H παράσταση «Το Τελευταίο Debate ή Το Μενού της Επανάστασης» κάνει πρεμιέρα στις 13 Νοεμβρίου στο θέατρο ΤΟΠΟΣ ΑΛΛΟύ· σε σύλληψη και σκηνοθεσία Νίκου Καμτσή, αγγίζει ένα από τα πιο επικίνδυνα και διαρκώς επίκαιρα ερωτήματα της ανθρώπινης Ιστορίας: μπορεί η βία να νομιμοποιηθεί; Και αν ναι, από ποιον και με ποιο τίμημα; [Κεντρική Σκηνή – Κεφαλληνίας 17, Αθήνα].
Επί σκηνής δύο εμβληματικές και ακραία συγκρουσιακές μορφές: ο Ζαν-Πολ Μαρά, η φλογισμένη φωνή της Γαλλικής Επανάστασης, και ο Μαρκήσιος ντε Σαντ, ο σκοτεινός υπερασπιστής της απόλυτης ατομικής επιθυμίας. Ανάμεσά τους δεν στήνεται απλώς μια ιδεολογική αντιπαράθεση -στήνεται μια δίκη της βίας: της επαναστατικής, της κρατικής, της βίας που γίνεται στο όνομα του λαού ή της σωτηρίας.
Η παράσταση κινείται ανάμεσα στο πολιτικό θέατρο, τη μαύρη ειρωνεία και το σύγχρονο δημόσιο debate. Οθόνες με ιστορικά πρόσωπα που σφράγισαν τη σχέση βίας και επανάστασης -Λένιν, Τσε, Μαχάτμα Γκάντι, Νέλσον Μαντέλα, Μάλκολμ Χ, Μάρτιν Λούθερ Κινγκ, Γκέμπελς- λειτουργούν ως σχόλιο στη σημερινή συνθήκη: ζούμε σε έναν κόσμο όπου η βία δεν κρύβεται πια, αλλά προβάλλεται, αναπαράγεται και δικαιολογείται ανάλογα με το ποιος την ασκεί και ποιος την αφηγείται.
Ο Νίκος Καμτσής -που, επίσης, ερμηνεύει, μίλησε μαζί μας.
«Το Τελευταίο Debate ή Το Μενού της Επανάστασης»· ο τίτλος παραπέμπει σε μια πολιτική συζήτηση αλλά και σε κάτι που ακούγεται περίεργα -έως και μακάβρια… γαστρονομικό· μιλήστε μας για την επιλογή του.
«Ο τίτλος γεννήθηκε μαζί με την ιδέα της παράστασης. Το “Τελευταίο Debate” θυμίζει τη σημερινή πολιτική καθημερινότητα: όλοι μιλούν, όλοι υπερασπίζονται μια αλήθεια και συχνά κανείς δεν ακούει. Βάζω απέναντι, τον Μαρά -που απαιτεί ισότητα και αλλαγή των συνθηκών ζωής, και τον Σαντ -που δυσπιστεί απέναντι στα συλλογικά ιδεώδη και επιμένει στην επιθυμία του ατόμου. Το “μενού” προέκυψε από μια συγκεκριμένη εικόνα: κάποιοι τρώνε και κάποιοι πεινούν. Στη σκηνή υπάρχει πραγματικό τραπέζι. Ο πεινασμένος ζητά ένα κομμάτι και λοιδορείται. Ύστερα, οι θέσεις αλλάζουν. Ο επαναστάτης γίνεται εξουσία και ο δήμιος μπορεί να γίνει ο επόμενος καταδικασμένος. Ποιος τρώει, λοιπόν, και ποιος βρίσκεται στο μενού;»
Βάλατε τον Ζαν-Πολ Μαρά και τον Μαρκήσιο ντε Σαντ στο ίδιο τραπέζι· τι πιστεύετε ότι έχουν να πουν ο ένας στον άλλον σήμερα;
