καιρούς, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης.
ΣΤ. Το Κρατικό Βραβείο Μαρτυρίας-Bιογραφίας-Χρονικού-Ταξιδιωτικής Λογοτεχνίας 2025 απονέμεται ομόφωνα στον Κωστή Καρπόζηλο, για το έργο του Ελληνικός κομμουνισμός. Μια διεθνική ιστορία (1912-1974), εκδόσεις Αντίποδες.
Ζ. Το Κρατικό Βραβείο Πρωτοεμφανιζόμενου Συγγραφέα 2025 απονέμεται ομόφωνα στον Θοδωρή Τσομίδη, για το έργο του Η γέννα. Μια ιστορία σε τρεις εποχές, εκδόσεις Πατάκη.
Η. Το Ειδικό Κρατικό Βραβείο 2025 για βιβλίο που προάγει σημαντικά τον διάλογο πάνω σε ευαίσθητα κοινωνικά ζητήματα, απονέμεται ομόφωνα στον Νικήτα Σινιόσογλου, για το έργο του Απομονωτήριο λοιμυπόπτων ζώων, εκδόσεις Κίχλη.
Θ. Τέλος, η Επιτροπή αποφάσισε ομόφωνα την απονομή Τιμητικής Διάκρισης στα περιοδικά: Byzantine and Modern Greek Studies και Journal of Modern Greek Studies, για τη συνεισφορά τους στη διάδοση των νεοελληνικών σπουδών διεθνώς.
ΙΙ. ΚΡΑΤΙΚΑ ΒΡΑΒΕΙΑ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ 2025
Α. Το Κρατικό Βραβείο Μετάφρασης Έργου Ξένης Λογοτεχνίας στην Ελληνική Γλώσσα 2025, απονέμεται ομόφωνα εξ ημισείας στην Τιτίκα Δημητρούλια για τη μετάφραση του έργου της Σεσίλ Κουλόν, Ένα θηρίο στον παράδεισο, εκδόσεις Gutenberg και στη Δήμητρα Δότση για τη μετάφραση του έργου του Ίταλο Καλβίνο, Ο δρόμος του Σαν Τζοβάνι, εκδόσεις Καστανιώτη.
Β. Το Κρατικό Βραβείο Απόδοσης Έργου Της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας στα Νέα Ελληνικά 2025 απονέμεται ομόφωνα εξ ημισείας στην Τασούλα Καραγεωργίου, για τη μετάφραση του έργου της Ανύτης της Τεγεάτιδος, Τα ποιήματα, εκδόσεις Νίκας και στον Βάιο Λιαπή, για τη μετάφραση του έργου των Λουκιανού, Πλούταρχου, Θεόφραστου, Σημεία και τέρατα, Η δεισιδαιμονία και οι επικριτές της στην αρχαία Ελλάδα, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης.
Γ. Το Κρατικό Βραβείο Μετάφρασης Έργου Ελληνικής Λογοτεχνίας σε Ξένη Γλώσσα 2025 απονέμεται ομόφωνα εξ ημισείας στον Eusebi Ayensa, για τη μετάφραση του έργου του Κωνσταντίνου Καβάφη, Poesia completa (τόμοι Ι & ΙΙ), εκδ. Flâneur και στον Khaled Raouf, για τη μετάφραση του έργου του Ιάκωβου Καμπανέλλη, Η Αυλή των θαυμάτων, εκδόσεις Jusur Publishing.
ΙΙI. ΚΡΑΤΙΚΑ ΒΡΑΒΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ 2025
Α. Το Κρατικό Βραβείο Παιδικού Λογοτεχνικού Βιβλίου 2025 απονέμεται κατά πλειοψηφία στον Κυριάκο Αθανασιάδη για το έργο με τίτλο Ο παράξενος Αδάμ και το φεγγάρι, (εικονογράφηση Ναταλία Καπατσούλια), εκδόσεις Ψυχογιός.
Β. Το Κρατικό Βραβείο Εφηβικού – Νεανικού Λογοτεχνικού Βιβλίου 2025 απονέμεται κατά πλειοψηφία στην Άννα Κουππάνου για το έργο με τίτλο Όταν μας άφησε η θάλασσα, εκδόσεις Πατάκη.
Γ. Το Κρατικό Βραβείο Εικονογραφημένου Παιδικού Βιβλίου 2025 απονέμεται ομόφωνα στην εικονογράφο Αγγελική Μπόζου για το έργο με τίτλο Τι κοιτάζουν;, εκδόσεις Μικρή Σελήνη.
Δ. Το Κρατικό Βραβείο Βιβλίου Γνώσεων για παιδιά 2025 απονέμεται εξ ημισείας στους Νίκο Μαθιουδάκη – Μάνο Μπονάνο για το έργο με τίτλο Το όνομά μου είναι… Κική Δημουλά, (εικονογράφηση Αγγελική Μπόζου), εκδόσεις Ίκαρος και στην Αλεξάνδρα Σέλελη για το έργο με τίτλο Ιστορίες για εφτάψυχα σκουπίδια, (εικονογράφηση Πετρούλα Κρίγκου), εκδόσεις Καλέντης.
Υπενθυμίζεται η σύνθεση των αρμόδιων Επιτροπών:
Επιτροπή για τα ετήσια Βραβεία Λογοτεχνίας και το Μεγάλο Βραβείο Γραμμάτων, το Βραβείο Πρωτοεμφανιζόμενου Συγγραφέα, το Ειδικό Θεματικό Βραβείο και τα Βραβεία Δοκιμίου – Μαρτυρίας
1. Ευριπίδης Γαραντούδης, Καθηγητής Νεοελληνικής Φιλολογίας στο Τμήμα Φιλολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (μέλος Δ.Ε.Π. Α.Ε.Ι. συναφούς γνωστικού αντικειμένου), Πρόεδρος.
2. Ηλίας Καφάογλου, Κριτικός-Συγγραφέας, Αντιπρόεδρος.
3. Βασιλική Δημουλά, Επίκουρη Καθηγήτρια Συγκριτικής Γραμματολογίας στο Τμήμα Φιλολογίας του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (μέλος Δ.Ε.Π. Α.Ε.Ι. συναφούς γνωστικού αντικειμένου), Μέλος.
4. Βασίλειος Λέτσιος, Αναπληρωτής Καθηγητής Νεοελληνικής Φιλολογίας και Λογοτεχνικής Γραμματείας μεταφρασμένης από Ξένες Γλώσσες στα Νέα Ελληνικά στο Τμήμα Ξένων Γλωσσών, Μετάφρασης και Διερμηνείας του Ιονίου Πανεπιστημίου (μέλος Δ.Ε.Π. Α.Ε.Ι. συναφούς γνωστικού αντικειμένου), Μέλος.
5. Δημήτριος Βαρβαρήγος, Κριτικός – Συγγραφέας, Μέλος.
6. Κωνσταντίνα (Ντίνα) Σαρακηνού, Κριτικός, Μέλος.
7. Ηλίας Παπαμόσχος, Συγγραφέας, Μέλος.
8. Ισμήνη Καρυωτάκη, Συγγραφέας, Μέλος.
9. Άννα Γρίβα, Συγγραφέας, Μέλος.
Επιτροπή για τα Κρατικά Βραβεία Λογοτεχνικής Μετάφρασης
1. Ιωάννης Δημ. Τσόλκας, Καθηγητής Ιστορίας της Ιταλικής Λογοτεχνίας και Ευρωπαϊκού Πολιτισμού στο Τμήμα Ιταλικής Γλώσσας και Φιλολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, (Μέλος Δ.Ε.Π. Α.Ε.Ι γνωστικού αντικειμένου σχετικού με την ελληνική ιστορία, κοινωνία ή πολιτική), Πρόεδρος
2. Ρουμπίνη Δημοπούλου, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Λατινικής Λογοτεχνίας του Μεσαίωνα και Αναγέννησης στον Τομέα Κλασικής Φιλολογίας του Τμήματος Φιλολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (Μέλος Δ.Ε.Π. ΑΕΙ γνωστικού αντικειμένου σχετικού με τη φιλολογία), Αντιπρόεδρος
3. Καλλιόπη Πλουμιστάκη, Επίκουρη Καθηγήτρια με αντικείμενο την ελληνογαλλική συγκριτική γραμματολογία και μετάφραση στο Τμήμα Γαλλικής Γλώσσας και Φιλολογίας του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (Μέλος Δ.Ε.Π. Α.Ε.Ι γνωστικού αντικειμένου σχετικού με τη μετάφραση), Μέλος
4. Βασίλειος Σαμπατακάκης, Αναπληρωτής Καθηγητής Νεοελληνικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Lund (Σουηδία), Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Νεοελληνικών Σπουδών, Νεοελληνιστής, Μέλος
5. Βασίλειος Βασιλειάδης, Επίκουρος Καθηγητής Νεοελληνικής Φιλολογίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Νεοελληνιστής, Μέλος
6. Άννα Αφεντουλίδου, Κριτικός, Μέλος
7. Αθανάσιος Βασιλείου, Κριτικός, Μέλος
8. Ιωάννα-Άννα Μεϊτάνη, Μεταφράστρια, Μέλος
9. Laura Salas Rodríguez, Μεταφράστρια, Μέλος
Επιτροπή για τα Κρατικά Βραβεία Παιδικού Βιβλίου
1. Γεωργία (Τζίνα) Καλογήρου, Καθηγήτρια Νεοελληνικής Λογοτεχνίας και της Διδακτικής της στο Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (Μέλος Δ.Ε.Π. του Παιδαγωγικού Τμήματος Δημοτικής Εκπαίδευσης), Πρόεδρος.
2. Νικολέττα Τσιτσανούδη, Καθηγήτρια Γλωσσολογίας και Ελληνικής Γλώσσας στο Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων (Μέλος Δ.Ε.Π. του Παιδαγωγικού Τμήματος Νηπιαγωγών και Δημοτικής Εκπαίδευσης), Αντιπρόεδρος
3. Βασιλική Οικονομοπούλου, Επίκουρη Καθηγήτρια με γνωστικό αντικείμενο: Νεοελληνική Λογοτεχνία, Λογοτεχνία για Παιδιά και Νέους και Διδακτικές Εφαρμογές στο Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (Μέλος Δ.Ε.Π. Α.Ε.Ι. συναφούς γνωστικού αντικειμένου)
4. Μαρία (Μαίρη) Μπιρμπίλη, Κριτικός, Μέλος
5. Χρυσούλα (Σίσσυ) Τσιφλίδου, Κριτικός Παιδικής Λογοτεχνίας, Εκπαιδευτικός, Μέλος
6. Φραντζέσκα Αλεξοπούλου, Συγγραφέας, Μέλος
7. Αγαθή Δημητρούκα, Συγγραφέας, Μέλος
8. Δανιέλα (Ντανιέλα) Σταματιάδη, Εικονογράφος, Μέλος
9. Ζαχαρένια (Ρένια) Μεταλληνού, Εικονογράφος, Μέλος
Τέλος, όπως ορίζει η νομοθεσία που διέπει τον θεσμό των Κρατικών Βραβείων Λογοτεχνίας (ν. 3905/2010), δίνεται στη δημοσιότητα το σκεπτικό βράβευσης των αρμόδιων Επιτροπών για κάθε κατηγορία.
ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΚΡΑΤΙΚΩΝ ΒΡΑΒΕΙΩΝ ΠΑΙΔΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ 2025
(εκδόσεις 2024)
ΣΚΕΠΤΙΚΟ ΒΡΑΒΕΥΣΗΣ
Η Επιτροπή Απονομής Κρατικών Βραβείων Παιδικού Βιβλίου 2025 (εκδόσεις 2024) ανακοινώνει, κατά κατηγορία, το σκεπτικό βράβευσης των βιβλίων που διακρίθηκαν:
Παιδικό Λογοτεχνικό Βιβλίο
Το βραβείο Παιδικού Λογοτεχνικού Βιβλίου απονέμεται κατά πλειοψηφία στον Κυριάκο Αθανασιάδη για το βιβλίο του Ο παράξενος Αδάμ και το φεγγάρι, σε εικονογράφηση της Ναταλίας Καπατσούλια (εκδ. Ψυχογιός). Το βιβλίο, αξιοποιώντας ιστορικά και πολιτισμικά συμφραζόμενα ως ενσωματωμένα στοιχεία της πλοκής, συνιστά ένα πολυεπίπεδο αφηγηματικό εγχείρημα. Η διακειμενική σύζευξη της πρώτης προσσελήνωσης με το κοινωνικοπολιτικό περιβάλλον της ελληνικής δικτατορίας δημιουργεί ένα σύνθετο αφηγηματικό πλαίσιο, όπου το παγκόσμιο γεγονός λειτουργεί ταυτόχρονα ως ιστορικός άξονας και ως συμβολικός μηχανισμός νοηματοδότησης θεμελιωδών αξιών, όπως η ελευθερία και η ανθρώπινη βούληση. Το πρωτότυπο εύρημα του υπερήρωα, όπως εκφράζεται μέσω του χαρακτήρα του Παράξενου Αδάμ, συνιστά αλληγορική αναπαράσταση της παιδικής φαντασίας και της δυναμικής αντίστασης απέναντι στην καταπιεστική πραγματικότητα. Παράλληλα, η κινηματογραφική ποιότητα της γραφής ανασυνθέτει με αφηγηματική αμεσότητα την ατμόσφαιρα μιας άλλης εποχής, χωρίς να διολισθαίνει σε επιφανειακή νοσταλγία. H ισορροπία ανάμεσα στο ιστορικό πλαίσιο, τη φαντασία, την παιδική οπτική και το χιούμορ, σε συνδυασμό με τη συνεκτική οργάνωση της πλοκής και την προοδευτική κλιμάκωση της έντασης, συγκροτούν ένα συνεκτικό κειμενικό σύστημα. Το αποτέλεσμα είναι ένα βιβλίο που ευνοεί την ταύτιση με τους χαρακτήρες και ενισχύει ουσιαστικά την αναγνωστική εμπειρία.
Στην ίδια κατηγορία μειοψήφησε το βιβλίο της Χριστίνας Φραγκεσκάκη, Το ποδήλατό του, σε εικονογράφηση του Πέτρου Μπουλούμπαση (εκδ. Καλειδοσκόπιο). Πρόκειται για ένα βιβλίο που πραγματεύεται τον βίαιο ξεριζωμό και την εμπειρία της προσφυγιάς, εστιάζοντας παράλληλα στη συγκρότηση της ταυτότητας του ανήλικου ήρωα και της συναισθηματικής διαδρομής του από τη θλίψη, την απογοήτευση και τη μοναξιά προς την ελπίδα και την αναγέννηση. Το ποδήλατο λειτουργεί ως πολυσημικό σύμβολο: αφενός ως υλικό τεκμήριο της πρότερης, ευτυχισμένης ζωής, αφετέρου ως φορέας μνήμης, συνέχειας και εσωτερικής ανθεκτικότητας. Η οικονομία της πλοκής, η εστίαση στο κεντρικό βίωμα και η διακριτική χρήση του διαλόγου ενισχύουν τη συνοχή του κειμένου και αναδεικνύουν την εσωτερικότητα του ήρωα. Η αφήγηση συνδυάζει διαπολιτισμικά, ρεαλιστικά δεδομένα με λυρικές αποχρώσεις, συγκροτώντας ένα υβριδικό αφηγηματικό πλαίσιο που ισορροπεί ανάμεσα στη βιωματική αλήθεια και την ποιητική υπέρβαση.
Εικονογραφημένο Παιδικό Βιβλίο
Το βραβείο Εικονογραφημένου Παιδικού Βιβλίου απονέμεται ομόφωνα στο βιβλίο Τι κοιτάζουν; σε κείμενο και εικονογράφηση της Αγγελικής Μπόζου (εκδ. Μικρή Σελήνη). Το βιβλίο διακρίνεται για την πρωτοτυπία, τη σύγχρονη αισθητική και τη βαθιά εμπειρική και καλλιτεχνική του αξία. Πρόκειται για ένα πρωτότυπο βιβλίο χωρίς γραμμική αφήγηση, το οποίο, μέσα από ελάχιστες λέξεις, ξεδιπλώνει με μαγική απλότητα μια ιδέα που αφορά τις διαφορετικές οπτικές γωνίες και την υποκειμενικότητα της προσωπικής ματιάς. Με λιτό αλλά ουσιαστικό τρόπο, το βιβλίο προσκαλεί το παιδί να παρατηρήσει τον κόσμο γύρω του και να ανακαλύψει ότι υπάρχουν πολλοί διαφορετικοί τρόποι να κοιτάζει κανείς, καθώς ο καθένας μας εστιάζει σε κάτι άλλο. Μέσα από αυτή τη διαδικασία, το παιδί οδηγείται στην κατανόηση ότι συνυπάρχουν
πολλαπλές οπτικές και, κατ’ επέκταση, πολλές διαφορετικές πραγματικότητες. Το βιβλίο δεν καθοδηγεί ούτε επιβάλλει ερμηνείες, αλλά αφήνει χώρο στο παιδί να συμμετέχει ενεργά, να σκεφτεί, να αισθανθεί και να διαμορφώσει τη δική
του ανάγνωση. Η εικαστική γλώσσα του βιβλίου, με εντυπωσιακές οργανικές φόρμες, παιχνιδιάρικη χρωματική παλέτα και πλούσια οπτικά στοιχεία, ενισχύει αυτή την εμπειρία, ενεργοποιώντας τη φαντασία, την παρατηρητικότητα και τη χαρά
της ανακάλυψης. Η εικονογράφηση είναι ελεύθερη, φρέσκια και σύγχρονη, με ροή και δύναμη, και χαρακτηρίζεται από υψηλή αισθητική ποιότητα που προσφέρει εικαστική καλλιέργεια. Ιδιαίτερα ευφυές είναι και το εικαστικό εύρημα των κοπτικών στις σελίδες, μέσα από τα οποία το ένα σαλόνι συνδέεται οργανικά με το επόμενο. Με τον τρόπο αυτό επιτρέπεται σε κάτι νέο να αναδύεται κάθε φορά και να ενισχύεται η συνέχεια της εμπειρίας και η αίσθηση της ανακάλυψης. Η Μπόζου δεν περιορίζεται στην αναπαράσταση μιας ιστορίας, αλλά δημιουργεί μια εμπειρία θέασης. Η λιτότητα των μέσων, η ευρηματική χρήση της σύνθεσης και η έμφαση στη διαλογική σχέση μεταξύ των εικόνων και του κειμένου το καθιστούν ένα εξαιρετικό παράδειγμα σύγχρονου εικονογραφημένου βιβλίου.
Εφηβικό-Νεανικό Λογοτεχνικό Βιβλίο
Το βραβείο Εφηβικού-Νεανικού Βιβλίου απονέμεται κατά πλειοψηφία στο μυθιστόρημα της Άννας Κουππάνου, Όταν μας άφησε η θάλασσα. Μια ιστορία βασισμένη σε πραγματικά γεγονότα από την Κύπρο του 1974 (εκδ. Πατάκη). Στο συγκεκριμένο μυθιστόρημα, η Κουππάνου πραγματεύεται ζητήματα συλλογικής μνήμης, προσφυγιάς, ξεριζωμού, αλλά και αναζήτησης ταυτότητας σε έναν κατακερματισμένο σύγχρονο κόσμο. Η συγγραφέας μετουσιώνει επιδέξια σε τέχνη την ιστορική αλήθεια, το βίωμα και τις προσωπικές μαρτυρίες επιλέγοντας να μην αφηγηθεί την Ιστορία (που παραπέμπει ευθέως στην κυπριακή τραγωδία) με όρους ρεαλιστικής καταγραφής, αλλά μέσω μιας υψηλής ποιητικής σύλληψης, όπου το φυσικό στοιχείο και το ιστορικό γεγονός συμπλέκονται αδιάρρηκτα. Στον πυρήνα της αφηγηματικής κατασκευής βρίσκεται η κεντρική μεταφορά της «φυγής» μέσω της θάλασσας. Η θάλασσα εδώ δεν λειτουργεί απλώς ως σκηνικό, αλλά ως οντολογική σταθερά που η απώλειά της σηματοδοτεί τη διαταραχή της κανονικότητας και την εισβολή του «παράλογου». Η συγγραφέας διαχειρίζεται το ιστορικό τραύμα μέσω της εικαστικής δύναμης του συμβόλου: η διχοτόμηση του χώρου δεν είναι μόνο γεωγραφική, αλλά και υπαρξιακή, διαχωρίζοντας το «εδώ» από το «εκεί», το παρόν από το παρελθόν, και την αλήθεια από την επιβεβλημένη λήθη. Το κείμενο διακρίνεται για τη λυρική του πυκνότητα και την προσεκτική επιλογή των λέξεων. Η αφήγηση προσφέρει μια προοπτική που, ενώ αναγνωρίζει το βάρος του παρελθόντος, στρέφεται αποφασιστικά προς το μέλλον και την ελπίδα της επανένωσης — όχι απαραίτητα εδαφικής, αλλά ψυχικής.
Στην ίδια κατηγορία μειοψήφησε το βιβλίο του Γιώργου Κ. Παναγιωτάκη, Αμφίβια (εκδ. Πατάκη). Στο συγκεκριμένο μυθιστόρημα, ο Παναγιωτάκης οικοδομεί με αφηγηματική δεξιοτεχνία και υφολογική πυκνότητα ένα δυστοπικό σύμπαν, το οποίο λειτουργεί ως μια οξυδερκής αλληγορία της σύγχρονης υπαρξιακής και κοινωνικής συνθήκης. Το έργο διακρίνεται για την υποβλητική του ατμόσφαιρα, όπου η διαφορετικότητα δεν προσεγγίζεται απλώς ως βιολογική ιδιότητα, αλλά ανάγεται σε οντολογική κατάσταση. Οι έφηβοι πρωταγωνιστές κινούνται σε έναν μεταιχμιακό χώρο, ακροβατώντας ανάμεσα στη στεγνή λογική μιας στείρας κανονικότητας και στη σκοτεινή, αλλά ζωτική ελευθερία του ενστίκτου. Ο συγγραφέας συνθέτει ένα περιβάλλον καφκικού εγκλωβισμού, όπου ο ευαίσθητος κόσμος των εφήβων δοκιμάζεται μέσα στη ρευστότητα της διαμόρφωσης ταυτότητας. Η γραφή του Παναγιωτάκη είναι κοφτή, ενίοτε κυνική, αλλά βαθιά συναισθηματική, επιτυγχάνοντας μια αξιοσημείωτη οικονομία λόγου που εντείνει την αφηγηματική ένταση.
Βιβλίο Γνώσεων για Παιδιά
Το Κρατικό Βραβείο Βιβλίου Γνώσεων για παιδιά απονέμεται «εξ ημισείας» στο βιβλίο των Νίκου Μαθιουδάκη, Μάνου Μπονάνου, Το όνομα μου είναι… Κική Δημουλά, σε εικονογράφηση της Αγγελικής Μπόζου (εκδ. Ίκαρος) και στο βιβλίο της Αλεξάνδρας Σέλελη, Ιστορίες για εφτάψυχα σκουπίδια, σε εικονογράφηση της Πετρούλας Κρίγκου (εκδ. Καλέντης).
