Η πιο αποτελεσματική παγίδα δεν χρειάζεται πάντα κλειδαριές και κρυφά μικρόφωνα. Μπορεί να αρχίσει με ένα δείπνο, μια υπόσχεση αγάπης ή μια σχέση που μοιάζει απολύτως προσωπική.
Στον κόσμο των μυστικών υπηρεσιών, το «honey trap» περιγράφει την ερωτική ή συναισθηματική προσέγγιση ενός στόχου με σκοπό την απόσπαση πληροφοριών, τον εκβιασμό ή την επιρροή στις αποφάσεις του.
Η υπόθεση του Τζένσεν Χουάνγκ φέρνει ξανά τον όρο στο προσκήνιο. Ο επικεφαλής της Nvidia παραδέχθηκε ότι είχε εξωσυζυγική σχέση με την Άλις Χουάνγκ, πρώην στέλεχος της εταιρείας MegaSpeed που ερευνάται για διασυνδέσεις με την Κίνα. Αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών υποψιάζονται την Κινέζα επιχειρηματία για κατασκοπεία, ενώ το διοικητικό συμβούλιο της Nvidia εξετάζει αν ο CEO υπήρξε στόχος ξένης επιχείρησης και αν διακινήθηκαν ευαίσθητες πληροφορίες.
Μέχρι στιγμής, η εταιρεία λέει ότι δεν έχει ενδείξεις πως διακυβεύτηκαν εταιρικά απόρρητα ή πληροφορίες κρίσιμες για την εθνική ασφάλεια. Η έρευνα βρίσκεται σε εξέλιξη και το Πεκίνο απορρίπτει κατηγορηματικά τα περί κατασκοπείας. Δεν υπάρχει προς το παρόν απόδειξη.
Η γυναίκα που έγινε θρύλος — και προειδοποίηση
Κανένα όνομα δεν έχει συνδεθεί περισσότερο με την εικόνα της γυναίκας- κατασκόπου από εκείνο της Μάτα Χάρι. Η Ολλανδή χορεύτρια εκτελέστηκε από τη Γαλλία το 1917 ως κατάσκοπος των Γερμανών, με τις αρχές να υποστηρίζουν ότι αξιοποίησε τις σχέσεις της με αξιωματούχους και στρατιωτικούς για να αποσπάσει πληροφορίες.
Η ιστορία της, όμως, είναι λιγότερο βέβαιη από τον μύθο της. Βρετανικά αρχεία δεν κατέγραψαν αποδείξεις ότι είχε κατασκοπεύσει για τη Γερμανία, ενώ ιστορικοί έχουν αμφισβητήσει την επάρκεια των στοιχείων που οδήγησαν στην καταδίκη της. Η Μάτα Χάρι παραμένει έτσι διπλό σύμβολο: της ερωτικής κατασκοπείας, αλλά και του τρόπου με τον οποίο η εικόνα μιας γυναίκας μπορεί να μετατραπεί σε απόδειξη ενοχής.
Η αποστολή της Ζενγκ Πινγκρού
Μια πιο σαφής περίπτωση ερωτικής προσέγγισης ως οργανωμένης αποστολής καταγράφεται στη Σαγκάη της δεκαετίας του 1930. Η Ζενγκ Πινγκρού ήταν μια κοσμική νεαρή γυναίκα από τη Σαγκάη, με πατέρα Κινέζο εθνικιστή (υποστηρικτή του Κουομιντάνγκ) και Μητέρα Ιαπωνέζα. Λόγω της καταγωγής της, μιλούσε άπταιστα ιαπωνικά και είχε πρόσβαση στην ελίτ της κατεχόμενης πόλης, γεγονός που την έκανε ιδανική πράκτορα για τις κινεζικές μυστικές υπηρεσίες. Ανέλαβε να πλησιάσει τον Ντινγκ Μοτσούν, επικεφαλής μηχανισμού ασφαλείας που συνεργαζόταν με τους Ιάπωνες. Στόχος ήταν να διευκολύνει τη δολοφονία του.