«Αν τους καλούσες στο ίδιο τραπέζι, πιθανότατα το δείπνο δεν θα τελείωνε καλά. Είναι δύο σύμβολα. Ο Μαρά πιστεύει ότι ο κόσμος πρέπει να αλλάξει, ακόμη κι αν χρειαστεί βία. Ο Σαντ τον κοιτάζει σαν να λέει: “Ωραία όλα αυτά, Ζαν-Πολ, αλλά έχεις γνωρίσει καθόλου τον άνθρωπο;”. Υποψιάζεται ότι πίσω από τις μεγάλες υποσχέσεις κρύβεται η απόλαυση της εξουσίας. Τους τοποθετούμε σε ένα εγκαταλειμμένο ξενοδοχείο, ενώ έξω ο κόσμος βράζει. Όταν αρχίζει η σύγκρουσή τους, το ξενοδοχείο ζωντανεύει. Σήμερα έχουμε οθόνες, τηλεοπτικά debate, αλγορίθμους. Το ερώτημα επιμένει: αλλάζουμε την κοινωνία ή, μόλις αποκτήσουμε δύναμη, ψάχνουμε ποιος θα πληρώσει τον λογαριασμό;»
Πότε, κατά τη γνώμη σας, η βία παύει να είναι πράξη αντίστασης και γίνεται έγκλημα; Υπάρχει σαφές όριο ή αυτό αλλάζει ανάλογα με την εποχή και την πλευρά από την οποία κοιτάμε την Ιστορία;
«Υπάρχει όριο, αλλά δεν είναι ζωγραφισμένο στο πάτωμα. Η Ιστορία συχνά το μετακινεί ανάλογα με τον νικητή. Για μένα, η αντίσταση χάνει το δίκιο της όταν παύει να βλέπει ανθρώπους και βλέπει μόνο “στόχους”, “προδότες”, “παράπλευρες απώλειες”. Όταν η βία γίνεται εκδίκηση, απόλαυση ή αυτοσκοπός, η αντίσταση κινδυνεύει να γίνει άλλοθι. Αυτό βασανίζει τον Μαρά: ποιος θα πει “ως εδώ” στην επανάσταση, όταν εκείνη θεωρεί ότι ο δίκαιος σκοπός επιτρέπει ανεξέλεγκτα μέσα; Η διαφορετική οπτική δεν σημαίνει ότι όλα επιτρέπονται. Ζητάμε από τον θεατή να αναρωτηθεί πού βάζει το όριο και αν το κρατά στην ίδια θέση όταν σκοτώνουν “οι δικοί του”».
Ο Μαρά πιστεύει ότι η επαναστατική βία μπορεί να είναι ιστορική αναγκαιότητα, ενώ ο Σαντ αμφισβητεί βαθιά κάθε ιδέα που απαιτεί θυσίες. Ποιος από τους δύο σας δυσκόλεψε περισσότερο ως δημιουργό;
«Με δυσκόλεψε η όλη σύνθεση και η υλοποίηση της παράστασης και όχι κάποιος ρόλος. Ο Σαντ μπαίνει σχεδόν με το ποινικό του μητρώο πάνω στο τραπέζι· ξέρεις ότι πρέπει να είσαι καχύποπτος. Ο Μαρά έρχεται με λέξεις που θέλεις να υπερασπιστείς: δικαιοσύνη, ψωμί για τον πεινασμένο. Σου λέει: “Βλέπεις την αδικία; Πόσο ακόμη θα την ανεχθείς;”. Δύσκολα του λες όχι. Μετά προχωρά ένα βήμα, κι άλλο ένα. Πού σταματάς να τον ακολουθείς; Δεν ήθελα έναν Μαρά που όλα τού συγχωρούνται, ούτε ένα τέρας που εύκολα απορρίπτεις. Ήθελα να τον καταλαβαίνεις και γι’ αυτό να σε φοβίζει. Ο Σαντ χαλάει τη βεβαιότητα των άλλων: “Ποιος αποφάσισε, ποιος θα θυσιαστεί;”. Αν κάποιος κερδίσει εύκολα, εμείς έχουμε χάσει το debate. Η παράσταση ξεκίνησε από μια ιδέα και όχι από ένα οργανωμένο θεατρικό κείμενο. Καθώς το θέμα της βίας είναι χαώδες η δυσκολία ήταν και είναι να οργανώσεις και να τιθασεύσεις ένα τόσο μεγάλο υλικό σε μια σκηνική δράση 95 λεπτών».