Το πρώτο, το βιβλίο των Νίκου Μαθιουδάκη και Μάνου Μπονάνου, συνιστά μια υποδειγματική γραφή της συγκεκριμένης, και πολύ περιορισμένης εκδοτικά, θεματικής των βιβλίων γνώσεων. Εντάσσεται στην ευρύτερη σειρά του εκδοτικού οίκου που στοχεύει στη γνωριμία του εφήβου και, ενδεχομένως, του μη μυημένου ενήλικα, με τον βίο και την πνευματική δημιουργία κορυφαίων Ελλήνων ποιητών. Στη συγκεκριμένη έκδοση, και μέσα από την αλληλεπίδραση των κωδίκων, επιτυγχάνεται η διέγερση του πνεύματος του αναγνώστη και αναπτύσσεται μια συνομιλία με την ποιήτρια Κική Δημουλά, την ποιητική φυσιογνωμία του εγώ και την ίδια τη φύση της ποίησης. Διαρθρωμένο σε μικρά ευσύνοπτα κεφάλαια, τα οποία δεν προϋποθέτουν μια γραμμική ανάγνωση, διακρίνεται για την επιλογή και την οργάνωση του αφηγηματικού του υλικού, καθώς και για την εμπνευσμένη εικαστική του παρουσίαση που προσδίδει στο έργο αισθητική και καλλιτεχνική αξία. Το ύφος της γραφής κινείται ανάμεσα στην έγκυρη πληροφορία και την ποιητική ευαισθησία. Ο γλωσσικός κώδικας διευκολύνει την πρόσληψη εννοιών θεωρητικού περιεχομένου, ενώ η ενσωμάτωση βιογραφικών στοιχείων και κριτικών παραθεμάτων, καθώς και επιλεγμένων αποσπασμάτων από το ποιητικό της έργο, αφυπνίζουν την περιέργεια του αναγνώστη παρωθώντας τον να αναζητήσει εξωκειμενικά το ίδιο το έργο. Το αποτέλεσμα είναι η σύνθεση να υπερβαίνει τα μέρη του συνόλου, να προσφέρεται ένα υπόβαθρο προσεκτικά κατασκευασμένο για να υπηρετηθούν οι στόχοι του βιβλίου: να οικειοποιηθούμε στιγμές του καθημερινού βίου, την κοσμο-αντίληψη, το πνευματικό έργο, την ποιητική μιας από τις σημαντικότερες νεοελληνικές ποιητικές φωνές.
Το δεύτερο, το βιβλίο της Αλεξάνδρας Σέλελη, διακρίνεται για την πρωτότυπη αφηγηματική σύλληψη του καθόλα επίκαιρου θέματος της υπερκύκλωσης των υλικών. Η οργάνωσή του σε μικρά δισέλιδα κεφάλαια κινεί την περιέργεια του αναγνώστη που παρατηρεί, συλλέγει, οργανώνει πληροφορίες και γίνεται συνδημιουργός μιας πρακτικής που ανιχνεύεται ήδη από τα αρχαία χρόνια. Η συγγραφέας υποβάλλει συστηματικά το ερώτημα του πώς τα υλικά γίνονται οπτικές αφηγήσεις που μιλούν για πράγματα που δεν έχουν ξεχαστεί αλλά και για τη νοοτροπία των ανθρώπων που έζησαν την εποχή της επανάχρησής τους. Η εικονογράφηση επιλέγει να αναδείξει ένα από τα αντικείμενα της περιγραφικής αφήγησης στο οποίο στρέφει το βλέμμα του αναγνώστη για να διευκολύνει με τον πολυτροπικό διάλογο τη διαδικασία της πρόσληψης. Κάθε κεφάλαιο ξεκινά με ένα εισαγωγικό σημείωμα που θέτει έναν προβληματισμό για το παιδί-αναγνώστη. Ακολουθεί μια ιστορία που η συγγραφέας αντλεί είτε από τις οικογενειακές της αναμνήσεις είτε από την ίδια την Ιστορία και στην απέναντι σελίδα ερμηνεύεται με απλό κατανοητό λόγο το λεξιλόγιο που χρησιμοποιήθηκε διευκολύνοντας την κατανόηση όρων όπως επανάχρηση ή μεταποίηση αλλά και εννοιών, όπως παλίμψηστο και συμπόσιο. Οι επιλογές του υλικού με εμφανή διακειμενικά στοιχεία διατρέχουν πολιτισμικές ζώνες (κιντσούγκι, Ιαπωνία) και διαφορετικές χρονικές περιόδους ανασημασιοδοτώντας το bricolage του ανθρωπολόγου Claude Lévi-Strauss. Παράλληλα, και μέσα από την προβολή έργων τέχνης, ο αναγνώστης γνωρίζει εκφάνσεις της υλικής και άυλης πολιτισμικής μας κληρονομιάς. Η μικρο-ιστορία των ανθρώπων επιτυγχάνει την ισορροπία μεταξύ λογοτεχνικής αφήγησης και χρηστικών κειμένων με αποτέλεσμα η γνώση να μεταφέρεται με ευχάριστο τρόπο. Η πρακτική της μεταποίησης δημιουργεί και έναν αφηγηματικό τόπο ανταλλαγής αναμνήσεων προσδίδοντάς τους πολλαπλές σημασιοδοτήσεις.
Στην ίδια κατηγορία μειοψήφησαν, το βιβλίο της Σάντης Αντωνίου, Πόσα μέτρα είναι ο κόσμος μας; Η ζωή, το έργο και ο κόσμος του Αδαμάντιου Διαμαντή, σε εικονογράφηση της Έλενας Τσιγαρίδου (εκδ. Καλειδοσκόπιο) και το βιβλίο της Μαρίζας Ντεκάστρο, 2194 ημέρες πολέμου. 1 Σεπτεμβρίου 1939 – 2 Σεπτεμβρίου 1945, σε εικονογράφηση του Αχιλλέα Ραζή (εκδ. Μεταίχμιο).
Το βιβλίο της Σάντης Αντωνίου λειτουργεί ως μια πολυτροπική σπουδή πάνω στη σχέση του ζωγράφου Αδαμάντιου Διαμαντή με τον τόπο, τον χρόνο και την έννοια της μνημείωσης. Η συγγραφέας υιοθετεί μια γλώσσα στρωτή, αφηγηματική, που ενσωματώνει αρμονικά πληροφορίες για τη ζωή του Διαμαντή (οι σπουδές, η επιστροφή στο νησί, η περιήγηση στα χωριά, η τραγωδία του ’74) χωρίς να διαταράσσεται ο λογοτεχνικός ρυθμός. Το κείμενο λειτουργεί ως οδηγός, ξεναγώντας τον αναγνώστη στο εργαστήριο του καλλιτέχνη και στη διαδικασία της δημιουργίας, απομυθοποιώντας την έμπνευση και αναδεικνύοντας τον μόχθο της παρατήρησης. Η εικονογράφηση του βιβλίου χαρακτηρίζεται από ρεαλισμό, προσοχή στη λεπτομέρεια και μια ιδιαίτερη διαχείριση του φωτός. Οι εικόνες του βιβλίου δεν είναι απλώς αναπαραστάσεις γεγονότων, αλλά εικαστικά σχόλια πάνω στο έργο του βιογραφούμενου.
Το βιβλίο της Μαρίζας Ντεκάστρο αποτελεί ένα εγχείρημα υψηλής πολυπλοκότητας που αποπειράται να συμπυκνώσει την ιστορική εμπειρία του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου σε ένα βιβλίο για το παιδικό αναγνωστικό κοινό, συνδυάζοντας την ιστοριογραφική ακρίβεια με την υψηλή αισθητική. Η αφηγηματική δύναμη του έργου, η οποία πηγάζει ακριβώς από τη δομική επιλογή της χρονολογικής καταγραφής, το καθιστά ένα «crossover» ανάγνωσμα που επιτρέπει στον αναγνώστη να αντιληφθεί την ιστορία όχι ως μια θολή αφήγηση, αλλά ως μια αλληλουχία γεγονότων με αιτιακές σχέσεις, προσφέροντας μια ξεκάθαρη «χαρτογράφηση» της εποχής. Ταυτόχρονα, η ρεαλιστική τεχνοτροπία και η φαινομενική «στατικότητα» των εικόνων λειτουργούν ως αντίβαρο στη βία των γεγονότων. Οι εικόνες δεν διακοσμούν απλώς· συνομιλούν με το κείμενο προσδίδοντας μια σιωπηλή, αλλά βαθιά συναισθηματική βαρύτητα, αναδεικνύοντας την ανθρώπινη διάσταση πίσω από τις μάχες.
ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΡΑΤΙΚΩΝ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΩΝ ΒΡΑΒΕΙΩΝ
ΚΡΑΤΙΚΑ ΒΡΑΒΕΙΑ 2025 ΓΙΑ ΤΟ ΕΚΔΟΤΙΚΟ ΕΤΟΣ 2024
ΣΚΕΠΤΙΚΟ ΒΡΑΒΕΥΣΗΣ
Στην τελική συνεδρίαση της, για την κρίση του εκδοτικού έτους 2024 και την επιλογή των Κρατικών Λογοτεχνικών Βραβείων 2025, η Επιτροπή για τα Κρατικά Βραβεία Λογοτεχνίας, το Μεγάλο Βραβείο Γραμμάτων, το Βραβείο Πρωτοεμφανιζόμενου Συγγραφέα, το Ειδικό Θεματικό Βραβείο και τα Βραβεία Δοκιμίου-Μαρτυρίας, κατέληξε στις εξής αποφάσεις:
Το Μεγάλο Βραβείο Γραμμάτων απονέμεται εξ ολοκλήρου, ισότιμα και από κοινού σε κάθε έναν από τους εξής Νεοελληνιστές : Vincenzo Rotolo (Βιντσέντζο Ρότολο), Jacques Bouchard (Ζακ Μπουσάρ), Roderick Beaton (Ρόντρικ Μπήτον) και Μόσχο Μορφακίδη-Φυλακτό, για τη συνολική προσφορά του έργου τους στα Γράμματα.
Ο Vincenzo Rotolo (Παλέρμο, 1931), ο Jacques Bouchard (Κεμπέκ, 1940), ο Roderick Beaton (Εδιμβούργο, 1951) και ο Μόσχος Μορφακίδης-Φυλακτός (Δράμα, 1954) συνέβαλαν σημαντικά στην προβολή και διάδοση της νεοελληνικής λογοτεχνίας διεθνώς μέσα από τις μεταφράσεις αξιόλογων έργων της στην ιταλική, τη γαλλική, την αγγλική και την ισπανική γλώσσα, ενώ παράλληλα συνεισέφεραν επί δεκαετίες και συνεχίζουν άοκνα να υπηρετούν τις νεοελληνικές σπουδές σε διαρκώς επιδεινούμενες γι’ αυτές τις σπουδές συνθήκες στο ακαδημαϊκό πεδίο των ανθρωπιστικών επιστημών.
Το έργο του Vincenzo Rotolo (Παλέρμο, 1931) συνεχίζει την ακμαία στη διάρκεια του 20ού αιώνα παράδοση των νεοελληνικών σπουδών στην Ιταλία. Ο Rotolo σπούδασε στο Πανεπιστήμιο της γενέτειράς του Κλασική Φιλολογία ως μαθητής του φημισμένου ελληνιστή Bruno Lavagnini (Μπρούνο Λαβανίνι), αλλά το ενδιαφέρον του και για τη νέα ελληνική γλώσσα και τη λογοτεχνία της εκδηλώθηκε ήδη από τα χρόνια των βασικών σπουδών του. Συνεχίζοντας τις σπουδές του για ένα έτος στο ΑΠΘ, είχε την ευκαιρία να γνωρίσει το έργο των σημαντικών Ελλήνων ποιητών και πεζογράφων της γενιάς του 1930. Ύστερα από πρόσκληση του Λαβανίνι, υπηρέτησε ως διευθυντής στο Ιταλικό Ινστιτούτο Αθηνών επί μία δεκαετία, από το 1954 μέχρι το 1964. Αυτή η πολύχρονη παραμονή του στην Ελλάδα τού επέτρεψε να γνωρίσει σε βάθος τη νεοελληνική γλώσσα και τη σύγχρονη λογοτεχνία της. Ύστερα από την επιστροφή του στην Ιταλία, δίδαξε αρχικά στο Λύκειο Vittorio Emmanuele II της γενέτειράς του και στη συνέχεια, από το 1967, σταδιοδρόμησε στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου του Παλέρμο, φτάνοντας στη θέση του καθηγητή της Νεοελληνικής Γλώσσας και Φιλολογίας. Παράλληλα διετέλεσε Πρόεδρος του Σικελικού Ινστιτούτου Βυζαντινών και Νεοελληνικών Σπουδών «Bruno Lavagnini» από το 1993 έως το 2021.
