Αποκαλύπτονται νέα δεδομένα για την εξέλιξη και το τέλος της ζωής των άστρων.
Αυτή η εντυπωσιακή εικόνα από το διαστημικό τηλεσκόπιο Hubble αποκαλύπτει ένα δραματικό παιχνίδι φωτός και σκιάς στο Νεφέλωμα του Αυγού σμιλεμένο από φρέσκια αστρική σκόνη που έχει εκτοξευθεί πρόσφατα.
Το νεφέλωμα βρίσκεται περίπου χίλια έτη φωτός μακριά στον αστερισμό του Κύκνου και διαθέτει ένα κεντρικό άστρο κρυμμένο πίσω από ένα πυκνό νέφος σκόνης σαν έναν κρόκο φωλιασμένο μέσα σε ένα σκοτεινό και αδιαφανές ασπράδι. Μόνο η ευκρίνεια του Hubble μπορεί να αποκαλύψει τις περίπλοκες λεπτομέρειες που μαρτυρούν τις διεργασίες οι οποίες διαμορφώνουν αυτή την αινιγματική δομή.
Είναι το πρώτο, νεότερο και πλησιέστερο προπλανητικό νεφέλωμα που έχει ανακαλυφθεί ποτέ. Ένα προπλανητικό νεφέλωμα αποτελεί πρόδρομο στάδιο ενός πλανητικού νεφελώματος δηλαδή μιας δομής αερίου και σκόνης που σχηματίζεται από τα εκτιναγμένα στρώματα ενός ετοιμοθάνατου άστρου παρόμοιου με τον Ήλιο. Ο όρος «πλανητικό νεφέλωμα» είναι παραπλανητικός καθώς τα πλανητικά νεφελώματα δεν σχετίζονται με πλανήτες.
Στο κέντρο της εικόνας ένα αδιαφανές οβάλ νέφος γκρίζου αερίου με προσανατολισμό από τη θέση 1 έως τη θέση 7 του ρολογιού κρύβει το άστρο. Δύο ισχυρές δέσμες φωτός αναδύονται από μεγάλα ανοίγματα και στις δύο πλευρές του νέφους, σχηματίζοντας στενούς κώνους που εκτείνονται προς τις θέσεις 10 και 4. Το κεντρικό νέφος περιβάλλεται από ομόκεντρα, λεπτεπίλεπτα κελύφη αερίου που φωτίζονται από το φως του άστρου. Τα κελύφη αντανακλούν περισσότερο φως στα σημεία όπου τα πλήττουν οι δίδυμες δέσμες. Γύρω από το νεφέλωμα, σε μαύρο φόντο, διακρίνεται πλήθος μικρότερων άστρων με χαρακτηριστικές σταυροειδείς ακτίνες.
Το επιθανάτιο φως
Το Νεφέλωμα του Αυγού προσφέρει μια σπάνια ευκαιρία να δοκιμαστούν θεωρίες σχετικά με τα τελικά στάδια της αστρικής εξέλιξης. Σε αυτή την πρώιμη φάση το νεφέλωμα λάμπει αντανακλώντας το φως του κεντρικού του άστρου το οποίο διαφεύγει μέσω ενός πολικού «ματιού» στη γύρω σκόνη. Το φως αυτό προέρχεται από έναν σκονισμένο δίσκο που εκτοξεύθηκε από την επιφάνεια του άστρου μόλις πριν από λίγες εκατοντάδες χρόνια.
Οι δίδυμες δέσμες από το ετοιμοθάνατο άστρο φωτίζουν ταχύτατα κινούμενους πολικούς λοβούς που διαπερνούν μια πιο αργή και παλαιότερη σειρά ομόκεντρων τόξων. Τα σχήματα και οι κινήσεις τους υποδηλώνουν βαρυτικές αλληλεπιδράσεις με ένα ή περισσότερα κρυμμένα συνοδά άστρα, θαμμένα βαθιά μέσα στον παχύ δίσκο αστρικής σκόνης.
Άστρα όπως ο Ήλιος αποβάλλουν τα εξωτερικά τους στρώματα καθώς εξαντλούν τα αποθέματα υδρογόνου και ηλίου. Ο εκτεθειμένος πυρήνας γίνεται τόσο θερμός ώστε ιονίζει το γύρω αέριο δημιουργώντας τα λαμπερά κελύφη που παρατηρούνται σε πλανητικά νεφελώματα όπως το Νεφέλωμα της Έλικας, το Νεφέλωμα του Σαλαχιού και το Νεφέλωμα της Πεταλούδας. Ωστόσο, το συμπαγές Νεφέλωμα του Αυγού βρίσκεται ακόμη σε ένα σύντομο μεταβατικό στάδιο γνωστό ως προπλανητικό το οποίο διαρκεί μόνο λίγες χιλιάδες χρόνια. Αυτό το καθιστά ιδανικό για τη μελέτη της διαδικασίας εκτόξευσης υλικού όσο τα «ίχνη» της παραμένουν νωπά.
Τα συμμετρικά μοτίβα που κατέγραψε το Hubble είναι υπερβολικά τακτικά για να προέρχονται από μια βίαιη έκρηξη όπως μια υπερκαινοφανή. Αντίθετα, τα τόξα, οι λοβοί και το κεντρικό νέφος σκόνης πιθανότατα οφείλονται σε μια συντονισμένη σειρά ελάχιστα κατανοητών εκτινάξεων στον εμπλουτισμένο με άνθρακα πυρήνα του ετοιμοθάνατου άστρου. Τέτοια γηρασμένα άστρα δημιούργησαν και απελευθέρωσαν τη σκόνη που αργότερα αποτέλεσε το υλικό για μελλοντικά αστρικά συστήματα, όπως το δικό μας ηλιακό σύστημα, το οποίο σχηματίστηκε πριν από 4,5 δισεκατομμύρια χρόνια μαζί με τη Γη και τους άλλους βραχώδεις πλανήτες.
Το Hubble έχει παρατηρήσει το Νεφέλωμα του Αυγού και στο παρελθόν. Μια πρώτη εικόνα στο ορατό φως από την κάμερα WFPC2 συμπληρώθηκε το 1997 από εικόνα στο εγγύς υπέρυθρο με το όργανο NICMOS, προσφέροντας πιο κοντινή ματιά στο φως που εκπέμπει το νεφέλωμα. Το 2003, η κάμερα ACS έδωσε νέα εικόνα που αποκάλυψε την πλήρη έκταση των κυματισμών σκόνης γύρω του. Μια ακόμη εικόνα από την Κάμερα Ευρέος Πεδίου 3 το 2012 εστίασε στο κεντρικό νέφος σκόνης και στις εντυπωσιακές εκροές αερίου. Η νέα εικόνα συνδυάζει τα δεδομένα του 2012 με πρόσθετες παρατηρήσεις από το ίδιο πρόγραμμα, προσφέροντας την καθαρότερη έως σήμερα άποψη αυτού του περίτεχνου κοσμικού αυγού.
