Αυτήν τη στιγμή, αμέτρητα βίντεο από το TikTok στέλνονται χωρίς κανένα σχόλιο σε αμέτρητες ομαδικές συνομιλίες. Μπορεί να θυμίζουν σε όσους τα στέλνουν τη μητέρα τους, τον σύντροφό τους ή τους κολλητούς τους από το λύκειο.
Οι παραλήπτες μπορεί να τα βρίσκουν χαριτωμένα ή να τα θεωρούν ψηφιακή ρύπανση.
Η ανταλλαγή memes δεν σταματά ποτέ.
Η ανταλλαγή memes ως τρόπος επικοινωνίας
Οι άνθρωποι ανταλλάσσουν memes σχεδόν από τότε που το διαδίκτυο έγινε παγκόσμιο δίκτυο, εντοπίζοντας αστεία στιγμιότυπα από τον εφήμερο κόσμο του ίντερνετ και στέλνοντάς τα στους αγαπημένους τους με μηνύματα, email ή μέσω των social media. Πριν από τα TikTok και τα Instagram Reels, υπήρχαν οι σύνδεσμοι του I Can Has Cheezburger? που αναρτούσαμε στους τοίχους μας στο Facebook. (Ακόμη και πριν από την εμφάνιση του διαδικτύου, οι άνθρωποι έκαναν κάτι παρόμοιο: η γιαγιά σας, για παράδειγμα, μπορεί να έκοβε από την εφημερίδα άρθρα που πίστευε ότι θα σας ενδιέφεραν.)
Ως τρόπος επικοινωνίας, το να στείλουμε ένα meme είναι μία από τις ευκολότερες –θα μπορούσαμε να πούμε και πιο τεμπέλικες– μορφές διατήρησης της επαφής. Είναι σχεδόν σαν να μην έχουμε πει απολύτως τίποτα. Κι όμως, ένας εκπληκτικά μεγάλος όγκος ερευνών για την ανταλλαγή memes έχει δείξει ότι αυτή η συνήθεια μπορεί να επιτελεί έναν σημαντικό ρόλο στις σχέσεις και να φέρνει τους ανθρώπους πιο κοντά.
Σύμφωνα με τον Άνταμ Γκραντ, καθηγητή Οργανωσιακής Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο της Πενσιλβάνια, η αποστολή memes μπορεί να αποτελεί μια μορφή «pebbling» – έναν όρο που εντόπισε στα social media. Η λέξη περιγράφει μια συμπεριφορά των πιγκουίνων gentoo, οι οποίοι προσφέρουν σε πιθανούς συντρόφους τους προσεκτικά επιλεγμένα, γυαλιστερά βότσαλα. Και στους ανθρώπους, η προσφορά ενός προσεκτικά επιλεγμένου, «λαμπερού» meme μπορεί να αποτελεί μια κίνηση ερωτικού ενδιαφέροντος αλλά και μια καθαρά φιλική χειρονομία.
«Αυτές οι χειρονομίες δεν είναι ασήμαντες. Κάθε βότσαλο είναι μια απόπειρα σύνδεσης», γράφει ο Γκραντ στο νέο του βιβλίο «Vibe: The Secrets of Strong Connections in a Lonely World». Το να πατήσουμε «Share» σε μια αστεία ανάρτηση στο Instagram δεν συγκρίνεται, ως κίνηση προσέγγισης, με το να καλέσουμε έναν φίλο για φαγητό.
Δεν είναι όμως και κάτι εντελώς ασήμαντο. Στην καλύτερη περίπτωση, είναι ένας τρόπος να επικοινωνήσουμε με κάποιον και να του υπενθυμίσουμε τη σχέση μας. Ο Νίκολας Μπρόντι, καθηγητής επικοινωνίας στο Πανεπιστήμιο του Πάτζετ Σάουντ, υποστηρίζει ότι, σύμφωνα με μη δημοσιευμένα ακόμη δεδομένα της έρευνάς του, ο συνηθέστερος λόγος που επικαλούνται οι άνθρωποι όταν στέλνουν memes είναι απλώς ότι θέλουν να πουν στον άλλον «σε σκέφτομαι».
Το βαθύτερο νόημα μίας κίνησης με πολλή σκέψη
Για πολλούς, ωστόσο, η κίνηση αυτή έχει βαθύτερο νόημα. Σύμφωνα με τους ειδικούς, οι άνθρωποι συνήθως επιλέγουν με προσοχή τι θα στείλουν και σε ποιον, διαλέγοντας τα «βότσαλα» που πιστεύουν ότι θα αρέσουν στον παραλήπτη. Για παράδειγμα, στέλνουν βίντεο με γάτες στον/στη σύντροφό τους, memes σχετικά με τον «Άρχοντα των Δαχτυλιδιών» σε συγκεκριμένους φίλους, νοσταλγικές αναρτήσεις για την emo μουσική σε άλλους και αναρτήσεις για λογοτεχνικές ίντριγκες στους φίλους τους που γράφουν.
