Λίγο μετά τις 8.30 το βράδυ ένα πρόγραμμα αρχίζει να περνά από υπολογιστή σε υπολογιστή. Δεν χρειάζεται άνθρωπο για να το αντιγράψει ούτε ζητά άδεια για να εγκατασταθεί. Αναζητά ανοιχτές πόρτες στα συστήματα που είναι συνδεδεμένα στο δίκτυο και, μόλις βρει μία, περνά στον επόμενο υπολογιστή.
Στην αρχή, οι διαχειριστές δεν ξέρουν τι βλέπουν. Ξέρουν μόνο ότι τα συστήματά τους επιβραδύνονται, οι υπολογιστές γεμίζουν με αντίγραφα του ίδιου προγράμματος και οι συνδέσεις αρχίζουν να μπλοκάρουν. Μέσα σε λίγες ώρες, το πρόβλημα απλώνεται από πανεπιστήμιο σε πανεπιστήμιο και φτάνει σε κυβερνητικά και στρατιωτικά δίκτυα.
Το ημερολόγιο γράφει 2 Νοεμβρίου 1998. Το Διαδίκτυο του 1988 δεν είναι ακόμη ο κόσμος που γνωρίζουμε σήμερα. Δεν έχει ιστοσελίδες, μηχανές αναζήτησης ή κοινωνικά δίκτυα. Συνδέει περίπου 60.000 υπολογιστές, κυρίως σε πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα και δημόσιους οργανισμούς. Και τώρα, περίπου ένας στους δέκα βρίσκεται στο έλεος ενός προγράμματος που πολλαπλασιάζεται ανεξέλεγκτα.
Το αποκαλούν «σκουλήκι»: ένα πρόγραμμα που διαδίδεται αυτόνομα μέσα σε ένα δίκτυο. Το όνομα του δημιουργού του θα γίνει συνώνυμο με την πρώτη μεγάλη ψηφιακή κρίση της εποχής.
Ένα πείραμα που ξεφεύγει
Ο Ρόμπερτ Τάπαν Μόρις είναι μεταπτυχιακός φοιτητής πληροφορικής στο Κορνέλ. Εκείνο το βράδυ, όμως, το πρόγραμμα δεν ξεκινά από έναν υπολογιστή του πανεπιστημίου του. Ο Μόρις αποκτά πρόσβαση σε υπολογιστή του Τεχνολογικού Ινστιτούτου της Μασαχουσέτης και από εκεί αφήνει το σκουλήκι ελεύθερο στο δίκτυο, επιχειρώντας να κρύψει την αφετηρία του.
Το πρόγραμμα εκμεταλλεύεται αδυναμίες σε εργαλεία και υπηρεσίες των συστημάτων Unix — ανάμεσά τους το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο και μια υπηρεσία που επιτρέπει σε χρήστες να αναζητούν πληροφορίες για άλλους λογαριασμούς. Δοκιμάζει επίσης να μαντέψει κωδικούς πρόσβασης, αξιοποιώντας συνηθισμένες λέξεις και στοιχεία από αρχεία των υπολογιστών.
Κάθε μολυσμένο σύστημα γίνεται εφαλτήριο για την επόμενη μόλυνση. Το κρίσιμο λάθος βρίσκεται στον μηχανισμό που ελέγχει αν ένας υπολογιστής έχει ήδη προσβληθεί. Το σκουλήκι δεν εμπιστεύεται πάντα την απάντηση που παίρνει. Έτσι, ακόμη κι όταν βρίσκει ένα αντίγραφό του σε έναν υπολογιστή, μπορεί να εγκαταστήσει και άλλο.
Η πρόθεση του Μόρις παραμένει αντικείμενο συζήτησης. Ο ίδιος υποστήριξε αργότερα ότι ήθελε να εκτιμήσει το μέγεθος του Διαδικτύου, όχι να καταστρέψει υπολογιστές. Το πρόγραμμα, ωστόσο, έχει ήδη περάσει από το στάδιο του πειράματος σε μια κρίση που κανείς δεν μπορεί να σταματήσει γρήγορα.
