Του Ariel Cohen
Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή και το επαναλαμβανόμενο κλείσιμο και άνοιγμα του Στενού του Ορμούζ κυριαρχούν εδώ και μήνες στην επικαιρότητα. Η “οικονομική Αποκάλυψη” που πολλοί προέβλεπαν δεν έχει έρθει ακόμα. Προς το παρόν.
Μέχρι στιγμής, η χαμηλότερη του αναμενομένου ζήτηση από την Κίνα, σε συνδυασμό με τις ποσότητες πετρελαίου που διακινούνται μέσω του αγωγού Ανατολής-Δύσης της Σαουδικής Αραβίας —ο οποίος μεταφέρει πετρέλαιο στον τερματικό σταθμό του Γιανμπού, στην Ερυθρά Θάλασσα, παρακάμπτοντας το Στενό του Ορμούζ— απέτρεψαν το χειρότερο σενάριο.
Ωστόσο, η Τεχεράνη φαίνεται αποφασισμένη να προκαλέσει ακριβώς αυτό το σενάριο και το επιδιώκει μέσω μιας διττής στρατηγικής με στόχο τη Σαουδική Αραβία, την οποία το Ιράν έχει σαφώς αναγνωρίσει ως τον αδύναμο κρίκο της φιλοαμερικανικής συμμαχίας στη Μέση Ανατολή. Και όχι, η πρόσφατα αμυντική συμφωνία που υπέγραψαν Πακιστάν, Τουρκία και Σαουδική Αραβία δεν έχει καταφέρει μέχρι στιγμής να προστατεύσει το Ριάντ.
Η επίθεση με drones στις 10–11 Σεπτεμβρίου, η οποία αποδίδεται σε φιλοϊρανικές σιιτικές πολιτοφυλακές στο Ιράκ και είχε ως στόχο κρίσιμες πετρελαϊκές υποδομές της Σαουδικής Αραβίας, σε συνδυασμό με τη στρατιωτική επίθεση των ανταρτών Χούθι της Υεμένης στα μέσα Σεπτεμβρίου —οι οποίοι κατέλαβαν εδάφη κατά μήκος της στενής νότιας εισόδου στην Ερυθρά Θάλασσα, καθώς και αρκετά νησιά στην περιοχή— έδωσε στην Τεχεράνη ακόμη μεγαλύτερη διαπραγματευτική ισχύ.
Το κρίσιμο ερώτημα παραμένει ο βαθμός αυτονομίας των Χούθι και το κατά πόσον οι ενέργειές τους υπαγορεύονται από το Ιράν. Η απάντηση δεν έχει δοθεί ακόμα.
Οι διακυμάνσεις των τιμών του πετρελαίου από τον Φεβρουάριο του 2026 είναι αποκαλυπτικές. Πριν από την έναρξη του πολέμου, οι τιμές κινούνταν γύρω στα 65 δολάρια το βαρέλι. Συνέχισαν να αυξάνονται, φτάνοντας στο υψηλό των 112 δολαρίων στις 7 Απριλίου. Στη συνέχεια πήραν την κατιούσα, υποχωρώντας στα 68 δολάρια το βαρέλι την 1η Ιουλίου. Στο μεταξύ σημειώθηκαν μικρές διακυμάνσεις, καθώς διαδέχονταν η μία την άλλη οι υποσχέσεις για κατάπαυση του πυρός και οι διαψεύσεις τους, όμως η γενική τάση παρέμεινε σταθερή.
Από την 1η Ιουλίου και μετά, οι τιμές αυξήθηκαν, φτάνοντας τα 102 δολάρια έως τις 16 Σεπτεμβρίου. Έκτοτε, καθώς οι πληροφορίες έγιναν πιο ακριβείς και ο κίνδυνος είχε σε μεγάλο βαθμό ενσωματωθεί στις τιμές, η αγορά σταθεροποιήθηκε και έγινε λιγότερο ευάλωτη στον πανικό. Οι ιρανικές επιθέσεις και οι εκεχειρίες γίνονταν ολοένα και λιγότερο αποτελεσματικές ως προς την επίδρασή τους στις αγορές. Αυτό, όμως, ίσως να αλλάξει σύντομα.
