Στο σπίτι όπου έζησαν μαζί στο Μιλάνο, ο Λέο Ντελ’Όρκο δεν έχει αλλάξει σχεδόν τίποτα. Τα μαύρα γυαλιστερά πατώματα, τα έπιπλα σε ύφος της δεκαετίας του ’30, το πορτρέτο του Τζόρτζιο Αρμάνι από τον Άντι Γουόρχολ. Ζει πλέον εκεί μόνος, με δύο γάτες και ένα πουλί, τον Μερλίνο, που έχει μάθει να λέει δύο λέξεις: «buongiorno» και «Giorgio».
Όταν μιλά για τις τελευταίες στιγμές του ανθρώπου με τον οποίο πέρασε σχεδόν μισό αιώνα, δεν θυμάται ένα ρούχο, μια επίδειξη ή κάποια μεγάλη στιγμή του οίκου. Θυμάται ένα χέρι. «Το πιο δύσκολο ήταν όταν μου κρατούσε το χέρι και ξαφνικά δεν μπορούσα πια να νιώσω το άγγιγμά του», λέει. Ύστερα σταματά. «Μερικές φορές ακόμη τον ονειρεύομαι».
Στα όνειρά του δεν συμβαίνει τίποτα μυθικό. Οι δυο τους ετοιμάζουν πάλι μια επίδειξη και γύρω τους υπάρχουν ρούχα παντού. Ίσως αυτή να είναι η πιο ακριβής εικόνα της ζωής τους: ο έρωτας, η συντροφικότητα και η δουλειά δεν υπήρξαν ποτέ εντελώς ξεχωριστά πράγματα. Και τώρα ο Ντελ’Όρκο πρέπει να κάνει κάτι που μοιάζει σχεδόν αδύνατο να συνεχίσει τον οίκο Armani χωρίς τον άνθρωπο που επί πέντε δεκαετίες ήταν ο ίδιος ο Armani.
Στα 73 του, ο Πανταλέο «Λέο» Ντελ’Όρκο είναι δημιουργικός διευθυντής των ανδρικών συλλογών, πρόεδρος του διοικητικού συμβουλίου και ελέγχει το μεγαλύτερο μεμονωμένο ποσοστό δικαιωμάτων ψήφου στη Giorgio Armani S.p.A. Μαζί με τη Σιλβάνα Αρμάνι και τον Αντρέα Καμεράνα βρίσκεται πλέον στον πυρήνα των ανθρώπων που πρέπει να αποφασίσουν τι σημαίνει συνέχεια για έναν οίκο που έφερε όχι μόνο το όνομα αλλά και τη βούληση ενός ανθρώπου.
Ένας από τους φίλους έπιασε κουβέντα μαζί του. Ο Αρμάνι τούς κάλεσε σπίτι για ένα απεριτίφ και λίγο αργότερα τους πρότεινε να δοκιμάσουν ως μοντέλα σε μια επίδειξή του. Ο Ντελ’Όρκο είπε «γιατί όχι;». Ένας από τους φίλους απορρίφθηκε επειδή ήταν πολύ κοντός. Ο Λέο επιλέχθηκε και σύντομα άρχισε να περνά όλο και περισσότερο χρόνο στο στούντιο, κάνοντας μικρές δουλειές και βοηθώντας στην ανάπτυξη υφασμάτων. Μέχρι που έμεινε.
Κάπου μέσα σε αυτή τη διαδρομή άλλαξε και η προσωπική τους σχέση. Ο Ντελ’Όρκο δεν δείχνει ιδιαίτερη ανάγκη να της δώσει έναν εύκολο ορισμό. «Υπάρχουν πράγματα που είναι δύσκολο να εξηγήσεις», λέει. «Συνέβη φυσικά».
Κι όμως, η σχέση τους βρίσκεται παντού μέσα στις λεπτομέρειες: στους καβγάδες για τα καπέλα που αγαπούσε ο Αρμάνι και άρεσαν λιγότερο στον Λέο, στις διαφωνίες τους για τα παπούτσια, στην EA7, που ο Αρμάνι αρχικά δεν ήθελε ενώ ο Ντελ’Όρκο ήταν βέβαιος ότι θα πετύχει. Μπορούσαν να τσακωθούν στη μία το μεσημέρι και λίγο αργότερα να πάνε κανονικά μαζί για φαγητό.