Με αυτόν τον τρόπο δημιουργούμε και ενισχύουμε μια κοινή πραγματικότητα, όπως διαπίστωσε μελέτη για τη διαπροσωπική χρήση των memes: την αίσθηση ότι και οι δύο γνωρίζουμε τους άγραφους κώδικες της μικροκουλτούρας που διαμορφώνει τη σχέση μας. (Ακόμη κι όσοι δεν ανταλλάσσουν memes κάνουν κάτι ανάλογο με πολλούς άλλους τρόπους, όπως με εσωτερικά αστεία και μια κοινή, ιδιωτική γλώσσα.)
Τα memes είναι ιδιαίτερα αποτελεσματικά σε αυτό, επειδή «έχουν τόσες αποχρώσεις και τόσα διαφορετικά επίπεδα πολιτισμικών αναφορών και νοημάτων που συνδέονται με τις σχέσεις μας», όπως εξηγεί ο Μπρόντι, «ώστε αποκτούν πραγματική δύναμη κυρίως όταν νιώθουμε ήδη πολύ κοντά με κάποιον». Πράγματι, η έρευνά του δείχνει ότι οι άνθρωποι στέλνουν κυρίως memes σε όσους γνωρίζουν καλά, δηλαδή στους ερωτικούς τους συντρόφους και τους στενούς φίλους τους. Στην καλύτερη περίπτωση, ένα meme γίνεται αφορμή για περισσότερη επικοινωνία.
Η Ρέιτσελ Πενγκ, επίκουρη καθηγήτρια ψηφιακής διαφήμισης στο Πολιτειακό Πανεπιστήμιο της Λουιζιάνα, αποφάσισε να μελετήσει την αποστολή memes με αφορμή τη δική της εμπειρία με το κοινωνικό άγχος. «Μερικές φορές στέλνω memes για να ξεκινήσω μια συζήτηση», λέει. «Άλλες φορές δεν ξέρω τι να πω, αλλά θέλω να συνεχιστεί η κουβέντα». Και παρόλο που οι άνθρωποι ανταλλάσσουν memes κυρίως με τους πιο κοντινούς τους, η δική της έρευνα έχει δείξει ότι ίσως να είναι ακόμη πιο χρήσιμα στις σχέσεις μεταξύ γνωστών. Όταν μόλις αρχίζουμε να γνωρίζουμε κάποιον, το να αφιερώσουμε χρόνο για να επιλέξουμε κάτι που μας τον θυμίζει αποτελεί πιο ουσιαστική χειρονομία – ιδίως αν αυτή οδηγήσει σε ανταλλαγή μηνυμάτων.
Τι γίνεται, όμως, όταν ο παραλήπτης ενός meme δεν ανταποκρίνεται με νοσταλγικές αναμνήσεις και ενθουσιασμό; Σε ορισμένες συνομιλίες στο Instagram, η επικοινωνία είναι εντελώς μονόπλευρη: ο ένας στέλνει το ένα meme μετά το άλλο και ο άλλος αντιδρά με μια καρδιά το πολύ σε ένα στα δέκα. Αυτό μπορεί να γίνει εκνευριστικό.
«Υπάρχει και το ενδεχόμενο να βομβαρδίζουμε τους άλλους με τυχαία σκουπίδια από το διαδίκτυο», λέει ο Γκραντ. Αν, όμως, τα memes έχουν επιλεγεί με φροντίδα, η ανταλλαγή τους μπορεί και πάλι να λειτουργήσει θετικά για τη σχέση, ακόμη κι αν ο παραλήπτης γελάσει μόνος του χωρίς να απαντήσει. «Αν καταλαβαίνουμε και οι δύο το αστείο, δεν είναι κι αυτό μια μικρή στιγμή σύνδεσης;» λέει η Πενγκ.
«Ένα από τα βασικά στοιχεία για τη διατήρηση μιας σχέσης είναι η ανάγκη μας να νιώθουμε σίγουροι ότι ο άλλος εκτιμά τη φιλία και τη σχέση μας εξίσου με εμάς», προσθέτει ο Μπρόντι. Αυτό, ωστόσο, «δεν σημαίνει ότι πρέπει κάθε meme να απαντάται με ένα άλλο meme». Αρκεί να θυμόμαστε ότι, αν ένας φίλος μάς έστειλε 15 memes μέσα σε μία μέρα, σημαίνει ότι μας σκέφτηκε 15 φορές. Ας του στείλουμε, λοιπόν, πού και πού ένα lol ή μια καρδούλα, για να του δείξουμε ότι τον σκεφτόμαστε κι εμείς.
Με πληροφορίες από Atlantic