Ο αγωγός Ανατολής-Δύσης και οι εναλλακτικές
Ο αγωγός Ανατολής-Δύσης της Σαουδικής Αραβίας μεταφέρει αργό από τα ανατολικά πετρελαϊκά κοιτάσματα του βασιλείου, κοντά στο Αμπκάικ, διασχίζοντας την Αραβική Χερσόνησο μέχρι το Γιανμπού στην Ερυθρά Θάλασσα. Έτσι, επιτρέπει στη Σαουδική Αραβία να παρακάμπτει το Στενό του Ορμούζ.
Ο αγωγός, μήκους 745 μιλίων, έχει ονομαστική μέγιστη δυναμικότητα 7 εκατομμυρίων βαρελιών την ημέρα (bpd), αν και οι πραγματικές ροές κυμαίνονταν μεταξύ 4 και 5 εκατ. βαρελιών την ημέρα —ποσότητα που αντιστοιχεί περίπου στο 4-5% της παγκόσμιας προσφοράς. Πριν από τον πόλεμο, περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα διέρχονταν από το Στενό του Ορμούζ.
Την Πέμπτη 10 Σεπτεμβρίου, drones έπληξαν αντλιοστάσια κατά μήκος του αγωγού, κοντά στο Ριάντ και τη Μεδίνα, προκαλώντας ζημιές και τραυματίζοντας αρκετούς ανθρώπους. Στη συνέχεια, η Σαουδική Αραβία ανέστειλε τη λειτουργία του αγωγού ως “προληπτικό μέτρο”. Οι σαουδαραβικές αρχές δήλωσαν ότι τα drones προέρχονταν από το Ιράκ, ενώ η Βαγδάτη επιβεβαίωσε ότι οι επιθέσεις εξαπολύθηκαν από την επαρχία Μαϊσάν.
Έπειτα από έκκληση του πρωθυπουργού του Ιράκ, η Σαουδική Αραβία δήλωσε ότι, προς το παρόν, δεν θα προβεί σε αντίποινα για την επίθεση και ότι θα “στηρίξει τις προσπάθειες της ιρακινής κυβέρνησης” να αποτρέψει επιθέσεις εναντίον γειτονικών κρατών.
Στη Μέση Ανατολή, όμως, τα πράγματα δεν λειτουργούν έτσι. Η αδράνεια απέναντι σε μια επίθεση κατά ζωτικής σημασίας υποδομών εκλαμβάνεται ως ένδειξη αδυναμίας. Η Σαουδική Αραβία έχει δαπανήσει εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια για την αγορά προηγμένου στρατιωτικού εξοπλισμού. Υπέγραψε επίσης μια αμυντική συμφωνία με το Ισλαμαμπάντ και την Άγκυρα που ακούγεται ιδιαίτερα απειλητική. Και… σιωπή.
Το Ιράν διαχειρίζεται ένα δίκτυο συμμάχων και ένοπλων οργανώσεων σε ολόκληρη την περιοχή, το οποίο μπορεί κατά περίπτωση να χρησιμοποιηθεί εναντίον κρίσιμων σημείων πίεσης. Αντί να επιχειρεί να κλείσει κάθε ναυτιλιακή οδό, η Τεχεράνη φαίνεται να αξιοποιεί τους περιφερειακούς συμμάχους της, ιδίως τους Χούθι, για να πλήξει τις εναλλακτικές διαδρομές που εξυπηρετούν το εμπόριο και την ενέργεια, σε μια περίοδο όπου η διέλευση από το Ορμούζ είναι προβληματική.
Μετά τις επιθέσεις με drones, οι Χούθι προωθήθηκαν κατά μήκος των ακτών της Ερυθράς Θάλασσας στην Υεμένη, καταλαμβάνοντας το λιμάνι της Μόκα από τις φιλοκυβερνητικές δυνάμεις της Υεμένης, οι οποίες υποστηρίζονται από το Ριάντ. Σύμφωνα με πληροφορίες, αξιωματικοί των Φρουρών της Επανάστασης καθοδηγούσαν τις ετερόκλητες δυνάμεις των Χούθι, που κινούνταν με Toyota Land Cruiser.
