Ένα πολιτικό πλαίσιο για το Κίνημα των Τεμπών
Του Αντώνη Ανδρουλιδάκη
1. Ποιοι είμαστε
Δεν είμαστε τάξη με σαφή όρια.
Δεν είμαστε ακόμη ένα κόμμα.
Δεν είμαστε ιδεολογία που φοριέται σαν ταμπέλα.
Είμαστε μια βιωμένη εμπειρία.
Η εμπειρία του να ζεις χωρίς εγγυήσεις.
Η εμπειρία του να σου ζητούν συνεχώς να προσαρμόζεσαι.
Η εμπειρία του να νιώθεις ότι οι αποφάσεις για τη ζωή σου λαμβάνονται αλλού – σε γραφεία, σε αγορές, σε αλγορίθμους, σε θεσμούς που δεν γνωρίζουν το πρόσωπό σου και αδιαφορούν για τις ανάγκες σου.
Είμαστε όσοι μάθαμε να ζούμε με λιγότερα απ’ όσα παράγουμε.
Όσοι συνηθίσαμε την επισφάλεια σαν φυσικό φαινόμενο.
Όσοι μεγαλώσαμε ακούγοντας ότι «έτσι είναι τα πράγματα».
Δεν είναι.
Οι «Κάτω» είμαστε όσοι ζούμε με την αίσθηση ότι η ζωή μας μπορεί ανά πάσα στιγμή να ανατραπεί: από μια κρίση, μια ασθένεια, ένα ατύχημα, μια αύξηση ενοικίου, μια απόφαση που λαμβάνεται μακριά τους.
Είμαστε οι νέοι που δυσκολευόμαστε να σχεδιάσουμε το μέλλον μας ή αναγκαζόμαστε να το αναζητήσουμε αλλού, μακριά από τον τόπο που μεγαλώσαμε.
Είμαστε οι εργαζόμενοι που δουλεύουμε περισσότερο αλλά νιώθουμε λιγότερη ασφάλεια, που αλλάζουμε δουλειές όχι από επιλογή αλλά από ανάγκη, που ζούμε με συμβάσεις προσωρινές και προοπτικές αβέβαιες.
Είμαστε οι συνταξιούχοι που μετράμε καθημερινά τις αντοχές μας και το πορτοφόλι μας.
Οι μικρομεσαίοι που πιεζόμαστε από αγορές και δομές μεγαλύτερες από εμάς, που βλέπουμε τον κόπο μιας ζωής να γίνεται όλο και πιο εύθραυστος.
Είμαστε οι άνθρωποι της περιφέρειας που αισθανόμαστε ότι η χώρα συχνά τελειώνει πριν φτάσει σε εμάς, σε υποδομές, υπηρεσίες, ευκαιρίες, προοπτικές.
Είμαστε εκείνοι στους οποίους κόβουν το ρεύμα όταν ο λογαριασμός δεν βγαίνει, εκείνοι που δεν μπορούν να πάνε διακοπές ούτε για λίγες μέρες, οι οικογένειες που υπολογίζουν μέχρι το τελευταίο ευρώ για να βγει ο μήνας, εκείνοι που τους παίρνουν το σπίτι τα funds.
Είμαστε οι μητέρες -και οι πατέρες- που δουλεύουμε νύχτα για να μπορούμε να κρατάμε τα παιδιά μας την ημέρα.
Οι άνθρωποι που φροντίζουμε ηλικιωμένους γονείς χωρίς επαρκή υποστήριξη.
Οι εργαζόμενοι της «αόρατης» οικονομίας: delivery, καθαριότητα, φροντίδα, επισφάλεια. Τα “μπλοκάκια” που παριστάνουμε τους επιχειρηματίες του εαυτού μας.
Είμαστε όσοι ζούμε με ενοίκια που ανεβαίνουν πιο γρήγορα από τους μισθούς.
Όσοι φοβόμαστε ένα δάνειο, μια αρρώστια, ένα δόντι που πονάει, μια απρόβλεπτη στιγμή που μπορεί να ανατρέψει τα πάντα.
Είμαστε όσοι νιώθουμε ότι η ζωή στην Ελλάδα γίνεται διαρκής διαχείριση κινδύνου.
Είμαστε όσοι δεν τακτοποιηθήκαμε από επιδοτήσεις, επιχορηγήσεις και προγράμματα.
Όσοι δεν βρήκαμε σταθερότητα μέσα από διαδρομές «γνωριμιών», γραφείων και δικτύων επιρροής.