Ακολουθώντας το παράδειγμα του Λαβανίνι ως ελληνιστή ευρέος φάσματος, το ακαδημαϊκό έργο του Rotolo αναπτύχθηκε σε εκατοντάδες δοκίμια και φιλολογικές μελέτες που καλύπτουν τα πεδία της κλασικής, της βυζαντινής και της νεοελληνικής φιλολογίας. Σε ό,τι αφορά ειδικότερα την ενασχόλησή του με τη νεοελληνική φιλολογία, πραγματεύτηκε θέματα γύρω από την ιστορία της ελληνικής γλώσσας, το γλωσσικό ζήτημα, τον Νεοελληνικό Διαφωτισμό και τον Κοραή, όπως και το έργο σημαντικών δημιουργών της νεότερης ελληνικής ποίησης – ανάμεσά τους ο Σολωμός, ο Ελύτης, ο Ρίτσος, ο Βρεττάκος και ο Πατρίκιος. Η αφοσίωσή του στις νεοελληνικές φιλολογικές σπουδές στο Πανεπιστήμιο του Παλέρμο εμφαίνεται από το γεγονός ότι η νεοελληνική γλώσσα και λογοτεχνία διδάσκονται στο συγκεκριμένο Πανεπιστήμιο μέχρι σήμερα.
Παράλληλα με το αμιγώς ακαδημαϊκό έργο του, ο Rotolo ασχολήθηκε συστηματικά με τη μετάφραση αξιόλογων νεοελληνικών λογοτεχνικών και γραμματειακών έργων, τα οποία καλύπτουν ένα μεγάλο φάσμα εποχών και ειδών: Ευστάθιος Θεσσαλονίκης, Η Άλωσις της Θεσσαλονίκης (Παλέρμο 1961), Λίβιστρος και Ροδάμνη (Αθήνα 1965), Λέων Αλλάτιος, Ελλάς (Παλέρμο 1966), Οδυσσέας Ελύτης, 21 ποιήματα (Παλέρμο 1968), Διονύσιος Σολωμός, Διάλογος (Παλέρμο 1970), Νικηφόρος Βρεττάκος, Ποιήματα (Παλέρμο 1971), Κωστούλα Μητροπούλου, Το χρονικό των τριών ημερών (Παλέρμο 1976), Νικηφόρος Βρεττάκος, Δώδεκα σικελικά ποιήματα (Παλέρμο 1987), Νικηφόρος Βρεττάκος, Συνάντηση με τη θάλασσα (Λουξεμβούργο 1992), Τάκης Βαρβιτσιώτης, Νήματα της Παρθένου (Λουξεμβούργο 1995). Ιδιαίτερα με τον Βρεττάκο ο Rotolo ανέπτυξε στενή προσωπική φιλία, τόσο στη διάρκεια της παραμονής του στην Αθήνα, όπου γνωρίστηκαν, όσο και αργότερα στο Παλέρμο, όταν ο Βρετάκος έζησε εκεί αυτοεξόριστος, κατά τη διάρκεια της στρατιωτικής δικτατορίας στην Ελλάδα. H αναγνώριση του έργου του Rotolo στην Ελλάδα καταδεικνύεται από το ότι, μεταξύ άλλων, είναι επίτιμος διδάκτωρ του ΕΚΠΑ, αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, αντεπιστέλλον μέλος της Εταιρείας Συγγραφέων και επίτιμο μέλος του Φιλολογικού Συλλόγου «Παρνασσός». Έχει επίσης τιμηθεί με πολλές διακρίσεις.
Ο Jacques Bouchard (Κεμπέκ, 1940) σπούδασε Κλασική Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο Λαβάλ, στον γενέθλιο τόπο του, και Νεοελληνική Φιλολογία στο ΕΚΠΑ (1965-1970). Από τα πρώτα του ερευνητικά βήματα, πάντοτε λεπταίσθητος και ενεργός, είναι βουτηγμένος στα Νεοελληνικά Γράμματα, τη Γραμματεία και την ενασχόληση με την ελληνική γλώσσα ως πατρίδα, για να χρησιμοποιήσουμε φράση του Γιώργου Σεφέρη. Υποστήριξε τη διδακτορική διατριβή του για τον Γεώργιο Τερτσέτη στο ΑΠΘ, με εισηγητές τους διακεκριμένους καθηγητές του Κ.Θ. Δημαρά, Γ.Π. Σαββίδη και Γιώργο Μπαμπινιώτη (Γεώργιος Τερτσέτης: Βιογραφική και φιλολογική μελέτη [1800-1843], Αθήνα, 1970). Η ενασχόληση με τον Τερτσέτη συστήνει και συγχρόνως προοικονομεί την ενασχόληση του Bouchard με τον Νεοελληνικό Διαφωτισμό, η μελέτη του οποίου συγκρότησε σταδιακά μια διά βίου μαθητεία. Ένδειξη, αν όχι απόδειξη, του ζωηρού ενδιαφέροντός του για τον Νεοελληνικό Διαφωτισμό, όπως αυτός αναπτύχθηκε στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες, είναι ότι παρακολούθησε μαθήματα ρουμανικών –γλώσσα την οποία ομιλεί– στο Πανεπιστήμιο του Μπρασόβ της Ρουμανίας (1975) και μαθήματα τουρκικών (1983-1984), αφού η μελέτη κειμένων του Νεοελληνικού Διαφωτισμού συχνά οδηγεί και προϋποθέτει Οθωμανικά αρχεία, αλλά και σανσκριτικών (1996-1998) στο Πανεπιστήμιο του ΜακΓκιλ (McGill University) του Μοντρεάλ. Ήδη τον Δεκέμβριο του 1970, ο Κ.Θ. Δημαράς του πρότεινε να προμηθευτεί μια έκδοση των Φιλοθέου Παρέργων (1717), ενός desideratum της Νεοελληνικής Φιλολογίας. Πρόκειται για έργο του Νικολάου Μαυροκορδάτου (1680-1730), γιου του Αλεξάνδρου του εξ Απορρήτων, του πρώτου Φαναριώτη που ηγεμόνευσε στη Βλαχία και στη Μολδαβία, εκπροσώπου του πρώιμου Νεοελληνικού Διαφωτισμού. Ο Bouchard εντόπισε δώδεκα χειρόγραφα αντίγραφα του κειμένου, μέσω αντιβολής τα ταξινόμησε σε τρεις οικογένειες, πριν προχωρήσει στη γαλλική απόδοση του κειμένου –«έχουμε να κάνουμε εδώ με το πρώτο νεοελληνικό μυθιστόρημα, ή, αν θέλουμε να ακριβολογήσουμε πολύ, με την πρώτη νεοελληνική απόπειρα για τη σύνταξη μυθιστορήματος», σύμφωνα με τον Κ.Θ. Δημαρά–στη γαλλική γλώσσα, την πρώτη έντυπη έκδοση σε ξένη γλώσσα, η οποία παρουσιάστηκε στο Γαλλικό Ινστιτούτο Αθηνών το 1989. Ακαταπόνητος, ωστόσο, ο Bouchard φρόντισε να μεταφραστεί και να μεταγλωττιστεί το κείμενο στη νεότερη ελληνική γλώσσα από τον Διονύσιο Χατζόπουλο (Αθήνα 2017).
Δεινός νεοελληνιστής ο Bouchard διετέλεσε καθηγητής Νεοελληνικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο του Μοντρεάλ, ενώ από το 1970 έως το 1973 δίδαξε αρχαία και νέα ελληνικά στο Πανεπιστήμιο Λαβάλ. Υπήρξε ο πρώτος πρόεδρος της Έδρας Φρίξου Παπαχρηστίδη Νεοελληνικών Σπουδών και Καναδοελληνικών Σπουδών, που ιδρύθηκε το 1998 στο Πανεπιστήμιο ΜακΓκιλ και διευθυντής του Διαπανεπιστημιακού Κέντρου Νεοελληνικών Σπουδών του Πανεπιστημίου του Μοντρεάλ από το 2001 έως το 2007, καλλιεργώντας με συνέπεια τις νεοελληνικές σπουδές, αναθέτοντας μεταφράσεις, μεταφράζοντας και ο ίδιος, επιβλέποντας διατριβές, πάντοτε ανήσυχος και ανησυχών, επιμένοντας στη διάδοση της ελληνικής γλώσσας «στις γειτονιές του κόσμου» – «Η ελληνική γλώσσα είναι η μητρική γλώσσα του δυτικού πολιτισμού», συνηθίζει να λέει. Τα ακαδημαϊκά του ενδιαφέροντα είναι ευρύτατα. Περιστρέφονται, όπως κιόλας ειπώθηκε, γύρω από τον πρώιμο Νεοελληνικό Διαφωτισμό, τις Ελληνο-Ρουμανικές σχέσεις κατά τον 18ο αιώνα, τον ελληνικό υπερρεαλισμό και τη λογοτεχνική μετάφραση. Ανάμεσα στους συγγραφείς που έχει μεταφράσει συγκαταλέγονται, εκτός του Νικολάου Μαυροκορδάτου, ο Κ.Π. Καβάφης, ο Ανδρέας Εμπειρίκος, ο Νίκος Εγγονόπουλος, ο Μίλτος Σαχτούρης, ο Έκτωρ Κακναβάτος, ο Παύλος Μάτεσις, η Μαργαρίτα Καραπάνου, ο Νίκος Καχτίτσης, η Ζυράνα Ζατέλλη, η Μπίλη Βέμη.
Ο Roderick Beaton (Εδιμβούργο, 1951) σπούδασε αγγλική φιλολογία στο Πανεπιστήμιο του Κέμπριτζ, από όπου έλαβε και το διδακτορικό του δίπλωμα στη νεοελληνική φιλολογία το 1976 με θέμα το ελληνικό δημοτικό τραγούδι (Myth and tradition in modern Greek folk poetry, a study of non-literate tradition, its technique and aims, in the context of lyric and ballad, rather than epic poetry). Η ακαδημαϊκή του πορεία ξεκίνησε το 1981. Από το 1988 μέχρι το 2018 δίδαξε σύγχρονη ελληνική και βυζαντινή ιστορία, γλώσσα και λογοτεχνία στο Βασιλικό Κολέγιο (King’s College) του Πανεπιστημίου του Λονδίνου, όπου κατείχε την έδρα Κοραή του Κέντρου Ελληνικών Σπουδών. Επίσης από το 2012 ως το 2018 ήταν διευθυντής του Κέντρου Ελληνικών Σπουδών. Διατηρώντας διά βίου, ήδη από τα εφηβικά του χρόνια, σταθερή επαφή με την ελληνική λογοτεχνία και την ελληνική πραγματικότητα, λόγω των μεγάλων διαστημάτων παραμονής του στην Ελλάδα, ο Beaton ανέπτυξε ένα ποσοτικά επιβλητικό και από την άποψη της ποιότητάς του σύνθετο και πολύπτυχο έργο, αναμετρημένος με τη συνθετική θεώρηση, μεταξύ φιλολογίας και ιστορίας, ζητημάτων σε ένα πολύ ευρύ φάσμα ενδιαφερόντων: δημοτική παράδοση, έντεχνη λογοτεχνία (ποίηση και πεζογραφία), αρχαίος, μεσαιωνικός, νεότερος και σύγχρονος ελληνικός πολιτισμός. Ακαταπόνητος ερευνητής ο Beaton συνέγραψε, επιμελήθηκε και μετέφρασε ή συμμετείχε με κείμενά του σε περισσότερα από 30 βιβλία ιστορικού και φιλολογικού χαρακτήρα. Δείκτης της ευρείας αναγνώρισης του έργου του είναι τα πολλά βιβλία του τα οποία εκδόθηκαν στην Ελλάδα ως μεταφράσεις των αγγλικών εκδόσεων που προηγήθηκαν: Εισαγωγή στη νεότερη ελληνική λογοτεχνία: ποίηση και πεζογραφία, 1821-1992 (1996˙ η πρώτη συνθετική θεώρηση της νεότερης ελληνικής ποίησης και πεζογραφίας από τη σκοπιά της ιστοριογραφίας της λογοτεχνίας), Η ερωτική μυθιστορία του ελληνικού μεσαίωνα (1997), Γιώργος Σεφέρης: περιμένοντας τον άγγελο (2003˙ βιογραφία του ποιητή Γιώργου Σεφέρη, βασισμένη στην αξιοποίηση του αρχείου του, όπου συνδυάζονται υποδειγματικά η πραγματολογική τεκμηρίωση και η αφηγηματική χάρη), Ο Καζαντζάκης μοντερνιστής και μεταμοντέρνος (2009), Η ιδέα του έθνους στην ελληνική λογοτεχνία (2015), Ο πόλεμος του Μπάιρον: ρομαντική εξέγερση, Ελληνική Επανάσταση (2015), Eλλάδα: Βιογραφία ενός σύγχρονου έθνους (2020), Οι Έλληνες: Μια παγκόσμια ιστορία (2022), Η Ελληνική Επανάσταση του 1821 και η παγκόσμια σημασία της (2024).
