Ένα αποχαρακτηρισμένο πρόγραμμα «ελέγχου του μυαλού» που αποκάλυψε μέχρι πού μπορεί να φτάσει το κράτος στο όνομα της εθνικής ασφάλειας.
Το τελευταίο διάστημα δημοφιλείς podcasters και YouTubers επαναφέρουν διαρκώς στη δημόσια συζήτηση ιστορίες για μυστικές υπηρεσίες, «βαθύ κράτος» και υπόγεια δίκτυα επιρροής.
Οι θεωρίες γύρω από τον Τζέφριν Έπστιν – και οι ενδείξεις ότι εργαζόταν για τη Mossad, τη CIA ή το FBI – έχουν αναζωπυρώσει ένα ευρύτερο ερώτημα: μέχρι πού μπορούν να φτάσουν οι μυστικές υπηρεσίες;
Τι μεθόδους χρησιμοποιούν πραγματικά; Κάπου εδώ επανέρχεται στο προσκήνιο και το MKUltra, το οποίο όμως δεν βρίσκεται στη σφαίρα της συνωμοσιολογίας. Δεν πρόκειται για αστικό μύθο. Είναι ένα πραγματικό, αποχαρακτηρισμένο πρόγραμμα της CIA, που αποτελεί μία από τις πιο σκοτεινές σελίδες στην ιστορία των Ηνωμένων Πολιτειών.
Ο Ψυχρός Πόλεμος και η εμμονή με τον «έλεγχο του μυαλού»
Το MKUltra ξεκίνησε επισήμως το 1953, επί διεύθυνσης του Άλεν Ντάλες στη CIA, στο αποκορύφωμα του Ψυχρού Πολέμου. Η Ουάσιγκτον πίστευε ότι η Σοβιετική Ένωση, η Κίνα και η Βόρεια Κορέα είχαν αναπτύξει τεχνικές «πλύσης εγκεφάλου» σε αιχμαλώτους πολέμου. Ο φόβος ότι οι αντίπαλοι είχαν βρει τρόπο να χειραγωγούν ανθρώπινη συνείδηση δημιούργησε έναν επικίνδυνο ανταγωνισμό.
Στόχος του MKUltra ήταν η ανάπτυξη τεχνικών ελέγχου της συμπεριφοράς: εξαναγκαστικές ανακρίσεις, πρόκληση αμνησίας, «σπάσιμο» ψυχολογικών αντιστάσεων, ακόμη και δημιουργία ελεγχόμενων πρακτόρων.
Το πρόγραμμα περιλάμβανε δεκάδες υπο-προγράμματα και χρηματοδοτήθηκε μέσω πανεπιστημίων, ερευνητικών ιδρυμάτων και «βιτρινών», ώστε να αποκρύπτεται η εμπλοκή της CIA.
LSD: Το «μαγικό εργαλείο» της χειραγώγησης
Η πιο γνωστή πτυχή του MKUltra ήταν τα πειράματα με LSD (λυσεργικό οξύ). Η CIA πίστευε ότι η ουσία μπορούσε να διαλύσει τις άμυνες του ανθρώπινου νου και να καταστήσει ένα άτομο πιο επιρρεπές σε ανάκριση ή υποβολή.
Το σοκαριστικό στοιχείο: σε πολλές περιπτώσεις τα πειράματα έγιναν χωρίς τη γνώση ή τη συναίνεση των συμμετεχόντων. Πολίτες, στρατιώτες, φυλακισμένοι, ασθενείς με προβλήματα ψυχικής υγείας, ακόμη και πράκτορες της ίδιας της CIA έλαβαν LSD εν αγνοία τους.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι επιπτώσεις ήταν καταστροφικές. Καταγεγραμμένο περιστατικό αφορά τον βιοχημικό Φρανκ Όλσον, ο οποίος έλαβε LSD χωρίς να το γνωρίζει και λίγες ημέρες αργότερα έπεσε από παράθυρο ξενοδοχείου στη Νέα Υόρκη, σε μια υπόθεση που παραμένει αντικείμενο διαμάχης μέχρι σήμερα.
Υπνωτισμός, ηλεκτροσόκ και στέρηση αισθήσεων
Το MKUltra δεν περιορίστηκε στο LSD. Τα αποχαρακτηρισμένα έγγραφα δείχνουν ότι δοκιμάστηκαν:
- Υπνωτισμός και τεχνικές υποβολής
- Ισχυρά ψυχοδραστικά φάρμακα
- Ηλεκτροσόκ υψηλής έντασης
- Στέρηση ύπνου και αισθήσεων
- Ακραίες μορφές ψυχολογικής πίεσης
Σε ορισμένες περιπτώσεις, ασθενείς σε ψυχιατρικά ιδρύματα υπέστησαν επαναλαμβανόμενες συνεδρίες ηλεκτροσόκ σε συνδυασμό με φαρμακευτική καταστολή, χωρίς πλήρη ενημέρωση ή ελεύθερη συγκατάθεση.
