Υπάρχουν νησιά που έμαθαν από αιώνες να υποδέχονται τον κόσμο. Η Ρόδος, σταυροδρόμι θαλασσών και λαών, θα τον υποδεχτεί για τρεις βραδιές, με τον πιο ελεύθερο τρόπο που ξέρει η μουσική· με τζαζ.
To Διεθνές Φεστιβάλ Τζαζ Ρόδου & Νοτίου Αιγαίου (RIJF) «Jazz Across the Water – Mediterranean Bridges», από το 2015, χτίζει γέφυρες πάνω από το νερό· από τις 22 έως 24 Οκτωβρίου φέρνει στο νησί των ιπποτών, καλλιτέχνες από τις ΗΠΑ, το Πουέρτο Ρίκο, την Ελλάδα, την Κύπρο, τη Σλοβακία, την Αλβανία, την Τουρκία, την Αυστρία, την Αγγλία και την Κούβα: μουσικούς που φτάνουν από διαφορετικούς τόπους και συναντιούνται στον ίδιο ρυθμό.
Κύριοι χώροι διεξαγωγής το Παλάτι του Μεγάλου Μαγίστρου η Παναγία του Μπούργκου, με ελεύθερη είσοδο για το κοινό.
Το Νεστορίδειο Μέλαθρο θα φιλοξεννήσει το διεθνές συνέδριο MedMus – Μεσογειακοί Αυτοσχεδιασμοί, με 24 ερευνητές από 7 χώρες, ενώ το φεστιβάλ ανοίγει την πόρτα και σε όσους μαθαίνουν, με Καθηγητές του Πανεπιστημίου του Σινσινάτι, ανάμεσά τους τους Craig Bailey και Scott Belck, να κάνουν masterclass για μαθητές του Μουσικού Σχολείου Ρόδου και φοιτητές του ΕΚΠΑ.
Ιδρυτής και καλλιτεχνικός διευθυντής του Φεστιβάλ είναι ο σαξοφωνίστας και συνθέτης Δημήτρης Βασιλάκης· μίλησε μαζί μας.
Πώς γεννήθηκε η ιδέα του Φεστιβάλ το 2015; Και τι έχει αλλάξει, περισσότερο, μέσα σε αυτά τα χρόνια;
«Η ιδέα ξεκίνησε μέσα από μια προσωπική σχέση. Όταν δίδασκα στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας, είχα μαθητή τον Ρόδιο σαξοφωνίστα Λευτέρη Χατζηαντώνη, που μου πρότεινε τη Ρόδο. Έτσι, το 2015 ξεκινήσαμε το πρώτο “Rhodes Jazz Festival”, με τον Δήμο και την Περιφέρεια.
Το 2017, υπήρξε μια δύσκολη καμπή, όταν ένας συνεργάτης της πρώτης περιόδου συνέχισε να χρησιμοποιεί την αρχική ονομασία διοργανώνοντας άλλο Φεστιβάλ, χωρίς τη συμμετοχή μου. Αντί όμως να εγκαταλείψω τη Ρόδο, επέστρεψα το 2018 με το “Jazz Democracy” στο Παλάτι του Μεγάλου Μαγίστρου. Την ίδια χρονιά παρουσίασα το “Jazz Democracy Forum” στα Ηνωμένα Έθνη στη Νέα Υόρκη και προέκυψε η συνεργασία με το “Bodrum Jazz Festival”.
Θα έλεγα, λοιπόν, ότι τα γενέθλια του Φεστιβάλ -όπως το γνωρίζουμε σήμερα, είναι το 2019, όταν ξεκίνησε ως “Rhodes & South Aegean International Jazz Festival”, με τον Λευτέρη πάντα τοπικό μας συντονιστή. Σήμερα, έχει εξελιχθεί σε διεθνή συνάντηση μουσικής, εκπαίδευσης και έρευνας, φέτος και με το Συνέδριο “MedMus – Mediterranean Improvisations”.
Τι σημαίνει φέτος ο τίτλος «Jazz Across the Water – Mediterranean Bridges» για εσάς προσωπικά;
«Το “Jazz Across the Water” γεννήθηκε σχεδόν κυριολεκτικά από τη συνεργασία με το Bodrum. Περνούσαμε με το καράβι απέναντι και συνειδητοποιούσες πόσο κοντά είμαστε πραγματικά. Σκέφτηκα, λοιπόν, την τζαζ να διασχίζει τα νερά, μεταφέροντας μηνύματα ειρήνης, πολιτισμού και συνεργασίας.
Σταδιακά, αυτό άνοιξε προς ολόκληρη τη Μεσόγειο και γεννήθηκε το “Mediterranean Bridges”· η Ρόδος, λόγω της γεωγραφικής και ιστορικής της θέσης, να γίνει ένας τόπος όπου η τζαζ δημιουργεί γέφυρες ανάμεσα σε διαφορετικούς πολιτισμούς. Φέτος, το “Mediterranean Improvisations” δίνει σε αυτή την ιδέα και ερευνητική διάσταση».