Στην εισαγωγή του βιβλίου του Οι Έλληνες: Μια παγκόσμια ιστορία ο Beaton δηλώνει ότι «ως Έλληνες νοούνται όσοι μιλούν ελληνικά», ανακαλώντας τη ρήση του αρχαίου ρήτορα Ισοκράτη η οποία αναγράφεται στο επιστύλιο πάνω από την είσοδο της Γενναδείου Βιβλιοθήκης στην Αθήνα: «Έλληνες καλούνται οι της παιδεύσεως της ημετέρας μετέχοντες». Ο Beaton, θεμελιώνοντας συν τω χρόνω το έργο του στη διαχρονική θεώρηση του ελληνισμού και ιδίως της ελληνικής γλώσσας ως θεμέλιων λίθων του δυτικού και γενικότερα του παγκόσμιου πολιτισμού εστίασε το ερευνητικό και συγγραφικό ενδιαφέρον του στην ανάδειξη εκείνων των στοιχείων που συγκρότησαν την ιδιοσυστασία του νεότερου ελληνισμού στα πλαίσια του εθνικού κράτους ως αυτοτελούς ιστορικής και πολιτισμικής οντότητας, οργανικό μέρος της οποίας είναι και η λογοτεχνία. Αυτή, τη νεοελληνική λογοτεχνία, μελέτησε και μελετά σε πλάτος και σε βάθος σε όλη της την έκταση, από τις απαρχές της μέχρι τις μέρες μας.
Ο Mόσχος Μορφακίδης-Φυλακτός (Δράμα, 1954), νεοελληνιστής, συγγραφέας και μεταφραστής, υπηρετεί σήμερα ως καθηγητής Βυζαντινής και Νεοελληνικής Λογοτεχνίας στο Πανεπιστήμιο της Γρανάδας, από τη Φιλοσοφική Σχολή του οποίου αποφοίτησε το 1978. Από το ίδιο πανεπιστήμιο αναγορεύτηκε διδάκτωρ Κλασικής Φιλολογίας το 1986, αφού, ως υπότροφος του Υπουργείου Εξωτερικών της Ισπανίας, πραγματοποίησε στο ίδιο πανεπιστήμιο τις μεταπτυχιακές σπουδές του (1978-1980).
Έχει συγγράψει βιβλία-σημεία αναφοράς, περισσότερα από 150 άρθρα σχετικά με την καταλανική παρουσία στην Ελλάδα, τη βυζαντινή λογοτεχνία, τη νεοελληνική λογοτεχνία, τον περιηγητισμό στον ελληνικό χώρο, τις μεταφράσεις βυζαντινής και νεοελληνικής λογοτεχνίας στα ισπανικά και ισπανικής λογοτεχνίας στα ελληνικά. Τα βιβλία τα οποία έχει συγγράψει καταδεικνύουν το εύρος των ερευνητικών του ενδιαφερόντων, αλλά και την έμμοχθη επιμονή του για τη διερεύνηση των τροχιών σε διασταύρωση της βυζαντινής και ελληνικής Γραμματείας με την αντίστοιχη στον ισπανόφωνο κόσμο, τον Θερβάντες, αλλά και τη διάδοση μορφών του λαϊκού πολιτισμού, με πεδίο ενδιαφέροντος το θέατρο σκιών.
Συγχρόνως ο Μορφακίδης-Φυλακτός έχει επιμεληθεί συλλογικούς τόμους, στο πλαίσιο των ερευνητικών ενδιαφερόντων του για τη βυζαντινή ιστοριογραφία, τις ισπανικές πηγές σχετικά με το Βυζάντιο και τη σύγχρονη Ελλάδα, καθώς και τη νεοελληνική λογοτεχνία και λεξικογραφία, αλλά και οργανικούς διανοουμένους με εξέχουσα παρουσία και δράση στην Ελλάδα κατά τον 20ό αιώνα, όπως ο Κωνσταντίνος Τσάτσος. Είναι, επίσης, Ιδρυτής και διευθυντής (1997-2006) του περιοδικού Estudios Neogriegos (εκδότης: Sociedad Hispánica de Estudios Neogriegos) και μέλος της επιστημονικής επιτροπής των περιοδικών Erytheia (Revista de Estudios bizantinos y neogriegos. 1995-2000)· Byzantion Nea Hellas (Κέντρο Βυζαντινών και Νεοελληνικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Χιλής)· Florentia Iliberitana (Revista de Estudios de la Antigüedad. 1990-2000)· Música Oral del Sur (Revista de etnomusicología). Διευθύνει τη συλλογή των δίγλωσσων Ελληνο-Ισπανικών λεξικών υπό τον τίτλο Diccionarios Granada.
Η υπερτριακονταετής ακαδημαϊκή δράση του χαρακτηρίζεται από την ακάματη προσπάθειά του όσον αφορά στην εισαγωγή και στην ενίσχυση των βυζαντινών και νεοελληνικών σπουδών, σημείο αναφοράς σήμερα για όλο τον ισπανόφωνο κόσμο, στην Ισπανία και, ειδικότερα, στο Πανεπιστήμιο της Γρανάδας. Το 1998 εμπνεύστηκε και δημιούργησε το Κέντρο Βυζαντινών, Νεοελληνικών και Κυπριακών Σπουδών («Centro de Estudios Bizantinos, Neogriegos y Chipriotas de Granada»/ C.E.B.N.Ch.), ινστιτούτου συνδεδεμένου με το Πανεπιστήμιο της Γρανάδας, το οποίο διευθύνει μέχρι σήμερα, ενώ υπήρξε Πρόεδρος της Ισπανικής Εταιρείας Νεοελληνικών Σπουδών (1996-2001). Παράλληλα και συγχρόνως, υπήρξε ιδρυτικό μέλος της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Νεοελληνικών Σπουδών και μέλος του ΔΣ (1995-2000), θέση που κατέχει από το 2011 έως σήμερα, ενώ είναι μέλος του ΔΣ της Σχολής Μετάφρασης και Διερμηνείας του Πανεπιστημίου της Γρανάδας.
Η συμβολή του Μορφακίδη-Φυλακτού στην εδραίωση, προβολή και διάδοση των ελληνικών σπουδών στην Ισπανία, τόσο μέσα από τη διδασκαλία και τη δημοσίευση πλήθους μελετών, όσο και μέσα από τη δράση του ως διευθυντή του Κέντρου Βυζαντινών, Νεοελληνικών και Κυπριακών Σπουδών, της Ερευνητικής Ομάδας «Μελέτες για τον μεσαιωνικό και νεότερο ελληνικό πολιτισμό» (2000/2012), του μεταπτυχιακού προγράμματος «Μεσαιωνική και νεότερη Ελλάδα» (2004-2012) είναι καθοριστική. Αναμφίλεκτη είναι, επίσης, η συμβολή του στη διάδοση της ελληνικής γλώσσας και Γραμματείας στα πέρατα του ισπανόφωνου κόσμου, μέσω μεταφράσεων του ίδιου, αλλά και των νεοελληνιστών μαθητών του. Έχει τιμηθεί, μεταξύ άλλων, με τον Σταυρό του Ταξιάρχη του Τάγματος του Φοίνικος (1997).
Το Κρατικό Βραβείο Μυθιστορήματος απονέμεται ομόφωνα στον Μίνω Ευσταθιάδη, για το έργο του Σου γράφω από την κοιλιά του κτήνους (Εκδόσεις Μεταίχμιο).
Ο Μίνως Ευσταθιάδης γράφει ένα ακατάτακτο, ένα υβριδικό, ένα αιρετικό μυθιστόρημα. Κόντρα στο κατεστημένο του είδους (αστυνομικό μυθιστόρημα), το οποίο αναζητά απαντήσεις και βεβαιότητες, κομίζει αινίγματα και αναπάντητα ερωτήματα. Εκεί που η αλήθεια θαρρείς επιζητά να παραμείνει κρυφή, για να φρονηματίσει, ο Ευσταθιάδης ενσπείρει αμφιβολία, γιατί η αλήθεια κάποτε μπορεί να γίνει παγίδα, κι εκείνος που την πολιορκεί, που νομίζει ότι την αποδίδει από το υπερώο της ύπαρξης, μπορεί να αποφαίνεται από την κοιλιά ενός κτήνους. Τι απομένει λοιπόν; Τότε κάποιος θα πρέπει να διασχίσει την έρημο της πραγματικότητας, έτσι κλείνει ο Ευσταθιάδης ένα από τα κεφάλαια του βιβλίου του, ίσως επειδή στην έρημο η όραση είναι αμφίπλευρη, μπολιασμένη με άπλετο φως αλλά και με οφθαλμαπάτη. Η αβεβαιότητα, καίτοι λειψότερη από τη δικαιοσύνη, είναι προτιμότερη όταν η ετυμηγορία γίνεται συνηγορία του εγκλήματος, φρούδα δικαίωση των θυμάτων και κακοδικία αμφίβολων θυτών. Ο Ευσταθιάδης, με βαθύ ανθρωπισμό, με ανθρωπογνωστική ενσυναίσθηση, μοιάζει να αναρωτιέται αν ο άνθρωπος θέλει πραγματικά να βρει, αν αντέχει να αντικρίσει την αλήθεια, δηλαδή τον εαυτό του, στο λαμπύρισμα και στη θαμπάδα ενός κόκκου άμμου, στις δυο πλευρές του καθρέφτη, στην ώσμωση λόγου και θυμικού.
Το Κρατικό Βραβείο Διηγήματος-Νουβέλας απονέμεται κατά πλειοψηφία στη Μαρία Μαμαλίγκα, για το έργο της Μερκάντο (Εκδόσεις Βιβλιοπωλείον της «Εστίας»).
Η νουβέλα της Μαρίας Μαμαλίγκα, μέσα από μια πολυεπίπεδη γλώσσα, θίγει με τρόπο ουσιαστικό σημαντικά κεφάλαια της νεότερης ελληνικής ιστορίας, όπως: τη συνύπαρξη εβραϊκών, χριστιανικών και μουσουλμανικών κοινοτήτων, το τραύμα του Ολοκαυτώματος και του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, την προσπάθεια επαναπροσδιορισμού του ατόμου και της ταυτότητάς του μέσα σε έναν κατακερματισμένο κόσμο. Το βιβλίο, εστιάζοντας στην παρουσία της εβραϊκής κοινότητας στη Ρόδο και μέσα από την ιστορία της σεφαραδίτισσας πρωταγωνίστριας, καταδεικνύει την ψυχική συνθήκη μιας δύσκολης ενηλικίωσης και τη σύνθετη σχέση ατομικού και συλλογικού βιώματος. Μέσα στις σελίδες του βιβλίου, παρακολουθούμε την επιδέξια διαπλοκή διαφορετικών τόπων, χρόνων και χαρακτήρων, με αποτέλεσμα να διαρθρώνεται μια μυθοπλαστική αφήγηση που συμπυκνώνει με ύφος ζωντανό και άμεσο το πολυπρισματικό ιστορικό γίγνεσθαι. Επιπλέον, η νουβέλα της Μαμαλίγκα αποτελεί ένα καίριο παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο μπορεί να επαναπροσδιορίζεται η σχέση μας με το παρελθόν, την ιστορία και τη μνήμη μέσα από τις διαρκώς ανανεούμενες μορφές της ιστορικής μυθοπλασίας.
Συζητήθηκε, επίσης, εκτενώς το βιβλίο του Αχιλλέα Κυριακίδη, Το κερί του Καρτέσιου και άλλα διηγήματα (Εκδόσεις Πατάκη), το οποίο διακρίνεται για την αφηγηματική του ζωντάνια, τη λιτότητα των εκφραστικών του τρόπων, τη δημιουργική αφομοίωση των διακειμενικών αναφορών. Μέσα από τα διηγήματα της συλλογής διανοίγονται νέοι τρόποι πρόσληψης της σχέσης μεταξύ έλλογου και άλογου στοιχείου αλλά και μεταξύ πραγματικότητας και φαντασίας, με αποτέλεσμα να διευρύνονται ερωτήματα που αφορούν τη στάση μας προς τον κόσμο και να διαρρηγνύονται παγιωμένες βεβαιότητες.