Ο Στέφανο Πιλάτι, που δούλεψε μαζί τους τη δεκαετία του ’90, το συνοψίζει απλά: «Ο Λέο είναι ο άνθρωπος του Armani. Τελεία». Δεν ήταν εκείνος που έλεγε πάντοτε «ναι» και ίσως αυτό να ήταν ένα από τα σημαντικότερα πράγματα που πρόσφερε στον Αρμάνι. Ένα πρώην στέλεχος του οίκου παρομοιάζει τις μεγάλες ιταλικές εταιρείες μόδας με αυλές της Αναγέννησης: υπάρχει ο πρίγκιπας και γύρω του οι αυλικοί. Ο Λέο μπορούσε να πει στον πρίγκιπα όσα οι υπόλοιποι δεν τολμούσαν.
Η Κάρλα Σοτσάνι, που γνώρισε και τους δύο από τη δεκαετία του ’70, τον θεωρεί σήμερα τον τελευταίο ζωντανό σύνδεσμο με την αρχική ιστορία του οίκου. Ο Ντελ’Όρκο δεν έμαθε απλώς τον κώδικα Armani, τον είδε να χτίζεται από μέσα. Ήταν εκεί πριν από το «Επάγγελμα: Ζιγκολό», όταν ο Ρίτσαρντ Γκιρ φόρεσε τα μαλακά σακάκια και τα παντελόνια του Αρμάνι και το ανδρικό κοστούμι απέκτησε ξαφνικά άλλη σεξουαλικότητα. Πριν από το «Miami Vice», πριν από το Emporio Armani, πριν από τα αρώματα, τα έπιπλα, τα εστιατόρια, τα ξενοδοχεία, τα γιοτ και τα ακίνητα.
Ο Ντελ’Όρκο δεν υπήρξε, όμως, δίπλα στον Αρμάνι μόνο όταν η επιτυχία γινόταν όλο και μεγαλύτερη. Ήταν εκεί και σε μία από τις πιο οδυνηρές περιόδους της ζωής του. Ο Σέρτζιο Γκαλεότι ήταν ο σύντροφος και επιχειρηματικός συνοδοιπόρος με τον οποίο ο Αρμάνι έχτισε την εταιρεία από την αρχή. Η σχέση τους υπήρξε για ένα διάστημα ερωτική, αλλά ο Αρμάνι έλεγε ότι η λέξη «αγάπη» ήταν πολύ στενή για να περιγράψει αυτό που τους συνέδεε: ήταν «σύμμαχοι απέναντι στη ζωή και στον υπόλοιπο κόσμο».
Όταν ο Γκαλεότι αρρώστησε βαριά το 1984, ο Αρμάνι ταξίδευε στη Νέα Υόρκη για να τον βλέπει και σε κάποιες από αυτές τις δύσκολες επισκέψεις ήταν μαζί του και ο Ντελ’Όρκο. Ο Γκαλεότι πέθανε τον Αύγουστο του 1985, στα 40 του, σε μια εποχή που το AIDS θέριζε τον κόσμο της μόδας και η δημόσια γλώσσα συχνά απέφευγε ακόμη και να ονομάσει τι συνέβαινε.
Ο Αρμάνι βρέθηκε μόνος επικεφαλής μιας εταιρείας που αναπτυσσόταν με ιλιγγιώδη ταχύτητα. Πολλοί περίμεναν ότι δεν θα τα κατάφερνε. Αντί γι’ αυτό, ανέλαβε και το επιχειρηματικό σκέλος που διαχειριζόταν ο Γκαλεότι και κράτησε τον πλήρη έλεγχο της εταιρείας για την υπόλοιπη ζωή του. Ο Ντελ’Όρκο παρέμεινε δίπλα του, και ο ίδιος ο Αρμάνι έγραψε αργότερα ότι δεν θα ξεχνούσε ποτέ πόσο τον είχε βοηθήσει ο Λέο εκείνη την περίοδο.
Εδώ βρίσκεται ίσως μία από τις πιο σημαντικές γραμμές της ιστορίας τους: ο άνθρωπος που σήμερα καλείται να συνεχίσει χωρίς τον Αρμάνι ήταν ήδη εκεί όταν εκείνος χρειάστηκε, για πρώτη φορά, να μάθει πώς συνεχίζονται η ζωή και μια εταιρεία μετά την απώλεια ενός συντρόφου.
Τέσσερις δεκαετίες αργότερα, οι ρόλοι έχουν αλλάξει. Ο Τζόρτζιο Αρμάνι προσπάθησε να οργανώσει ακόμη και την απουσία του με την ίδια εμμονή στον έλεγχο που χαρακτήριζε τη δουλειά του. Η διαθήκη του προβλέπει την πώληση ενός πρώτου ποσοστού 15% της εταιρείας μέσα σε 18 μήνες από τον θάνατό του, με προτεραιότητα στις LVMH, EssilorLuxottica και L’Oréal ή σε εταιρεία αντίστοιχου κύρους. Σε δεύτερη φάση προβλέπεται πώληση μεγαλύτερου ποσοστού ή, εναλλακτικά, εισαγωγή στο χρηματιστήριο, ενώ το Ίδρυμα Giorgio Armani πρέπει να διατηρεί τουλάχιστον το 30% της εταιρείας.