Κάποια στιγμή από όλες τις διοργανώσεις, που κρατάτε στη μνήμη με ιδιαίτερη συγκίνηση;
«Θυμάμαι ένα κοινό τζαμ στο Παλάτι του Μεγάλου Μαγίστρου με Έλληνες, Κύπριους και Τούρκους μουσικούς. Παίξαμε όλοι μαζί το “Black Orpheus” και στο τέλος αγκαλιαστήκαμε. Ήταν κάτι μαγικό. Για λίγα λεπτά, δεν υπήρχαν εθνικότητες· υπήρχαν μουσικοί που άκουγαν ο ένας τον άλλον και δημιουργούσαν μαζί».
Τι σας γοητεύει περισσότερο στη συνύπαρξη μουσικών από διαφορετικές πολιτισμικές παραδόσεις;
«Η τζαζ είναι η ζωή μου και με γοητεύει η ικανότητά της να συνομιλεί με σχεδόν όλους τους πολιτισμούς. Υπάρχει, όμως, μια προϋπόθεση: πρέπει να γνωρίζεις την πηγή, την ιστορία, τον ήχο και την παράδοσή της.
Δεν με ενδιαφέρει μια επιφανειακή ανάμειξη μουσικών. Η πραγματική συνάντηση απαιτεί γνώση και σεβασμό. Ένα εξαιρετικό παράδειγμα είναι ο Σωκράτης Σινόπουλος, που συμμετέχει φέτος: φέρνει τη βαθιά γνώση των παραδόσεων της Ανατολικής Μεσογείου και ταυτόχρονα γνωρίζει τι σημαίνει τζαζ και αυτοσχεδιασμός. Αυτό με ενδιαφέρει: διαφορετικές παραδόσεις, να συναντιούνται χωρίς να χάνουν την ταυτότητά τους».
Μπορεί ο αυτοσχεδιασμός να λειτουργήσει ως κοινή γλώσσα;
«Απολύτως. Αυτό ήταν βασικό ερώτημα και στο “Jazz Democracy Forum” στα Ηνωμένα Έθνη, με μουσικούς όπως ο David Liebman και ο Jeff “Tain” Watts. Βλέπω την τζαζ σαν μια μεγάλη θάλασσα, όπου διαφορετικά ποτάμια μπορούν να συναντηθούν. Το έζησα πρόσφατα και στα Τίρανα, παίζοντας με τον γιο μου Νέστορα και Αλβανούς μουσικούς. Δεν είχαμε την ίδια γλώσσα ή πολιτισμική αφετηρία, αλλά βρήκαμε αμέσως έναν κοινό μουσικό κώδικα. Ο αυτοσχεδιασμός είναι τρόπος επικοινωνίας: ακούς τον άλλον, αντιδράς, προτείνεις κάτι δικό σου και αφήνεις χώρο για την απάντησή του. Γι’ αυτό μπορεί να γίνει κοινή γλώσσα εκεί όπου οι λέξεις δεν αρκούν».
Πόσο σημαντικό είναι να δημιουργηθεί ένα νέο κοινό για την τζαζ στη Ρόδο;
«Ίσως είναι το σημαντικότερο κομμάτι του Φεστιβάλ. Από το 2015 συνεργαζόμαστε με το Μουσικό Σχολείο Ρόδου και από το 2019 η εκπαίδευση αποτελεί βασικό πυλώνα μας.
Δεν θέλουμε ένα Φεστιβάλ που έρχεται, παρουσιάζει ένα ωραίο διεθνές θέαμα και φεύγει. Θέλουμε να αφήνει κάτι στον τόπο: τα παιδιά να γνωρίζουν τους καλλιτέχνες, να συμμετέχουν σε masterclasses και ανοιχτές πρόβες και να αντιλαμβάνονται ότι υπάρχει δρόμος καλλιτεχνικής εξέλιξης και για τα ίδια.
Παράλληλα, θέλουμε τον κάτοικο της Ρόδου -που ίσως δεν έχει ακούσει ποτέ ζωντανά τζαζ- να ανακαλύψει ότι δεν είναι μια “εγκεφαλική” μουσική για λίγους, αλλά ζωντανή επικοινωνία, ενέργεια και συναίσθημα. Το σημαντικότερο για μένα είναι το Φεστιβάλ να μη γίνεται απλώς στη Ρόδο, αλλά να γίνεται σταδιακά κομμάτι της Ρόδου.
Το Φεστιβάλ διοργανώνεται από την “Jazz Democracy ΑΜΚΕ”, σε συνδιοργάνωση με τον Δήμο Ρόδου και την Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου, με την αιγίδα και την οικονομική υποστήριξη του Υπουργείου Πολιτισμού».