Όσοι δεν στηρίξαμε τη ζωή μας σε μηχανισμούς εξυπηρέτησης, αλλά στον κόπο, την εργασία και την αβεβαιότητα της καθημερινότητας.
Είμαστε όσοι δεν βολευτήκαμε σε γραφεία, επιτροπές και θέσεις που λειτουργούν περισσότερο ως ανταμοιβή παρά ως ανάγκη.
Όσοι δεν θελήσαμε να γίνουμε παρατρεχάμενοι της εξουσίας, να ζούμε στη σκιά της, να περιμένουμε τη σειρά μας σε έναν αθέατο κύκλο ανταλλαγών.
Είμαστε όσοι πιστεύουμε ότι η αξιοπρέπεια δεν μπορεί να εξαρτάται από το αν έχεις πρόσβαση σε κέντρα επιρροής.
Ότι η εργασία δεν πρέπει να γίνεται μέσο εξάρτησης.
Ότι η πολιτική δεν πρέπει να λειτουργεί ως σύστημα διανομής εύνοιας.
Είμαστε οι εποχικοί εργαζόμενοι -μήνες ολόκληρους χωρίς ρεπό, με εξαντλητικά ωράρια- της λεγόμενης «τουριστικής βιομηχανίας» της πατρίδας μας, που την κατήντησαν την Ταυλάνδη της Μεσογείου. Grecoland.
Είμαστε οι κτηνοτρόφοι με τα σκοτωμένα ζώα που θάψαν μπροστά στο μαντρί μας.
Είμαστε και οι αγρότες. Εκείνοι που σηκωνόμαστε πριν χαράξει, που μετράμε τον καιρό, το κόστος, την αντοχή της γης και τη δική μας. Που βλέπουμε τον κόπο μας να συμπιέζεται ανάμεσα σε τιμές που δεν ορίζουμε, σε μεσάζοντες που αποφασίζουν αλλού, σε μια πολιτεία που όχι μόνο δεν θέλει τη γη παραγωγική αλλά θέλει και τον άνθρωπο αόρατο.
Είμαστε όσοι αρνιόμαστε μια κοινωνία που βασίζεται στη χάρη αντί για το δικαίωμα, στην εξυπηρέτηση αντί για τη θεσμική ισότητα. Μια κοινωνία και ένα πολιτικό σύστημα που δεν ολοκληρώνει τους πολίτες, αλλά παράγει εξαρτήσεις.
Είμαστε εμείς που δεν μάθαμε ποτέ τη γλώσσα των urban aesthetics, που δεν ζούμε σε χώρους όπου η αισθητική γίνεται τρόπος ταυτότητας ή κοινωνικού σήματος.
Είμαστε εμείς που δεν ξέρουμε από brunch κουλτούρα, από lifestyle οικολογίας καταναλωτικού τύπου, από trends που προϋποθέτουν χρόνο, χρήμα και ασφάλεια.
Είμαστε εμείς που η οικολογία δεν είναι branding αλλά ανάγκη- να μην πετάς τίποτα γιατί μπορεί να το χρειαστείς, να προσέχεις την κατανάλωση γιατί ο λογαριασμός καίει, να ζεις πιο λιτά όχι από επιλογή αλλά από συνθήκη.
Είμαστε εμείς που δεν έχουμε πάντα τον χώρο ή την πολυτέλεια να μετατρέπουμε τη ζωή σε αισθητικό project. Ζούμε πιο άμεσα, πιο πρακτικά, συχνά πιο σκληρά. Και αυτό δεν είναι έλλειμμα κουλτούρας – είναι εμπειρία ζωής που σπάνια βρίσκει χώρο στον δημόσιο λόγο.
Είμαστε οι «αποτυχημένοι» του «πετυχημένου» συστήματος των ελίτ του νεοφιλελευθερισμού.
Και πάνω απ’ όλα, είμαστε όσοι νιώθουμε ότι η εμπιστοσύνη προς τους θεσμούς δεν είναι πια δεδομένη.
Ότι η δημοκρατία κάνει πως υπάρχει, αλλά συχνά είναι μακρινή.
Ότι η φωνή μας ακούγεται λιγότερο απ’ όσο επηρεάζονται οι ζωές μας.
Είμαστε κι εμείς που πιστεύουμε ότι η δημοκρατία δεν εξαντλείται στην κάλπη.
Που θέλουμε λόγο στις αποφάσεις που διαμορφώνουν τη ζωή μας, στη δουλειά, στον τόπο μας, στην καθημερινότητα.
Που δεν ζητάμε απλώς να εκπροσωπούμαστε, αλλά να συμμετέχουμε αποφασιστικά.