Οι Χούθι κατέλαβαν επίσης τα νησιά Μεγάλο και Μικρό Χανίς, καθώς και το νησί Περίμ, γύρω από το Στενό Μπαμπ ελ-Μαντέμπ. Το Περίμ βρίσκεται στο στενότερο σημείο του Μπαμπ ελ-Μαντέμπ. Από αυτήν τη στρατηγική θέση, οι Χούθι θα έχουν ευκολότερη πρόσβαση σε πλοία που διέρχονται από την Ερυθρά Θάλασσα. Παράλληλα, ο έλεγχος των νησιών Χανίς τούς προσφέρει δεσπόζουσα θέση πάνω από τις θαλάσσιες οδούς που οδηγούν στο Στενό.
Είναι σαν να τοποθετείς δύο οδοφράγματα σε έναν κρίσιμο δρόμο πρόσβασης, ώστε να ελέγχεις την είσοδο σε μια πόλη.
Η διακοπή της ναυσιπλοΐας στην Ερυθρά Θάλασσα θα ασκούσε επιπρόσθετη πίεση όχι μόνο στο Στενό Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, αλλά και στη Διώρυγα του Σουέζ. Η Διώρυγα, η οποία έχει καταγράψει αυξημένη κίνηση φέτος, αποτελεί την ταχύτερη θαλάσσια διαδρομή μεταξύ Ευρώπης και Ασίας και διακινεί περίπου το 12-15% του παγκόσμιου εμπορίου.
Σύμφωνα με την Αμερικανική Υπηρεσία Ενεργειακών Πληροφοριών (EIA), κατά το α’ εξάμηνο του 2025 διέρχονταν καθημερινά μέσω της Διώρυγας του Σουέζ και του αγωγού Σουέζ–Μεσόγειος περίπου 4,9 εκατ. βαρέλια αργού και πετρελαϊκών προϊόντων.
Μια παρατεταμένη διακοπή θα δημιουργούσε, επομένως, σοβαρό πρόβλημα για την παγκόσμια ναυτιλία και το εμπόριο. Τα δεξαμενόπλοια θα μπορούσαν θεωρητικά να αναδρομολογηθούν γύρω από το Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας, όμως η επιπλεόν απόσταση θα επιμήκυνε τα ταξίδια κατά αρκετές ημέρες και θα απαιτούσε περισσότερα καύσιμα.
Θα ανέβουν οι τιμές;
Η τελευταία αυτή κίνηση του Ιράν πιθανότατα θα ασκήσει ανοδικές πιέσεις στις τιμές. Η ευπάθεια των εξαγωγών πετρελαίου της Σαουδικής Αραβίας ήταν ήδη εμφανής πριν από την τελευταία επίθεση στον αγωγό, καθώς ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (IEA) μείωσε την πρόβλεψή του για την παραγωγή αργού της Σαουδικής Αραβίας το 2026 κατά 885.000 βαρέλια την ημέρα, στα 7,6 εκατ. βαρέλια την ημέρα.
Οι εξαγωγές αργού πετρελαίου του Βασιλείου, συμπεριλαμβανομένων των φορτίων που διακινούνται μέσω της Ερυθράς Θάλασσας και των αποστολών με δεξαμενόπλοια του λεγόμενου “σκιώδους στόλου”, μειώθηκαν κατά 1,1 εκατ. βαρέλια την ημέρα σε σχέση με τον προηγούμενο μήνα, στα 3,5 εκατ. βαρέλια την ημέρα, ενώ τα αποθέματα μειώθηκαν κατά επιπλέον 400.000 βαρέλια την ημέρα.
Οι τιμές της ενέργειας δεν έχουν ακόμη αποτυπώσει πλήρως αυτές τις μεταβολές στην προσφορά. Πιθανότατα θα παραμείνουν σταθερές έως ότου αρχίσουν να εξαντλούνται τα υφιστάμενα αποθέματα. Η αποθηκευτική δυναμικότητα του λιμανιού του Γιανμπού ανέρχεται σε 35 εκατ. βαρέλια. Ωστόσο, η παραγωγή αργού πετρελαίου της Σαουδικής Αραβίας μειώθηκε στα 6 εκατ. βαρέλια την ημέρα τον Αύγουστο —το χαμηλότερο επίπεδο εδώ και περισσότερες από τρεις δεκαετίες.
Το Reuters ανέφερε ότι η Σαουδική Αραβία διέθετε στο Γιανμπού αποθέματα πετρελαίου έτοιμου προς εξαγωγή που επαρκούσαν για περίπου πέντε έως επτά ημέρες. Επιπλέον αποθέματα αργού, αποθηκευμένα στα αιγυπτιακά λιμάνια Αΐν Σούχνα και Σίντι Κερίρ, θα μπορούσαν να εξασφαλίσουν την τροφοδοσία για αρκετές ακόμη ημέρες.