Το μήνυμα που δεν φτάνει
Καθώς η μόλυνση εξαπλώνεται, ερευνητές και διαχειριστές προσπαθούν να καταλάβουν τι συμβαίνει. Κάποιοι αποσυνδέουν τους υπολογιστές από το δίκτυο. Άλλοι συνεργάζονται τηλεφωνικά, αναλύουν τον κώδικα και αναζητούν τρόπο να αφαιρέσουν το πρόγραμμα χωρίς να χάσουν τα δεδομένα τους.
Ο Μόρις αντιλαμβάνεται ότι η κατάσταση έχει ξεφύγει. Μέσω φίλων, επιχειρεί να μεταδώσει ανώνυμα οδηγίες για την αντιμετώπιση του σκουληκιού, μαζί με μια συγγνώμη. Το μήνυμα, όμως, δυσκολεύεται να φτάσει στους παραλήπτες: το ίδιο το δίκτυο που πρέπει να μεταφέρει την προειδοποίηση είναι ήδη επιβαρυμένο από το πρόγραμμα.
Έως την επόμενη ημέρα, περίπου 6.000 από τους 60.000 υπολογιστές που είναι συνδεδεμένοι στο Διαδίκτυο έχουν επηρεαστεί. Δεν καταστρέφονται όλοι, ούτε σβήνονται τα δεδομένα τους, αλλά πολλοί επιβραδύνονται τόσο ώστε ουσιαστικά να μην μπορούν να χρησιμοποιηθούν. Για αρκετές ημέρες, ομάδες ειδικών εργάζονται για να καθαρίσουν τα συστήματα και να κλείσουν τις αδυναμίες που εκμεταλλεύεται ο κώδικας.
Μέσα στην αναστάτωση, γίνεται φανερό ότι το πρόβλημα δεν είναι μόνο το συγκεκριμένο πρόγραμμα. Το δίκτυο έχει σχεδιαστεί για να συνδέει υπολογιστές και να ανταλλάσσει πληροφορίες· δεν έχει ακόμη οργανωμένη άμυνα για μια απειλή που αντιγράφεται τόσο γρήγορα και σε τόσο μεγάλη κλίμακα.
Ο πρώτος που δικάζεται για το Διαδίκτυο
Η έρευνα οδηγεί στον Μόρις. Το 1990, σώμα ενόρκων τον κρίνει ένοχο βάσει του αμερικανικού νόμου για την παράνομη πρόσβαση σε υπολογιστές. Είναι ο πρώτος άνθρωπος που καταδικάζεται με βάση αυτόν τον νόμο.
Η ποινή του είναι τρία χρόνια επιτήρησης, 400 ώρες κοινωφελούς εργασίας και χρηματικό πρόστιμο 10.050 δολαρίων. Δεν φυλακίζεται. Η υπόθεση, όμως, ανοίγει ένα ερώτημα που τότε μοιάζει καινούργιο: ποιος ευθύνεται όταν ένας άνθρωπος γράφει ένα πρόγραμμα, το αφήνει να κυκλοφορήσει και μετά χάνει τον έλεγχο της δράσης του;
Η απάντηση δεν περιορίζεται στην αίθουσα του δικαστηρίου. Λίγες ημέρες μετά την επίθεση, δημιουργείται στο Πανεπιστήμιο Κάρνεγκι Μέλον η πρώτη ειδική ομάδα αντιμετώπισης έκτακτων περιστατικών υπολογιστών, ώστε να συντονίζει την απόκριση σε ανάλογες απειλές. Η ασφάλεια του δικτύου παύει να είναι υπόθεση λίγων ειδικών και γίνεται ζήτημα υποδομής.
Το σκουλήκι του Μόρις δεν καταστρέφει το Διαδίκτυο. Αποκαλύπτει, όμως, πόσο εύκολα μπορεί να μπλοκάρει ένα δίκτυο όταν κάθε υπολογιστής που μολύνεται μετατρέπεται σε όχημα για την επόμενη μόλυνση. Σχεδόν τέσσερις δεκαετίες αργότερα, η βασική δυσκολία παραμένει οικεία: οι υπολογιστές συνδέονται και λειτουργούν με εντυπωσιακή ταχύτητα — και μια αδυναμία μπορεί να διαδοθεί εξίσου γρήγορα.