Είμαστε εμείς που βλέπουμε το έλλειμμα ανεξαρτησίας της χώρας μας και πόσο συχνά οι αποφάσεις για τον τόπο μας επηρεάζονται από κέντρα εκτός αυτού – οικονομικά, θεσμικά ή γεωπολιτικά. Και ζητάμε μια δημοκρατία που να μπορεί να αποφασίζει με αυτοπεποίθηση, με σεβασμό στις διεθνείς σχέσεις αλλά με προτεραιότητα τις ανάγκες της κοινωνίας της.
Δεν ζητάμε προνόμια.
Ζητάμε αξιοπρέπεια.
Δεν ζητάμε θαύματα.
Ζητάμε μια κανονικότητα που να λειτουργεί.
Ζητάμε μια ζωή που αξίζει να τη ζεις.
2. Η ρωγμή της εποχής
Η οικονομική κρίση δεν ήταν παρένθεση.
Ήταν αποκάλυψη.
Αποκάλυψη των ορίων ενός μοντέλου ανάπτυξης που υποσχόταν ευημερία αλλά παρήγαγε ανασφάλεια.
Αποκάλυψη της ευθραυστότητας των θεσμών.
Αποκάλυψη ότι η κοινωνική κινητικότητα δεν είναι αυτονόητη.
Και έπειτα ήρθαν τα Τέμπη.
Όχι απλώς ως τραγωδία ή ακόμη ένα κρατικό έγκλημα.
Αλλά ως στιγμή που συμπύκνωσε μια ήδη υπόγεια αίσθηση:
ότι η ασφάλεια δεν είναι δεδομένη,
ότι η κανονικότητα μπορεί να αποδειχθεί εύθραυστη,
ότι η εμπιστοσύνη δεν επιβάλλεται, χτίζεται.
Το κοινωνικό κίνημα που ακολούθησε δεν ήταν μόνο οργή.
Ήταν ανάγκη εμπιστοσύνης.
Ανάγκη να ξαναπιστέψουμε ότι οι θεσμοί λειτουργούν.
Ότι η ζωή δεν είναι αναλώσιμη.
Ότι η δημοκρατία δεν είναι τυπική διαδικασία αλλά ζωντανή σχέση.
Από τότε κάτι μετακινείται.
Αθόρυβα, αλλά βαθιά.
3. Το Χάσμα
Σήμερα υπάρχει ένα χάσμα.
Όχι μόνο οικονομικό.
Όχι μόνο πολιτικό.
Ένα χάσμα εμπειρίας.
Από τη μία, όσοι ζουν την επισφάλεια ως καθημερινότητα.
Από την άλλη, δομές εξουσίας που είναι προκλητικά προστατευμένες από αυτήν.
Δεν πρόκειται για απλή αντιπαράθεση «λαού και ελίτ».
Πρόκειται για κρίση εμπιστοσύνης.
Όταν η πολιτική μοιάζει μακρινή, όταν οι θεσμοί φαίνονται αδιαφανείς, όταν η ασφάλεια μοιάζει προνόμιο, τότε η κοινωνία παύει να λειτουργεί και γίνεται πόλεμος όλων εναντίον όλων.
Και μια “πολεμική” κοινωνία δεν μπορεί να ανθίσει.
4. Τι Ζητάμε
Δεν ζητάμε να γίνουμε «Πάνω».
Δεν ζητάμε αλλαγή φρουράς.
Ζητάμε αλλαγή όρων.
Να μην είναι η ζωή διαρκής διαχείριση κινδύνου.
Να μην είναι η εργασία μόνιμη ανασφάλεια.
Να μην είναι η δημοκρατία τελετουργία χωρίς ουσία.
Δεν θέλουμε λιγότερη πολιτική.
Θέλουμε πολιτική που να αφορά στ’ αλήθεια τη ζωή.
Δεν θέλουμε περισσότερη ανάπτυξη αν σημαίνει λιγότερη ασφάλεια.
Δεν θέλουμε περισσότερους θεσμούς αν σημαίνει λιγότερη εμπιστοσύνη.
Θέλουμε:
- Αξιοπρέπεια πριν από αριθμούς.
- Ασφάλεια πριν από στατιστικές.
- Σχέσεις πριν από διαχείριση.
5. Οι Αρχές μας
Η οικονομία υπηρετεί τη ζωή.
Όχι το αντίστροφο.
Η ασφάλεια είναι δημόσιο αγαθό.
Στην εργασία, στις υποδομές, στην υγεία, στην καθημερινότητα.