Οι πρακτικές αυτές έρχονταν σε ευθεία σύγκρουση με τις αρχές της ιατρικής δεοντολογίας που είχαν διαμορφωθεί μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και τις δίκες της Νυρεμβέργης.
Η καταστροφή των εγγράφων και η αποκάλυψη
Το 1973, εν μέσω σκανδάλων και πολιτικής αναταραχής στην Ουάσιγκτον, ο τότε διευθυντής της CIA Ρίτσαρντ Χελμς διέταξε την καταστροφή της πλειονότητας των αρχείων του MKUltra. Χιλιάδες έγγραφα καταστράφηκαν.
Ωστόσο, ορισμένα αρχεία είχαν διαφύγει της καταστροφής, καθώς είχαν αποθηκευτεί σε οικονομικά αρχεία που δεν συμπεριλήφθηκαν στην εντολή. Το 1975, η Γερουσία των ΗΠΑ συγκρότησε την περίφημη United States Senate Church Committee, η οποία ερεύνησε τις παράνομες δραστηριότητες των αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών.
Οι αποκαλύψεις προκάλεσαν σοκ: η CIA είχε πράγματι διεξαγάγει εκτεταμένα πειράματα σε ανθρώπους, συχνά χωρίς συναίνεση. Το Κογκρέσο θέσπισε αυστηρότερους ελέγχους και μηχανισμούς εποπτείας των μυστικών υπηρεσιών, ενώ ο τότε πρόεδρος Τζέραλντ Φορντ προχώρησε σε εκτελεστικά διατάγματα που περιόριζαν συγκεκριμένες πρακτικές.
Ιστορικά τεκμηριωμένο, αλλά όχι πλήρως διαλευκανθέν
Παρά τα πορίσματα και τις δημόσιες ακροάσεις, πολλά ερωτήματα παραμένουν αναπάντητα. Η καταστροφή των εγγράφων καθιστά αδύνατη την πλήρη αποτύπωση της κλίμακας του προγράμματος. Υπολογίζεται ότι το MKUltra περιλάμβανε πάνω από 150 επιμέρους ερευνητικά σχέδια.
Η ίδια η CIA έχει αναγνωρίσει την ύπαρξη και τη βασική δομή του προγράμματος. Τα έγγραφα που αποχαρακτηρίστηκαν τις δεκαετίες του 1970 και 1990 επιβεβαιώνουν ότι πραγματοποιήθηκαν πειράματα με LSD και άλλες ουσίες, καθώς και μεθόδους ψυχολογικής πίεσης.
Δεν πρόκειται, λοιπόν, για φήμη του διαδικτύου. Είναι ιστορικό γεγονός.
Το MKUltra και η σημερινή καχυποψία
Το MKUltra αποτελεί σήμερα σημείο αναφοράς για όσους βλέπουν παντού μυστικές επιχειρήσεις και χειραγώγηση. Η ύπαρξή του λειτουργεί ως υπενθύμιση ότι οι κυβερνήσεις –ιδίως σε περιόδους φόβου και γεωπολιτικής έντασης– μπορούν να υπερβούν τα όρια.
Ταυτόχρονα, η τεκμηριωμένη ιστορία του MKUltra διαφέρει από τις σύγχρονες θεωρίες που κυκλοφορούν ανεξέλεγκτα στα κοινωνικά δίκτυα. Η διαφορά είναι κρίσιμη: το MKUltra αποκαλύφθηκε μέσα από επίσημες έρευνες, έγγραφα και κοινοβουλευτικό έλεγχο.
Η ιστορία του δεν αποδεικνύει ότι κάθε ισχυρισμός είναι αληθής. Αποδεικνύει, όμως, ότι η απόλυτη εμπιστοσύνη χωρίς λογοδοσία είναι επικίνδυνη.
Ένα σκοτεινό κεφάλαιο που άφησε σημάδια
Περισσότερο από μισό αιώνα μετά, το MKUltra παραμένει ένα τραυματικό κεφάλαιο για τα θύματα και για την αμερικανική δημοκρατία. Κατέδειξε τα όρια της κρατικής εξουσίας, τα ρήγματα στην ηθική της επιστημονικής έρευνας και την ανάγκη θεσμικής εποπτείας.
Σε μια εποχή όπου η τεχνολογία –από τα ψυχομετρικά δεδομένα έως την τεχνητή νοημοσύνη– επαναφέρει ερωτήματα για τη χειραγώγηση της ανθρώπινης συμπεριφοράς, η ιστορία του MKUltra λειτουργεί ως προειδοποίηση. Όχι ως θεωρία συνωμοσίας. Αλλά ως αποδεδειγμένη υπέρβαση ορίων στο όνομα της εθνικής ασφάλειας.