Αν ένας άνθρωπος σκοτώσει έναν ή κάποιους πιστεύοντας, πραγματικά, ότι έτσι σώζει χιλιάδες άλλους, αλλάζει αυτό κάτι στην ηθική αποτίμηση της πράξης του;
«Ναι, μπορεί να το πιστεύει πραγματικά. Αυτό εξηγεί το κίνητρο· δεν αθωώνει αυτομάτως την πράξη. Αλλιώς κάθε εποχή θα βρίσκει έναν αρκετά μεγάλο σκοπό για να δικαιολογεί τους νεκρούς της. Στην παράσταση, ο Μαρά βάζει έναν πεινασμένο νεαρό μπροστά σε δύο επιλογές: να ζητιανέψει για μια μπουκιά φαΐ ή να εξαφανίσει εκείνον που καταβροχθίζει τεράστιες ποσότητες, για να πάρει τη θέση του. Η παράσταση θέλει να θίξει τη σημερινή βία στις πιο άγριες μορφές της· την κρατική ή την ατομική βία. Όταν οι άνθρωποι γίνονται αριθμοί, η συνείδηση διευκολύνεται στη διαίρεση. Βλέπουμε νεκρούς στην τηλεόραση ή στα social media, ανάμεσα σε μια διαφήμιση και στο επόμενο βίντεο. Ύστερα κάνουμε scroll. Γινόμαστε όλο και βιαιότεροι. Έχουμε εξοικειωθεί τρομακτικά με τη θέα της βίας. Το πείραμα και το ερώτημα μάς αφορά άμεσα, όταν από την ασφάλεια της πλευράς μας δεχόμαστε ότι ο θάνατος κάποιων άλλων είναι ένα αναγκαίο τίμημα για έναν υποτίθεται καλύτερο κόσμο στο μέλλον».
Και τελικά, αν η παράσταση είναι ένα τραπέζι γύρω από το οποίο κάθονται η Επανάσταση, η Ιστορία, η βία και η ανθρώπινη επιθυμία, ποιος θα θέλατε να είναι ο θεατής, όταν πέσουν τα φώτα· ο δικαστής, ο κατηγορούμενος ή ένας άνθρωπος που, απλώς, προσπαθεί να καταλάβει;
«Θα ήθελα να φύγει λίγο καχύποπτος απέναντι στον εαυτό του. Από την πλατεία είναι εύκολο να ορίζεις τον ένοχο. Δυσκολότερα αναγνωρίζεις τον μηχανισμό μέσα σου: όταν χωρίζεις ανθρώπους σε “δικούς μας” και “άλλους”, όταν συγχωρείς στη δική σου πλευρά όσα καταδικάζεις στον αντίπαλο. Πριν από το μαχαίρι, μπορεί να έρθει μια λέξη, ένας αποκλεισμός. Ο Μαρά, ο Σαντ, η Σαρλότ αλλά και ο Πειραματιστής που οργανώνει όλο το εγχείρημα μεταφέρουν την ερώτηση στον θεατή. Η Εβράρ -σύντροφος του Μαρά, θέτει την ανθρώπινη πλευρά. Ο θεατής δεν μπορεί να μείνει για πάντα έξω από το τραπέζι. Με ενδιαφέρει να διακρίνει πώς κατασκευάζεται η βία στην καθημερινή γλώσσα και στις δικές του βεβαιότητες. Να φύγει ως ενεργός μάρτυρας που δυσκολεύεται πια να πει “δεν ήξερα”. Από εκεί αρχίζει η δική του δουλειά».
Ταυτότητα παράστασης
Το Τελευταίο Debate ή Το Μενού της Επανάστασης
Πρεμιέρα 13 Νοεμβρίου
Σύλληψη & Σκηνοθεσία: Νίκος Καμτσής
Σκηνικό-Κοστούμια: Μίκα Πανάγου
Μουσική: Κώστας Χαριτάτος
Video-editing: George Alexiou
AI Editing: Ανδρέας Τυρανόπουλος
Προβολή & Επικοινωνία: Βάσω Σωτηρίου – We Will
Ηθοποιοί
Νίκος Αλεξίου (Sade, κάποτε Μαρκήσιος)
Λαμπρινή Θάνου ( Simone Evrard, κάποτε σύντροφος του Μαρά)
Δημήτρης Φραγκιόγλου ( Ο Πειραματιστής/Διοργανωτής)
Νίνα Φραντζεσκάκη ( Charlotte de Corday, κάποτε δολοφόνος του Μαρά)
Νίκος Καμτσής ( Jean-Paul Marat κάποτε ιδεολόγος και ινστρούκτορας)
Μανώλης Γλαντζίνας (Ένας πολίτης, ο μόνος που δουλεύει)
Θέατρο ΤΟΠΟΣ ΑΛΛΟΥ – Κεντρική Σκηνή (Κεφαλληνίας 17 Αθήνα 210 8656004
Από 13 Νοεμβρίου
Προπώληση: https://www.more.com/gr-el/tickets/theater/teleutaio-debate-i-to-menou-tis-epanastasis/