Η λογοδοσία είναι όρος δημοκρατίας.
Χωρίς αυτήν, οι θεσμοί απομακρύνονται.
Η συμμετοχή είναι αναγκαία.
Η δημοκρατία δεν είναι μόνο εκλογές.
Η κοινότητα είναι δύναμη.
Η κοινωνία δεν είναι άθροισμα ατόμων που ανταγωνίζονται.
6. Τι δεν είμαστε
Δεν είμαστε εχθροί κανενός άλλου εκτός των εξουσιαστών μας.
Δεν είμαστε νοσταλγοί του παρελθόντος, αλλά και δεν νιώθουμε ντροπή γι’ αυτό που είμαστε συλλογικά, ούτε μισούμε τον τόπο μας.
Δεν είμαστε αρνητές της προόδου.
Είμαστε η απαίτηση να υπάρχει μέλλον και για μας.
Ένα μέλλον όπου η αξιοπρέπεια δεν είναι προνόμιο, η ασφάλεια δεν είναι τύχη, η δημοκρατία δεν είναι μόνο διαδικασία και η ζωή είναι αξιοβίωτη.
7. Η Δημοκρατία που χρειαζόμαστε
Η δημοκρατία δεν απειλείται μόνο από την κατάργησή της.
Απειλείται και από την αποδυνάμωσή της.
Όταν οι πολίτες αισθάνονται ότι δεν ακούγονται, όταν η συμμετοχή περιορίζεται, όταν η εμπιστοσύνη φθίνει, η δημοκρατία γίνεται τύπος χωρίς ουσία.
Συνεπώς, δεν ζητάμε λιγότερη δημοκρατία.
Ζητάμε βαθύτερη δημοκρατία.
Δημοκρατία καθημερινή.
Δημοκρατία κατανοητή.
Δημοκρατία που αγγίζει τη ζωή.
8. Γιατί Τώρα
Γιατί η κρίση αποκάλυψε τα όρια του συστήματος της μεταπολίτευσης.
Γιατί τα Τέμπη έδειξαν το κόστος της αδράνειας.
Γιατί η εμπιστοσύνη δεν αποκαθίσταται με συνθήματα ούτε με ιδεολογικές φανφάρες.
Και γιατί μια κοινωνία χωρίς εμπιστοσύνη δεν είναι κοινωνία. Είναι σύνολο ανθρώπων σε διαρκή επιφυλακή.
9. Η μετατόπιση που ήδη συμβαίνει
Δεν πρόκειται απαραίτητα για εξέγερση.
Πρόκειται για μετατόπιση.
Όταν οι άνθρωποι παύουν να πιστεύουν ότι το σύστημα τους αφορά, αναζητούν άλλους τρόπους: να δουλεύουν, να συνεργάζονται, να εμπιστεύονται, να ζουν.
Αυτή η μετατόπιση δεν φαίνεται πάντα θεαματική.
Αλλά αλλάζει τα θεμέλια.
10. Το όραμα
Μια κοινωνία όπου η αξιοπρέπεια είναι δεδομένη, η ασφάλεια είναι συλλογική κατάκτηση, η δημοκρατία είναι καθημερινή εμπειρία.
Όχι κοινωνία χωρίς συγκρούσεις. Αλλά κοινωνία με εμπιστοσύνη.
Όχι κοινωνία χωρίς διαφορές. Αλλά κοινωνία χωρίς χάσματα αξιοπρέπειας.
Οι «Κάτω» δεν ζητάμε να αντικαταστήσουμε τους «Πάνω».
Ζητάμε να πάψει να υπάρχει αυτό το κάθετο χάσμα.
Ζητάμε όρους ζωής που να μην απαιτούν «πρόσβαση», αλλά δικαιοσύνη.
Ζητάμε μια κοινωνία όπου η αξιοπρέπεια δεν περνά από μεσάζοντες.
Όπου η εργασία αρκεί για να ζήσεις.
Όπου η δημοκρατία δεν λειτουργεί ως δίκτυο ευκαιριών για λίγους, αλλά ως κοινός χώρος για όλους.
Γιατί οι «Κάτω» δεν θέλουμε να μπούμε στο παιχνίδι της φεουδαρχικής εύνοιας, δεν θέλουμε να δίνουμε πίστη στον κάθε φεουδάρχη για να επιβιώνουμε.
Οι «Κάτω» είμαστε εμείς που θέλουμε να αλλάξουμε τους κανόνες.
* Αναπτυξιακός & Κοινωνικός Ψυχολόγος, Διδάσκων Ψυχολογίας Πανεπιστημίου Neapolis.