Το Κρατικό Βραβείο Ποίησης απονέμεται κατά πλειοψηφία στη Δήμητρα Κωτούλα, για το έργο της Λάμια (Εκδόσεις Πατάκη).
Η ποιητική συλλογή της Δήμητρας Κωτούλα, εστιάζοντας στη σχέση μητέρας και κόρης και τις εσωτερικές μετατοπίσεις στις οποίες αυτή οδηγεί, καταδεικνύει τον μεταμορφωτικό ρόλο της αγάπης και τη δυναμική των ανθρώπινων σχέσεων, ενώ συγχρόνως διερευνά υπαρξιακά ερωτήματα, όπως τις πολλαπλές εκδοχές του εαυτού, τη φθορά, την απώλεια, τον θάνατο, τη θέση του ατόμου μέσα σε έναν δυσερμήνευτο και αινιγματικό κόσμο. Το βιβλίο, το οποίο λειτουργεί ως ένα συνθετικό σύνολο, χαρακτηρίζεται από έναν πλούσιο μεταφορικό λόγο και συγκροτεί ένα πεδίο πρωτότυπης εικονοποιίας, συνδηλώσεων και διακειμενικών αναφορών που επαναπροσδιορίζουν τη σχέση μας με τη λογοτεχνική παράδοση. Επιπλέον, μέσα στα ποιήματα της συλλογής εξισορροπούνται με τρόπο άρτιο στοιχεία φαινομενικά αντίθετα, αλλά στην πραγματικότητα αλληλοσυμπληρούμενα: η ψυχική ένταση και η ψύχραιμη παρατήρηση, το σωματικό βίωμα και οι πνευματικές ενατενίσεις, η παιδικότητα και η ωριμότητα, με αποτέλεσμα να αποδίδεται εναργώς η βαθύτερη εσωτερική και πανανθρώπινη περιπέτεια.
Συζητήθηκε, επίσης, εκτενώς η συλλογή της Θεώνης Κοτίνη, Με το σώμα (Εκδόσεις Ενύπνιο), η οποία διακρίνεται για την ωριμότητα των ποιητικών της τρόπων και την καίρια διείσδυση στην καταγραφή των ψυχικών βιωμάτων. Η συλλογή της Κοτίνη, μέσα από τον λεπτουργημένο εσωτερικό ρυθμό και την προσεκτική δόμηση του ποιητικού υλικού, διανοίγει με έναν ανανεωμένο τρόπο μια οδό προς τα διαχρονικά ζητήματα του ανθρώπινου στοχασμού, όπως: τη σχέση ύλης και πνεύματος, το σώμα ως φορέα της επιθυμίας αλλά και ως όριο, τη δυνατότητα της μνήμης να ανασυνθέτει τη σχέση μας με το παρελθόν, τον εαυτό και τον κόσμο, την κοινωνική συνθήκη ως πεδίο και καθρέπτη οντολογικών αποκαλύψεων.
Το Κρατικό Βραβείο Δοκιμίου-Κριτικής απονέμεται ομόφωνα εξ ημισείας: στον Λυκούργο Κουρκουβέλα, για το έργο του Φραντς Κάφκα. Πολιτική και Κουλτούρα στη Μεταπολεμική Εποχή (Εκδόσεις Πεδίο), και στον Στέφανο Τραχανά, για το έργο του Ο κύκλος. Επιστήμη και δημοκρατία σε ανήσυχους καιρούς (Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης).
Το βιβλίο του Λυκούργου Κουρκουβέλα συνιστά μια υποδειγματική μελέτη της μεταπολεμικής πρόσληψης και ιδεολογικής χρήσης του έργου του Κάφκα, φωτίζοντας με ιστορική τεκμηρίωση και θεωρητική διαύγεια τον τρόπο με τον οποίο η λογοτεχνία του μοντερνισμού εντάχθηκε στις μεγάλες πολιτισμικές και πολιτικές αντιπαραθέσεις του Ψυχρού Πολέμου. Η μελέτη δεν περιορίζεται στην ιστορία των ιδεών ή της λογοτεχνικής κριτικής, αλλά αναδεικνύει τον πολιτικό χαρακτήρα της ίδιας της ερμηνείας της λογοτεχνίας, προσφέροντας ένα ουσιαστικό εργαλείο κατανόησης της σχέσης πολιτισμού, ιδεολογίας και εξουσίας στον 20ό αιώνα.
Το βιβλίο του Στέφανου Τραχανά παρεμβαίνει με σπάνια καθαρότητα και πνευματική τόλμη σε ένα από τα κρισιμότερα ζητήματα της εποχής μας: τη δοκιμαζόμενη σχέση ανάμεσα στο πνεύμα της επιστήμης και τη λειτουργία της δημοκρατίας σε συνθήκες διάχυτου ανορθολογισμού. Συνδυάζοντας την ιστορία της επιστήμης, τον φιλοσοφικό στοχασμό και τον πολιτικό προβληματισμό, το βιβλίο του Τραχανά υπερασπίζεται τον αντιδογματικό πυρήνα της επιστημονικής σκέψης ως θεμέλιο του δημοκρατικού πολιτισμού και απευθύνεται όχι μόνο στον ειδικό αναγνώστη, αλλά και στον ανήσυχο, κριτικά σκεπτόμενο πολίτη.
Το Κρατικό Βραβείο Μαρτυρίας-Bιογραφίας-Χρονικού-Ταξιδιωτικής Λογοτεχνίας απονέμεται ομόφωνα στον Κωστή Καρπόζηλο, για το έργο του Ελληνικός κομμουνισμός. Μια διεθνική ιστορία (1912-1974) (Εκδόσεις Αντίποδες).
Καρπός πολύχρονης και προφανώς κοπιώδους και διεισδυτικής έρευνας, το ογκώδες βιβλίο του Κωστή Καρπόζηλου, αφηγηματικά, εξάλλου, εντελές, μας προτείνει να στοχαστούμε και να αναστοχαστούμε σχετικά με τις πολλαπλές και πολύτροπες γεωγραφίες του ελληνικού κομμουνισμού κατά τον 20ό αιώνα, τον «αιώνα των άκρων». Εν πλήρη συγγραφική κινητικότητι και ο ίδιος, ο ιστορικός εστιάζει τον ερευνητικό και συγγραφικό φακό του «στην πραγματική κίνηση» των ανθρώπων, σε εκπατρισμένους διανοούμενους, πρόσφυγες και μετανάστες, ανθρώπους οι οποίοι κυριολεκτικά και συμβολικά διασχίζουν τα όρια του έθνους διαυγάζοντας τη δυναμική της επαναστατικής περιπλάνησης. Έτσι, εισάγει το πεδίο της κινητικότητας πανηγυρικά στον χώρο της μελέτης της Ιστορίας και μας προτείνει να σκεφτούμε τον κομμουνισμό μέσα από το πρίσμα της αδιάλειπτης κίνησης ανθρώπων, ιδεών, νοοτροπιών, προταγμάτων, ατομικών προκρίσεων και επιλογών· πώς, εντέλει, η (μετα)κίνηση επηρεάζει και (ανα)νοηματοδοτεί την ελληνική επικράτεια και πώς ο κομμουνισμός, «[η] πραγματική κίνηση […] καταργεί τη σημερινή κατάσταση πραγμάτων», σύμφωνα με τη ρήση των Κ. Μαρξ και Φρ. Ένγκελς, εναρκτήρια φράση του βραβευθέντος βιβλίου. Η οθωμανική και ελληνική Θεσσαλονίκη, η Κωνσταντινούπολη, οι προσφυγουπόλεις στη χώρα μας, ιδίως μετά τη Μικρασιατική εμπλοκή, αλλά και η Μόσχα και οι ελληνόφωνες κοινότητες της Μαύρης Θάλασσας στη διάρκεια του Μεσοπολέμου, τα πεδία μαχών, τα χαρακώματα κατά τον Ισπανικό Εμφύλιο, το Παρίσι του Λαϊκού Μετώπου, το πεδίο της Μέσης Ανατολής κατά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, ύστερα το Βουκουρέστι και η Τασκένδη, τόπος καταφυγής των πολιτικών προσφύγων, οι μητροπολιτικές περιοχές εκτός Ελλάδας κατά την περίοδο της Δικτατορίας, τόποι εξορίας, γόνιμης παραγωγής ιδεών, συγκλίσεων και αποκλίσεων, ρήξεων και τομών, συνθέτουν και συνιστούν μια διεθνική ιστορία του ελληνικού κομμουνισμού. Η αδιάκοπη κίνηση, επομένως, η αδιάλειπτη κινητικότητα προτείνονται ως πεδίο ιδιαιτέρως αναπεπταμένο ώστε να συζητήσουμε για την ιστορία του κομμουνισμού στη χώρα μας. Πρόκειται για συγγραφική κατάθεση μεγάλης πνοής, περαιωμένη γοητευτικά στην αφηγηματική επιφάνεια έτσι ώστε η κινητικότητα, η ρευστότητα, η μεταβολή να γίνονται απρόσκοπτα κατανοητές ως παράμετροι που (επι)καθορίζουν το παρόν. Διαβάζοντας το ρηξικέλευθο βιβλίο του Καρπόζηλου, «μπορούμε να σκεφτούμε εκ νέου ότι οι δημιουργοί [της Ιστορίας] είναι τελικά οι άνθρωποι κάθε εποχής», όπως εν κατακλείδι ο ίδιος επισημαίνει.
Το Κρατικό Βραβείο Πρωτοεμφανιζόμενου Συγγραφέα 2025 απονέμεται ομόφωνα στον Θοδωρή Τσομίδη, για το έργο του Η γέννα. Μια ιστορία σε τρεις εποχές (Εκδόσεις Πατάκη).
Μέσα από ρέουσα πρωτοπρόσωπη αφήγηση, ο Θοδωρής Τσομίδης υφαίνει και συνθέτει ιστορίες απώλειας και οδύνης, εμποτισμένες με συμβολισμούς, υπερβατικές αποχρώσεις, πυκνή μελαγχολία και υπόγεια συγκίνηση. Η διαδρομή του πρωταγωνιστή, από τη γέννησή του μέσα στο πένθος, στον τραυματικό έρωτα και, τέλος, στη μοναχική του περιπλάνηση, συνιστά και συστήνεται ως μια επίμονη αναζήτηση λύτρωσης. Στην αινιγματική ατμόσφαιρα, όπου φως και σκοτάδι διαπλέκονται αδιάκοπα, τα δύο κύρια πρόσωπα, Έζρα και Σελέστε, εκφράζουν τη σύγκρουση νου και σώματος σε μια παθιασμένη και γι’ αυτό εύθραυστη αναζήτηση υπαρξιακής πληρότητας. Παρότι πρόκειται για πρωτοεμφανιζόμενο συγγραφέα, το έργο του δεν μπορεί να χαρακτηριστεί πρωτόλειο. Η σύνθεση είναι προσεκτικά δομημένη, με κατορθωμένη αρχιτεκτονική, εσωτερική συνοχή και έλεγχο του ρυθμού και του αφηγηματικού βηματισμού, στοιχεία που μαρτυρούν συγγραφική αυτογνωσία και όχι πειραματισμό άνευ προσανατολισμού. Παράλληλα, εντοπίζονται πολλαπλά πεδία διακειμενικότητας η οποία δεν λειτουργεί επιφανειακά, αλλά εντάσσεται οργανικά στο νόημα του έργου, επιτρέποντας έναν δημιουργικό διάλογο με το ποιητικό σύμπαν του Ezra Pound, όπως αυτό αποτυπώνεται στα The Cantos. Ο συγγραφέας δεν μιμείται, αλλά αφομοιώνει επιλεκτικά επιρροές, μετασχηματίζοντάς τις σε προσωπικό ύφος. Όλα αυτά συνηγορούν στο ότι η Γέννα είναι μια ουσιαστική και αξιοσημείωτη λογοτεχνική κατάθεση.
Το Ειδικό Κρατικό Βραβείο για βιβλίο που προάγει σημαντικά τον διάλογο πάνω σε ευαίσθητα κοινωνικά ζητήματα, απονέμεται ομόφωνα στον Νικήτα Σινιόσογλου, για το έργο του Απομονωτήριο λοιμυπόπτων ζώων (Εκδόσεις Κίχλη).