Ακόμη και το μέλλον έπρεπε, όσο ήταν δυνατόν, να είναι σχεδιασμένο. Μόνο που μια εταιρεία δεν είναι διαθήκη. Και ο Armani δεν υπήρξε ποτέ ένας οίκος στον οποίο ο ιδρυτής αποσυρόταν σταδιακά ώστε να εμφανιστεί ο επόμενος. Ο Αρμάνι παρέμεινε σχεδιαστής, διευθύνων σύμβουλος, ιδιοκτήτης και τελική εξουσία σχεδόν μεχρι.
Έτσι ο Ντελ’Όρκο βρίσκεται μπροστά σε ένα παράδοξο: πρέπει να αλλάξει τον οίκο αρκετά ώστε να έχει μέλλον, αλλά όχι τόσο ώστε να πάψει να είναι Armani. Δεν φαίνεται να ενδιαφέρεται για μια θεαματική επανεκκίνηση. «Δεν με ενδιαφέρει να είμαι Prada», λέει. Στη νέα ανδρική συλλογή οι αλλαγές είναι σχεδόν ψιθυριστές: πιο στενά παντελόνια, μακρύτερα σακάκια, λινό, πλυμένο μετάξι και εξαιρετικά μαλακό τζιν. Μετά από χρόνια κατά τα οποία ο ίδιος ο Αρμάνι αναζητούσε συνεχώς κάτι καινούργιο, ο Ντελ’Όρκο πιστεύει ότι ίσως έχει έρθει η στιγμή να επιστρέψουν στο κοστούμι.
Δεν θέλει να αποδείξει ότι υπάρχει καταστρέφοντας αυτό που υπήρχε πριν. Αυτό δεν σημαίνει ότι ο οίκος μένει ακίνητος. Η πρόσληψη του 42χρονου Ναπολιτάνου Ντάριο Βιτάλε για τη δημιουργική διεύθυνση της Emporio Armani και των αξεσουάρ της Giorgio Armani είναι η πρώτη μεγάλη κίνηση της νέας εποχής και βάζει έναν άνθρωπο έξω από τον στενό οικογενειακό πυρήνα μέσα στη συζήτηση για το δημιουργικό μέλλον του οίκου.
Πίσω όμως από όλες τις δημιουργικές αποφάσεις βρίσκεται το πολύ μεγαλύτερο ζήτημα της ιδιοκτησίας. Ο οίκος Armani παραμένει ένα από τα τελευταία μεγάλα ανεξάρτητα ονόματα της ιταλικής μόδας, σε μια βιομηχανία όπου ιστορικές εταιρείες έχουν περάσει η μία μετά την άλλη σε μεγάλους ομίλους και επενδυτικά κεφάλαια. Τα έσοδά του έχουν υποχωρήσει τα τελευταία χρόνια, αλλά ο όμιλος διαθέτει σημαντικά ταμειακά αποθέματα, δεν έχει χρέος και οι συμφωνίες του στα αρώματα, τα καλλυντικά και τα γυαλιά εξακολουθούν να αποφέρουν πολύ μεγάλα έσοδα.
Ο ίδιος ο Ντελ’Όρκο δηλώνει ότι θα προτιμούσε, κάποια στιγμή, μια εισαγωγή στο χρηματιστήριο από την πώληση του ελέγχου της εταιρείας σε άλλον όμιλο. «Θα ένιωθα πιο ελεύθερος», λέει. Δεν αποφασίζει, όμως, μόνος του: για μια τόσο μεγάλη αλλαγή χρειάζεται τη στήριξη της οικογένειας Αρμάνι και προς το παρόν, όλοι μοιάζουν να αποφεύγουν το είδος της οικογενειακής σύγκρουσης που έχει διαλύσει άλλες επιχειρηματικές δυναστείες.
Ίσως επειδή ο απόντας εξακολουθεί να βρίσκεται μέσα στο δωμάτιο.
Όταν ο Λέο Ντελ’Όρκο και η Σιλβάνα Αρμάνι κάθονται με τα στελέχη της εταιρείας για να συζητήσουν όσα εκκρεμούν, εξακολουθούν να αφήνουν άδεια την καρέκλα στην κεφαλή του τραπεζιού.
Ήταν η θέση του Τζόρτζιο.
Το δύσκολο τώρα δεν είναι να αποφασίσουν ποιος θα καθίσει εκεί.
Είναι να μάθουν αν ο οίκος Armani μπορεί να συνεχίσει χωρίς να χρειαστεί ποτέ κανείς να πάρει πραγματικά τη θέση του.