Η επιχείρηση απέτυχε. Η Πινγκρού συνελήφθη και εκτελέστηκε το 1940, σε ηλικία 23 ετών. Η ιστορία της, όπως και εκείνη της Μάτα Χάρι, αναδεικνύει πόσο συχνά οι γυναίκες κατάσκοποι κρίνονται εκ των υστέρων όχι μόνο για την αποστολή τους, αλλά και μέσα από αφηγήσεις για τη σεξουαλικότητα, την αφοσίωση και την «τιμή» τους.
Οι «Romeo spies»: η αντίστροφη παγίδα
Στον Ψυχρό Πόλεμο, η Ανατολική Γερμανία ανέπτυξε μια συστηματική εκδοχή της ίδιας μεθόδου, με άνδρες πράκτορες. Οι λεγόμενοι «Romeo spies» προσέγγιζαν ανύπαντρες γυναίκες που εργάζονταν ως γραμματείς σε υπουργεία και κρατικές υπηρεσίες της Δυτικής Γερμανίας.
Η συναισθηματική σχέση μπορούσε να εξελιχθεί σε γάμο ή σε μακρόχρονο δεσμό, ενώ ο πράκτορας ζητούσε σταδιακά πληροφορίες ή τη βοήθεια της συντρόφου του για την πρόσβαση σε έγγραφα.
Η μέθοδος αποδείχθηκε αποτελεσματική επειδή στόχευε εργαζόμενες που, παρά τη χαμηλή θέση τους στην ιεραρχία, είχαν πρόσβαση σε απόρρητο υλικό. Οι πράκτορες του δικτύου του Μάρκους Βολφ στρατολογούσαν γυναίκες μέσα από σχέσεις που εμφανίζονταν ως προσωπικές.
Από το σκάνδαλο Profumo στα ψηφιακά «δολώματα»
Η υπόθεση Profumo στη Βρετανία, το 1963, ένωσε σε ένα σκάνδαλο τον υπουργό Πολέμου Τζον Προφούμο, την Κριστίν Κίλερ και τον Γεβγκένι Ιβάνοφ, σοβιετικό διπλωμάτη.
Η παράλληλη σχέση της Κίλερ με τους δύο άνδρες προκάλεσε έντονες ανησυχίες για την εθνική ασφάλεια. Δεν αποδείχθηκε, ωστόσο, ότι εκείνη είχε στρατολογηθεί ή ότι η σχέση στήθηκε ως επιχείρηση κατασκοπείας. Η μεταγενέστερη έρευνα κατέληξε ότι δεν είχαν διαρρεύσει κρατικά μυστικά. Το σκάνδαλο ήταν πραγματικό. Η εκδοχή της οργανωμένης «παγίδας» κυκλοφόρησε εντόνως, αλλά δεν τεκμηριώθηκε.
Η μέθοδος του honey trap πάντως δεν απαιτεί πλέον φυσική παρουσία. Εκστρατεία χάκερ που αποδόθηκε σε κρατικούς παράγοντες του Ιράν φέρεται να χρησιμοποίησε πλαστό προφίλ νεαρής γυναίκας για να προσεγγίσει εργαζομένους σε στρατηγικούς κλάδους. Από τις μυστικές υπηρεσίες του 20ού αιώνα έως τις σημερινές επιχειρήσεις επιρροής, το σταθερό στοιχείο δεν είναι το φύλο του πράκτορα ούτε καν η ερωτική σχέση. Είναι η εκμετάλλευση της εμπιστοσύνης.
Γι’ αυτό και στην υπόθεση Χουάνγκ το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο τι συνέβη μεταξύ δύο ανθρώπων, αλλά αν και πώς η προσωπική οικειότητα μπορούσε να ανοίξει δρόμο προς την τεχνολογία που βρίσκεται στο επίκεντρο του ανταγωνισμού ΗΠΑ – Κίνας.