Η ιστορία στη νουβέλα του Νικήτα Σινιόσογλου παρακολουθεί την πορεία ενός αταυτοποίητου ζώου από την περιπλάνηση στους δρόμους της νύχτας μέχρι την αιχμαλωσία του στην ετεροτοπία του Απομονωτηρίου και την τελική του εξέγερση στις προσπάθειες του Ειδικού Επιστήμονα για την ομαλή «επανένταξη» των φυλακισμένων εκεί ζώων. Συνομιλώντας με μεγάλο εύρος κειμένων, από αρχαίους μύθους και μεσαιωνικά βεστιάρια μέχρι τη σύγχρονη λογοτεχνία, τον κινηματογράφο και την ειδησεογραφία, ο συγγραφέας κατορθώνει μία καινοτόμο ζωοποιητική, παρακάμπτοντας τον σκόπελο της αλληγορίας και του ανθρωπομορφισμού. Οι μακροπερίοδες, πρωτοπρόσωπες αφηγήσεις των ίδιων των ζώων, του Ανεπιτήρητου Παραγωγικού ζώου, του ερημίτη κάβουρα, του κύκνου, μετατοπίζουν ριζικά την αφηγηματική οπτική και ανανεώνουν απρόοπτα τη γλωσσική έκφραση της οδύνης του ζωντανού πλάσματος. Μέσα από τη σκοπιά του βασανισμού και της αιχμαλωσίας των ζώων, σκιαγραφείται η «ασθένεια» του σημερινού δυτικού πολιτισμού και αποκαλύπτεται σκωπτικά το ατελέσφορο της σύγχρονης ορθοπολιτικής ρητορικής. Η αφήγηση φέρνει στο φως ανώνυμες όψεις της «λοιμύποπτης» ευαισθησίας που η ρητορική αυτή αφήνει στο περιθώριο, μιας ευαισθησίας που άνθρωποι και ζώα μοιράζονται, με μεταφραστή τη θλίψη. Ο λόγος τοποθετείται στο μεταίχμιο ανάμεσα στη μυθοπλασία και τη δοκιμιακού τύπου φιλοσοφική εμβάθυνση, σύνθεση που ο συγγραφέας έχει καθιερώσει και στα προηγούμενα βιβλία του.
Τέλος, η Επιτροπή αποφάσισε ομόφωνα την απονομή Τιμητικής Διάκρισης στα περιοδικά: Byzantine and Modern Greek Studies και Journal of Modern Greek Studies, για τη συνεισφορά τους στη διάδοση των νεοελληνικών σπουδών διεθνώς.
Έκθεση της Επιτροπής Κρατικών Βραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης για τις εκδόσεις του 2024
Σκεπτικό βράβευσης για το Κρατικό Βραβείο Μετάφρασης Έργου Ξένης Λογοτεχνίας στην Ελληνική Γλώσσα 2025
Η Επιτροπή Βραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης, στην κατηγορία μετάφρασης λογοτεχνικού έργου προς τα ελληνικά, αποφάσισε ομόφωνα να βραβεύσει ex aequo την Τιτίκα Δημητρούλια για τη μετάφραση του έργου της Σεσίλ Κουλόν, Ένα θηρίο στον Παράδεισο, εκδόσεις Gutenberg, και τη Δήμητρα Δότση για τη μετάφραση του έργου του Ίταλο Καλβίνο, Ο δρόμος του Σαν Τζοβάνι, εκδόσεις Καστανιώτης.
Η επιλογή δεν ήταν εύκολη, καθώς κατά κοινή ομολογία τα τελευταία χρόνια το επίπεδο των μεταφράσεων είναι αισθητά υψηλότερο και η βιβλιοπαραγωγή μεγάλη. Οι μεταφράσεις που προκρίθηκαν από τα επτά έργα της βραχείας λίστας διακρίθηκαν για την εξαιρετική τους ποιότητα και την αφοσίωση των μεταφραστριών στη γλωσσική αρτιότητα και την απόδοση του μοναδικού ύφους των συγγραφέων.
Για τη μετάφραση της Τιτίκας Δημητρούλια
Το Ένα θηρίο στον Παράδεισο (Une bête au paradis) της Σεσίλ Κουλόν (γεννημένης το 1990) είναι ένα από τα σημαντικότερα μυθιστορήματα της νεότερης γαλλικής λογοτεχνίας, βραβευμένο με το λογοτεχνικό βραβείο της εφημερίδας Le Monde. Η Κουλόν, που εξέδωσε το πρώτο της μυθιστόρημα σε ηλικία μόλις δεκαέξι ετών, ανήκει στις πιο ελπιδοφόρες φωνές της σύγχρονης γαλλικής πεζογραφίας. Το μυθιστόρημα εξερευνά με σκοτεινό τρόπο τον έρωτα, την προδοσία και την εκδίκηση στο πλαίσιο της γαλλικής υπαίθρου, μιλώντας για το κτηνώδες του έρωτα και για την ανθρώπινη ψυχή που είναι γεμάτη θαύματα και θηριωδίες.
Η Τιτίκα Δημητρούλια, καθηγήτρια Θεωρίας και Πράξης της Μετάφρασης στο ΕΚΠΑ, κριτικός λογοτεχνίας και μεταφράστρια με πολύχρονη εμπειρία, αποδίδει με εξαιρετική επάρκεια τον πυρετώδη ρυθμό του κειμένου και τη σαγηνευτική του επίδραση. Η μετάφρασή της αποτυπώνει την ένταση του πρωτοτύπου, τις συγκλονιστικές περιγραφές της αγροτικής ζωής, τις μυρωδιές και τα χρώματα της γαλλικής υπαίθρου, και κυρίως την ψυχογραφική ικανότητα της συγγραφέα.
Η Δημητρούλια κινείται με ευελιξία ανάμεσα στα περιγραφικά μέρη και στους διαλόγους, αποδίδοντας με φυσικότητα στα ελληνικά τη λιτή αλλά ταυτόχρονα πλούσια και δυνατή γλώσσα της Κουλόν. Η μετάφραση διατηρεί την ένταση και το σκοτεινό μυστήριο του πρωτοτύπου· προκύπτει ένα ελληνικό κείμενο με τις αποχρώσεις της γλώσσας της υπαίθρου και ψυχογραφική διεισδυτικότητα, το οποίο επιτρέπει στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό να ζήσει την εξέλιξη των γεγονότων με την ίδια συγκλονιστική ένταση.
Για τη μετάφραση της Δήμητρας Δότση
Ο Δρόμος του Σαν Τζοβάνι (La strada di San Giovanni) του Ίταλο Καλβίνο (1923–1985), ενός από τους κορυφαίους συγγραφείς της μεταπολεμικής περιόδου παγκοσμίως, αποτελεί συλλογή πέντε εκλεπτυσμένων αυτοβιογραφικών στοχασμών που εκδόθηκε μετά τον θάνατο του συγγραφέα. Είναι ένα έργο όπου η μνήμη δεν ανακαλεί απλώς θραύσματα του παρελθόντος για να τα ανασυστήσει σε μωσαϊκό, αλλά λειτουργεί ως πηγή εικόνων με ανεξάντλητα νοήματα.
Η Δήμητρα Δότση είναι μια από τις πιο σημαντικές μεταφράστριες της ιταλικής λογοτεχνίας στην Ελλάδα. Έχει εκπονήσει πλήθος σημαντικών μεταφράσεων κι έχει αποδείξει την εξαιρετική της ικανότητα να αποδίδει το ύφος και τη γλωσσική αίσθηση των ιταλικών λογοτεχνικών κειμένων.
Στον Δρόμο του Σαν Τζοβάνι, η Δότση αποδίδει με λεπτότητα και ακρίβεια τη γλαφυρότητα του καλβινικού λόγου, τον πλούτο ανθρωπιάς και φαντασίας που χαρακτηρίζει τα αυτοβιογραφικά κείμενα του συγγραφέα. Η μετάφρασή της κινείται ευέλικτα ανάμεσα στα περιγραφικά μέρη, τους στοχασμούς και τις αναμνήσεις, διατηρώντας την εσωτερικότητα και την ποιητικότητα του πρωτοτύπου. Αποδίδει με αριστοτεχνία τη διεισδυτικότητα της καλβινικής πρόζας, επιτρέποντας στο ελληνόφωνο αναγνωστικό κοινό να ακολουθήσει τον συγγραφέα με φυσικότητα και άνεση. Η μετάφραση μας ταξιδεύει στους δρόμους της παιδικής ηλικίας του Καλβίνο, στις σκοτεινές αίθουσες των κινηματογράφων, στις μάχες της Αντίστασης. Η Δότση καθιστά προσιτό και διαυγές ένα έργο που απαιτεί λεπτότητα και βαθιά κατανόηση του συγγραφέα.
Και οι δύο μεταφράσεις αντιπροσωπεύουν την κορυφή της μεταφραστικής τέχνης στην Ελλάδα. Η Τιτίκα Δημητρούλια και η Δήμητρα Δότση, με την επαγγελματική τους αφοσίωση, την εξειδικευμένη εκπαίδευσή τους και την πολύχρονη πείρα τους, προσφέρουν στο ελληνόφωνο αναγνωστικό κοινό δύο εξαιρετικά έργα: ένα σύγχρονο γαλλικό μυθιστόρημα που εξερευνά τα όρια της ανθρώπινης ψυχής, και μια αυτοβιογραφική συλλογή ενός από τους μεγαλύτερους Ιταλούς συγγραφείς του 20ού αιώνα. Και τα δύο βιβλία εμπλουτίζουν τη νεοελληνική λογοτεχνική γλώσσα και επιβεβαιώνουν ότι η μεταφραστική τέχνη στην Ελλάδα βρίσκεται σε εξαιρετικά υψηλό επίπεδο.
Σκεπτικό βράβευσης για το Κρατικό Βραβείο Απόδοσης Έργου της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας στα Νέα Ελληνικά 2025
Το Κρατικό Βραβείο Απόδοσης Έργου της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας στα Νέα Ελληνικά 2024, απονέμεται ομόφωνα ex aequo στην κυρία Τασούλα Καραγεωργίου για τη μετάφραση με τίτλο: Ἀνύτη, ἡ Τεγεᾶτις: Τὰ ποιήματα, Εκδόσεις Νίκας και στον κύριο Βάιο Λιαπή για τη μετάφραση με τίτλο: Σημεία και τέρατα. Η δεισιδαιμονία και οι επικριτές της στην αρχαία Ελλάδα, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης
Η Τασούλα Καραγεωργίου στο βιβλίο της Ανύτη η Τεγεάτις εξετάζει τα επιγράμματα της Ανύτης, λυρικής ποιήτριας της ελληνιστικής περιόδου, με καταγωγή από την Τεγέα. Η έκδοση περιλαμβάνει είκοσι δύο επιγράμματα της Ανύτης από την Παλατινή Ανθολογία, στο πρωτότυπο κείμενο της δωρικής διαλέκτου και σε έμμετρη νεοελληνική μετάφραση. Τα επιγράμματα καλύπτουν ευρύ θεματικό φάσμα: Αναθηματικά, επιτύμβια αφιερωμένα σε ζώα, επιγράμματα που πραγματεύονται τον πρόωρο θάνατο γυναικών, με έντονο θρηνητικό χαρακτήρα, επιτύμβιο αφιερωμένο σε πεσόντα πολεμιστή, αλλά και σε δούλο, ο οποίος στον θάνατο εξισώνεται με τον βασιλιά Δαρείο, επιγράμματα που αποτυπώνουν τη φυσιολατρική διάσταση της ποίησης της Ανύτης και τη λειτουργία του φυσικού τοπίου ως χώρου ανάπαυσης και λατρείας, αλλά και επιγράμματα αφιερωμένα σε ιερά και θεότητες. Η έκδοση συνοδεύεται από εκτενή πρόλογο, ερμηνευτικές σημειώσεις και βιβλιογραφία.
