Πιστεύεται ότι στον πυρήνα του βρίσκεται μια μαύρη τρύπα μεγαλώνοντας το κοσμικό αίνιγμα.
Ένα εντελώς σκοτεινό και μυστηριώδες σώμα με μάζα ίση με αυτήν ενός εκατομμυρίου άστρων σαν τον Ήλιο και διαθέτοντας ως «καρδιά» του μια μαύρη τρύπα συνεχίζει να μπερδεύει και να συναρπάζει τους αστρονόμους παρά τις συνεχιζόμενες έρευνες.
Αυτός ο «μυστηριώδης διαταράκτης», όπως τον χαρακτηρίζουν οι επιστήμονες, βρίσκεται σε απόσταση περίπου 11 δισεκατομμυρίων ετών φωτός και ανακαλύφθηκε το 2025 χάρη στη βαρυτική του επίδραση. Πλέον αποτελεί το πιο μακρινό αντικείμενο που έχει ανιχνευθεί ποτέ αποκλειστικά μέσω των βαρυτικών του επιδράσεων.
Ωστόσο οι αστρονόμοι δεν βρίσκονται εντελώς στο σκοτάδι σχετικά με τον μυστηριώδη διαταράκτη. Στην πραγματικότητα, είναι βέβαιοι ότι γνωρίζουν τι βρίσκεται στον πυρήνα αυτού του παράξενου κοσμικού σώματος. «Το εσωτερικό κεντρικό τμήμα είναι συμβατό με μια μαύρη τρύπα ή έναν πυκνό αστρικό πυρήνα ο οποίος παραδόξως αποτελεί περίπου το ένα τέταρτο της συνολικής μάζας του αντικειμένου. Καθώς όμως απομακρυνόμαστε από το κέντρο, η πυκνότητα του αντικειμένου εξομαλύνεται και σχηματίζει ένα μεγάλο, δισκοειδές συστατικό. Πρόκειται για μια δομή που δεν έχουμε ξαναδεί, οπότε θα μπορούσε να πρόκειται για μια νέα κατηγορία σκοτεινών αντικειμένων» αναφέρει ερευνητική ομάδα που δημοσιεύει τα ευρήματα της στην επιθεώρηση «Nature Astronomy».
Αυτή η παράξενη δομή εντοπίστηκε στο σύστημα βαρυτικού φακού JVAS B1938+666. Η βαρυτική εστίαση είναι ένα φαινόμενο που προβλέφθηκε για πρώτη φορά από τον Αϊνστάιν το 1915 στη θεωρία της γενικής σχετικότητας. Συμβαίνει όταν το φως από μια πηγή στο βάθος περνά μέσα από την καμπύλωση του χώρου που προκαλεί ένα μαζικό αντικείμενο στο προσκήνιο, γνωστό ως βαρυτικός φακός, με αποτέλεσμα η συνήθως ευθύγραμμη πορεία του φωτός να καμπυλώνεται. Ο τρόπος με τον οποίο επηρεάζεται το φως δεν επιτρέπει μόνο την παρατήρηση αντικειμένων σε τεράστιες αποστάσεις μέσω ενίσχυσης του φωτός, αλλά αποκαλύπτει επίσης πολλά στοιχεία για την κατανομή της μάζας μέσα στο ίδιο το σύστημα του φακού.
Ο βαρυτικός φακός JVAS B1938+666 αποτελείται από μαζικά σώματα που βρίσκονται σε αποστάσεις από 6,5 έως 11 δισεκατομμύρια έτη φωτός, συμπεριλαμβανομένου αυτού του «μυστηριώδους διαταράκτη», που είναι το πιο μακρινό στοιχείο του συστήματος. Μια ομάδα αστρονόμων επιχείρησε να ανακατασκευάσει την κατανομή της μάζας του αντικειμένου αποκαλύπτοντας το λεγόμενο «προφίλ πυκνότητάς» του.