Έτσι, ενώ τα υφιστάμενα αποθέματα περιορίζουν προσωρινά τις επιπτώσεις στις τιμές της ενέργειας, μια παρατεταμένη διακοπή θα μπορούσε να εντείνει σημαντικά τις πιέσεις καθώς τα αποθέματα εξαντλούνται.
Ο υπουργός Ενέργειας των ΗΠΑ, Κρις Ράιτ, δήλωσε στις 15 Σεπτεμβρίου ότι ο σαουδαραβικός αγωγός αναμενόταν να επαναλειτουργήσει μέσα στις επόμενες ημέρες και ότι, στο μεταξύ, το βασίλειο μετέφερε περισσότερο πετρέλαιο μέσω του Στενού του Ορμούζ με τη συνδρομή του αμερικανικού στρατού (σ.σ. ο αγωγός Ανατολης-Δύσης επαναλειτουργεί από τις 22 Σεπτεμβρίου σε χαμηλούς ρυθμούς).
Επιπλέον οι Χούθι δήλωσαν ότι θα επιτρέψουν τη διέλευση όλων των πλοίων από την Ερυθρά Θάλασσα, συμπεριλαμβανομένων των αμερικανικών, αλλά όχι των σαουδαραβικών.
Μια παρατεταμένη διακοπή λειτουργίας, ωστόσο, θα προκαλούσε χάος σε μια αγορά που είναι ήδη υπό πίεση. Εάν ο αγωγός παρέμενε εκτός λειτουργίας ή συνεχίσει να υπολειτουργεί για έναν μήνα, χωρίς επαρκείς εναλλακτικές λύσεις, η αγορά θα μπορούσε να στερηθεί έως και 120 εκατομμύρια βαρέλια.
Σύμφωνα με πληροφορίες, ο Σαουδάραβας διάδοχος Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν τηλεφώνησε δύο φορές στον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ στις 10 Σεπτεμβρίου, ζητώντας του να παρέμβει. Η αμερικανική κυβέρνηση, ωστόσο, αρνήθηκε να αναλάβει άμεση στρατιωτική δράση και αντ’ αυτού προσέφερε βοήθεια σε θέματα πληροφοριών και εντοπισμού στόχων.
Αυτό σηματοδοτεί μια αλλαγή στη στάση του Ριάντ σε σχέση με τον Ιούλιο, όταν είχε δηλώσει στις Ηνωμένες Πολιτείες ότι μπορούσε να διαχειριστεί τη σύγκρουση με τους Χούθι χωρίς αμερικανική στρατιωτική εμπλοκή. Και πάλι, από την οπτική της περιφερειακής πολιτικής στη Μέση Ανατολή, η εξέλιξη αυτή δεν ενισχύει τη θέση της Σαουδικής Αραβίας.
Η τελευταία κίνηση του Ιράν αποσκοπεί στο να κρατήσει όμηρο την παγκόσμια οικονομία μέσω συντονισμένων στρατιωτικών ενεργειών σε ολόκληρη την περιοχή: αν δεν καταφέρει να αποκλείσει πλήρως το Στενό του Ορμούζ, θα επιχειρήσει να το αντισταθμίσει με το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ.
Οι αποξενωμένοι Αμερικανοί σύμμαχοι στην Ευρώπη και την Ασία δεν σπεύδουν να συνδράμουν τον Τραμπ και, ακόμη κι αν το έκαναν, οι ναυτικές τους δυνατότητες και η ικανότητά τους να προβάλλουν ισχύ στην περιοχή είναι περιορισμένες.
Κανείς δεν μπορεί να ακυρώσει τη γεωγραφία — ακόμη κι αν το μάθημα αυτό δεν διδάσκεται επαρκώς στα αμερικανικά σχολεία.
Και αν η Τεχεράνη δεν καταφέρει να κρατήσει κλειστό ούτε τον αγωγό προς την Ερυθρά Θάλασσα ούτε τον αγωγό Ανατολής-Δύσης, σκοπεύει να υπενθυμίσει στον κόσμο τη διαπραγματευτική της ισχύ και την ικανότητά της να προκαλεί διαταραχές στις αγορές πετρελαίου.