Η μελέτη αυτή της Τασούλας Καραγεωργίου εντάσσεται οργανικά στο σύνολο της επιστημονικής της εργασίας για την αρχαία λυρική ποίηση, μετά τις εκδόσεις της για τη Σαπφώ και την Ήριννα αναδεικνύοντας την Ανύτη ως μία από τις πρώτες ποιητικές φωνές που καταγράφουν με σαφήνεια τη γυναικεία εμπειρία της βίας στο πλαίσιο των πολεμικών συγκρούσεων. Η νεοελληνική μετάφραση των επιγραμμάτων της Ανύτης διακρίνεται για τη φιλολογική ακρίβεια, τη γλωσσική σαφήνεια και την προσεκτική απόδοση του ύφους και της συναισθηματικής φόρτισης, με όχημα την ποιητική ευαισθησία και την εκλεκτική συγγένεια της ποιητικής φωνής της Καραγεωργίου η οποία όμως δεν προδίδει ούτε κατ’ ελάχιστον τη φιλολογική της συνείδηση και την επιστημονική της επάρκεια.
Ο κύριος Βάιος Λιαπής στο σύγγραμμα με τίτλο: Σημεία και τέρατα. Η δεισιδαιμονία και οι επικριτές της στην αρχαία Ελλάδα, μεταφέρει αντιπροσωπευτικά δείγματα θεώρησης της δεισιδαιμονίας κατά την αρχαιότητα μέσα από διαφορετικά κείμενα, διαφορετικών εποχών. Ανατρέποντας με την κατάταξή του τη χρονική ακολουθία των κειμένων αναδεικνύει τα ειδολογικά χαρακτηριστικά των έργων. Εκκινεί από τη σατιρική ανάγνωση του Λουκιανού στον φιλοσοφικό διάλογο Φιλοψευδεῖς ἢ Ἀπιστῶν όπου η επιλεγμένη θεματική αναπτύσσεται σε διασκεδαστικές ιστορίες που συνδιαλέγονται με ποικίλα διακείμενα. Στην πραγματεία του Πλουτάρχου Περὶ δεισιδαιμονίας η ορθολογική προσέγγιση της δεισιδαιμονίας επιτυγχάνεται με τη συνεπή τήρηση των κανόνων της ρητορικής και την άμεση σύγκριση με την αθεΐα. Καταληκτικά, Ὁ δεισιδαίμων του Θεόφραστου αποτυπώνει ευσύνοπτα, με κωμικά στοιχεία και ηθικοπλαστική διάθεση τον αντίστοιχο χαρακτήρα. Η οπτική του μεταφραστή καταγράφεται στον Πρόλογο, ενώ η Εισαγωγή διασαφηνίζει τη στόχευση των δημιουργών και τη συμβολή των επιλεγμένων κειμένων στο θέμα της δεισιδαιμονίας. Όλα τα επιμέρους κεφάλαια συμπληρώνονται με ερμηνευτικές σημειώσεις που εμπεριέχουν βιβλιογραφικές αναφορές, διευκολύνουν την πρόσληψη του κειμένου και αναδεικνύουν τα γλωσσικά και θεματικά διακείμενα.
Η Νέα Ελληνική του κύριου Λιαπή, απαλλαγμένη από επιτήδευση, διακρίνεται για τη διαύγειά της. Ο ίδιος, με σαφή επίγνωση του είδους και του ύφους των έργων που αποδίδει, αναμετράται επιτυχώς με τις ειδολογικές ιδιαιτερότητές τους. Αναδεικνύει με τις γλωσσικές του επιλογές το βάθος των κειμένων με λόγο κυριολεκτικό, σαφή και εύληπτο που επιτρέπει στον αναγνώστη να συνθέσει μια ολοκληρωμένη εικόνα για τη θεώρηση της δεισιδαιμονίας κατά την αρχαιότητα.
Η Επιτροπή επιβεβαιώνει τη στασιμότητα στην παραγωγή μεταφράσεων αρχαιοελληνικών κειμένων. Κατά τη διαδικασία κρίσης επιβεβαιώθηκε η σταθερή αλλά και ποσοτικά περιορισμένη παραγωγή μεταφράσεων ακαδημαϊκού χαρακτήρα χωρίς να απουσιάζει και φέτος η παραγωγή μεταφράσεων ευρύτερου ενδιαφέροντος, συχνά εκλαϊκευμένων. Εκφράζεται η ελπίδα πως σύντομα θα εκπροσωπείται στην κατηγορία αυτή το σύνολο της Κλασικής Γραμματείας, με την συμπερίληψη των μεταφράσεων από την Λατινική.
Σκεπτικό βράβευσης για το Κρατικό Βραβείο Μετάφρασης Έργου Ελληνικής Λογοτεχνίας σε ξένη γλώσσα 2025
Στην κατηγορία μετάφρασης έργων της νεοελληνικής λογοτεχνίας σε άλλη γλώσσα η Επιτροπή αποφάσισε ομόφωνα να απονείμει διπλό βραβείο: στον Eusebi Ayensa για τη μετάφραση του συνολικού έργου του Καβάφη στα καταλανικά, από τις εκδόσεις Flâneur, και στον Khaled Raouf για τη μετάφραση του θεατρικού έργου του Ιάκωβου Καμπανέλλη Η Αυλή των θαυμάτων στα αραβικά, από τις εκδόσεις Jusur Publishing.
Ο Eusebi Ayensa είναι κλασικός φιλόλογος, ελληνιστής και εξέχων μελετητής της ζωής και του έργου του Κωνσταντίνου Π. Καβάφη. Το μεταφραστικό έργο του έχει καθοριστικό ρόλο στη διάδοση, την πρόσληψη και τη μελέτη της καβαφικής ποίησης στην Ιβηρική Χερσόνησο αλλά και στον διεθνή χώρο. Διακρίνεται τόσο για την επιστημονική του ποιότητα όσο και για την πληρότητά του, καθώς εκτείνεται σε δύο τόμους και περιλαμβάνει το σύνολο του ποιητικού έργου του Αλεξανδρινού ποιητή.
Η μετάφραση του Eusebi Ayensa αποτελεί καρπό μακρόχρονης, συστηματικής και σε βάθος μελέτης του καβαφικού έργου. Πρόσφατα εκδόθηκε στην Αθήνα, σε δίτομη μορφή και υπό την επιμέλειά του, το σύνολο της καβαφικής ποίησης, εμπλουτισμένο με εκτενές αρχειακό υλικό και αναλυτικό σχολιασμό.
Ο πρώτος τόμος, με τίτλο Poesia Completa I. Konstantinos P. Kavafis. Introducció, traducció i notes. Poemes canònics, περιλαμβάνει τα 154 ποιήματα του Κανόνα, τα οποία συνοδεύονται από αναλυτικά σχόλια και πλήρη βιβλιογραφική τεκμηρίωση. Ο δεύτερος τόμος, με τίτλο Poesia Completa II. Konstantinos P. Kavafis. Traducció i notes. Poemes refusats, reservats, inacabats i en prosa, περιλαμβάνει τα αποκηρυγμένα, τα κρυμμένα, τα ανολοκλήρωτα και τα πεζά ποιήματα του Καβάφη, συνολικά 135 κείμενα, επίσης σχολιασμένα εκτενώς.
Η δουλειά του Eusebi Αyensa μας φέρνει μια φρέσκια μετάφραση, που βασίζεται στην αμεσότητα και δεν καταφεύγει σε γλωσσικά τεχνάσματα, καθώς σκοπός της είναι να φέρει πιο κοντά τον ποιητή στον σημερινό αναγνώστη της καταλανικής. Η εξονυχιστική μελέτη των σημειώσεων και των αρχείων του ποιητή καθορίζει τον τρόπο με τον οποίο μεταφράζει: πρόκειται για μια εξαιρετική απόδοση, πιστή στο πρωτότυπο, και ταυτόχρονα για μια ερμηνεία βαθιά τεκμηριωμένη. Επιπλέον, η μετάφρασή του αποδίδει με μεγαλύτερη εκφραστική ελευθερία και πλαστικότητα την ποιητική ατμόσφαιρα του Καβάφη, τόσο στα ιστορικά και φιλοσοφικά όσο και στα ερωτικά του ποιήματα.
Το έργο αυτό μπορεί δικαίως να χαρακτηριστεί ως ένα άκρως σημαντικό μεταφραστικό και φιλολογικό πόνημα. Οι περίπου 900 σελίδες του, αναδεικνύουν αφενός το βάθος της γνώσης του Ayensa γύρω από τον Αλεξανδρινό ποιητή και αφετέρου τη μακρόχρονη και ουσιαστική του οικειότητα με τη νεότερη ελληνική γραμματεία, αφού έχει συγγράψει και ασχοληθεί με το δημοτικό τραγούδι, τον ακριτικό κύκλο τραγουδιών, και έχει μεταφράσει μεταξύ άλλων τον Ρίτσο και τον Σεφέρη.
Ο Khaled Raouf είναι επαγγελματίας μεταφραστής, γεννημένος στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου. Έχει πραγματοποιήσει σπουδές στην Ελλάδα και στις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής, γεγονός που του προσέφερε πολυεπίπεδη γλωσσική και πολιτισμική κατάρτιση. Η Αίγυπτος αποτελεί τη χώρα με τη μεγαλύτερη παραγωγή βιβλίων στον αραβόφωνο κόσμο, ενώ παράλληλα φέρει έντονα τα ιστορικά και πολιτισμικά αποτυπώματα του ελληνισμού που έδρασε και δημιούργησε στον χώρο αυτό. Στο πλαίσιο αυτό, ο Khaled Raouf εργάζεται στο Κέντρο Ελληνικού Πολιτισμού στην Αλεξάνδρεια, του οποίου απώτερος στόχος είναι η διάδοση της ελληνικής γλώσσας και του ελληνικού πολιτισμού.
Το μεταφραστικό έργο του Khaled Raouf είναι πολυσχιδές και διαχρονικό, καθώς περιλαμβάνει μεταφράσεις έργων τόσο κλασικών νεοελλήνων συγγραφέων, όπως ο Καζαντζάκης, ο Ρίτσος και ο Τσίρκας, όσο και σύγχρονων λογοτεχνών. Για το έργο του έχει τιμηθεί με σημαντικές διακρίσεις και βραβεία, γεγονός που αναδεικνύει την ποιότητα και τη συμβολή του στον τομέα της λογοτεχνικής μετάφρασης.
Το θεατρικό του Καμπανέλλη Η Αυλή των Θαυμάτων αποτελεί ένα χαρακτηριστικό δείγμα του νεοελληνικού ρεαλισμού. Το έργο αποτυπώνει ένα μωσαϊκό ονείρων και ματαιώσεων μέσα από λόγο που συνδυάζει αυθεντικότητα και ποιητική ευαισθησία.
Η μετάφραση στην αραβική αποδίδει με συνέπεια το έργο, διατηρώντας τη δραματουργική ένταση, το ύφος, τον ρυθμό και τη γλωσσική πολυσημία του πρωτοτύπου.
Η διάδοση της νεοελληνικής λογοτεχνίας στον αραβόφωνο κόσμο κρίνεται ιδιαίτερα σημαντική, ιδίως αν ληφθεί υπόψη ο περιορισμένος αριθμός μεταφρασμένων έργων της στη συγκεκριμένη γλωσσική και πολιτισμική σφαίρα. Υπό αυτό το πρίσμα, το έργο του Khaled Raouf συμβάλλει ουσιαστικά στη γεφύρωση των δύο πολιτισμών και στην ενίσχυση του διαπολιτισμικού διαλόγου.
Στην κατηγορία μετάφρασης έργων της νεοελληνικής λογοτεχνίας σε άλλη γλώσσα, έχουν πραγματοποιηθεί εξαιρετικές μεταφράσεις σε όλες τις γλώσσες στόχου. Οι μεταφράσεις που υποστηρίχθηκαν από το πρόγραμμα GreekLit για την παραγωγή του 2024 φτάνουν τους πενήντα έναν τίτλους και περιλαμβάνουν έργα παλαιότερων και σύγχρονων Ελλήνων πεζογράφων, ποιητών και θεατρικών συγγραφέων, τόσο αυτοτελή όσο και σε ανθολογίες. Το πρόγραμμα GreekLit αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για τη διάδοση της ελληνικής λογοτεχνίας διεθνώς, καθώς προωθεί τη μετάφραση όλων των ειδών λόγου, συμβάλλοντας έτσι στην παγκόσμια προβολή του νεοελληνικού πολιτισμού. Το γεγονός ότι η Ελλάδα ήταν τιμώμενη χώρα στη Διεθνή Έκθεση Βιβλίου της Σάρτζας υπογραμμίζει τη σημασία αυτής της προσπάθειας.