Πρόκειται για μια εξαιρετικά πολύπλοκη διαδικασία, δεδομένου ότι το JVAS B1938+666 αποτελείται από πολλά διαφορετικά σώματα, με κύριο συστατικό έναν τεράστιο ελλειπτικό γαλαξία. Σε αντίθεση με τα άλλα σώματα, ωστόσο, ο μυστηριώδης διαταράκτης είναι εντελώς αόρατος.
«Η προσπάθεια να διαχωρίσουμε όλα τα διαφορετικά συστατικά μάζας ενός τόσο μακρινού και χαμηλής μάζας αντικειμένου χρησιμοποιώντας τη βαρυτική εστίαση ήταν εξαιρετικά δύσκολη και απίστευτα συναρπαστική. Εργαζόμαστε με δεδομένα υψηλής ποιότητας και πολύπλοκα μοντέλα και ακριβώς τη στιγμή που νόμιζα ότι τα είχαμε καταλάβει όλα, οι ιδιότητές του μας επιφύλαξαν άλλη μία έκπληξη. Είναι ακριβώς αυτός ο συνδυασμός δυσκολίας και μυστηρίου που κάνει αυτό το αντικείμενο τόσο συναρπαστικό» λέει η Σιμόνα Βεγγέτι από το Ινστιτούτο Αστροφυσικής Max Planck στη Γερμανία, επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας.
Τι γνωρίζουμε μέχρι στιγμής
Για να τον μελετήσουν οι ερευνητές ανέλυσαν αρχικά τις μικρές διαταραχές που προκαλεί στο συνολικό τόξο του βαρυτικού φακού JVAS B1938+666. Στη συνέχεια συνέκριναν δεδομένα που συλλέχθηκαν από μια συστοιχία τηλεσκοπίων συμπεριλαμβανομένου του τηλεσκοπίου Green Bank με διάφορα μοντέλα σκοτεινής ύλης. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι κανένα από αυτά τα μοντέλα δεν μπορούσε να εξηγήσει τον μυστηριώδη διαταράκτη.
«Έχει ένα πολύ παράξενο προφίλ, επειδή είναι ιδιαίτερα πυκνό στο κέντρο, αλλά εκτείνεται σε τεράστια κλίμακα. Δεν είναι λοιπόν ομοιόμορφα κατανεμημένο: είναι σαν να υπάρχει ένα εξαιρετικά συμπαγές αντικείμενο στο κέντρο, αλλά στη συνέχεια το προφίλ συνεχίζει να εκτείνεται σε αποστάσεις πολύ μεγαλύτερες από εκείνες που συνήθως παρατηρούνται σε γαλαξίες ή αστρικά συστήματα παρόμοιας μάζας» λέει ο Νταβίντε Μασάρι από το Εθνικό Ινστιτούτο Αστροφυσικής, μέλος της ερευνητικής ομάδας.
Μέχρι στιγμής οι έρευνες του μυστηριώδους διαταράκτη βασίστηκαν σε ραδιοτηλεσκόπια όμως μελλοντικές μελέτες και μια πιθανή λύση του αινίγματος θα μπορούσαν να προέλθουν από τηλεσκόπια που λειτουργούν σε άλλα μήκη κύματος, όπως η ισχυρή υπέρυθρη όραση του διαστημικού τηλεσκοπίου James Webb. «Αν τελικά καταφέρουμε να παρατηρήσουμε κάποια μορφή εκπομπής φωτός στο ορατό ή στο υπέρυθρο φάσμα, θα μπορούσαμε να συμπεράνουμε, για παράδειγμα, ότι πρόκειται για έναν κάπως ασυνήθιστο υπερσυμπαγή νάνο γαλαξία, με ασυνήθιστα εκτεταμένο αστρικό άλω. Αν όμως ακόμη και με το James Webb αποτύχουμε να ανιχνεύσουμε αστρικό φως ή άλλη ορατή ύλη, τότε θα σημαίνει ότι έχουμε να κάνουμε με ένα αντικείμενο του οποίου οι ιδιότητες είναι δύσκολο να εξηγηθούν με τα σημερινά μοντέλα σκοτεινής ύλης» εξηγεί η Κριστιάνα Σπινγκόλα του Εθνικού Ινστιτούτου Αστροφυσικής της Ιταλίας.
