Η «καλή γειτονία», το Κυπριακό και η Ανατολική Μεσόγειος ήταν για μία ακόμη φορά μερικά από τα χαρτιά που έπαιξε ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν από το βήμα της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ.
Ο Τούρκος πρόεδρος μίλησε για την ανάγκη επίλυσης των «υφιστάμενων ζητημάτων» στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο στη βάση των σχέσεων καλής γειτονίας και σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο, ενώ επανέφερε την πρόταση για μια περιφερειακή Διάσκεψη για την Ανατολική Μεσόγειο.
Παράλληλα, όμως, επανέλαβε με ιδιαίτερα σαφή τρόπο τη θέση της Άγκυρας για το Κυπριακό, ζητώντας από τη διεθνή κοινότητα να αναγνωρίσει την «Τουρκική Δημοκρατία της Βόρειας Κύπρου» και να συνάψει μαζί της πολιτικές, διπλωματικές και οικονομικές σχέσεις.
H επίγευση της συγκεκριμένης ομιλίας οδήγησε σε μια εικόνα διπλής ανάγνωσης. Από τη μία η γλώσσα της συνεννόησης, του Διεθνούς Δικαίου και της καλής γειτονίας και από την άλλη η επιμονή σε θέσεις που η Αθήνα θεωρεί ότι διευρύνουν την ατζέντα των ελληνοτουρκικών διαφορών και αμφισβητούν το υφιστάμενο πλαίσιο λύσης Κυπριακό, όπως ορίζεται από τα ψηφίσματα του ΟΗΕ.
Σχεδόν ίδια η συνταγή με το 2025
Η ομοιότητα με την περσινή ομιλία είναι εμφανής. Το 2025 ο Ερντογάν είχε δηλώσει ότι η λύση του Κυπριακού δεν μπορεί να στηρίζεται στο ομοσπονδιακό μοντέλο, υποστηρίζοντας ότι στο νησί υπάρχουν «δύο ξεχωριστά κράτη και δύο ξεχωριστοί λαοί». Είχε, επίσης, ζητήσει την αναγνώριση της τουρκοκυπριακής πλευράς και είχε προειδοποιήσει ότι έργα στην Ανατολική Μεσόγειο που αποκλείουν την Τουρκία και την τουρκοκυπριακή πλευρά δεν θα επιτύχουν.
Φέτος δεν υπήρξε κάποια θεαματική μετατόπιση από αυτή τη γραμμή. Αντίθετα, ο Τούρκος πρόεδρος επανέφερε την απαίτηση για «κυριαρχική ισότητα» και «ισότιμο διεθνές καθεστώς» των Τουρκοκυπρίων και κάλεσε εκ νέου τη διεθνή κοινότητα να αναγνωρίσει το ψευδοκράτος.
Η βασική διαφοροποίηση βρίσκεται περισσότερο στον τρόπο με τον οποίο συνδέεται η κυπριακή ατζέντα με την ευρύτερη συζήτηση για την Ανατολική Μεσόγειο. Η Άγκυρα εμφανίζεται να επιχειρεί να τοποθετήσει στο ίδιο πλαίσιο το Κυπριακό, τις θαλάσσιες ζώνες και τα ενεργειακά έργα.
Το πεδίο των επόμενων κινήσεων
Πίσω από τις γενικές αναφορές περί διαλόγου, στην Αθήνα το ενδιαφέρον στρέφεται κυρίως στο τι θα ακολουθήσει επί του πεδίου.
Η πρόταση Ερντογάν για Διάσκεψη της Ανατολικής Μεσογείου δεν είναι νέα. Αυτό που παρακολουθεί η ελληνική πλευρά είναι το εάν και με ποιον τρόπο η Άγκυρα θα επιχειρήσει να μετατρέψει την συγκεκριμένη πρόταση σε πλαίσιο συζήτησης για τα ζητήματα της περιοχής.
Η Αθήνα, ωστόσο, διαβάζει την τουρκική πρόταση μέσα από το συνολικό πλαίσιο των θέσεων της Άγκυρας. Πιο συγκεκριμένα, δεν απομονώνει τη φράση περί Διεθνούς Δικαίου από τις παράλληλες τουρκικές διεκδικήσεις.
Η ελληνική θέση παραμένει ότι η βασική διαφορά που μπορεί να οδηγηθεί σε διεθνή δικαιοδοσία είναι η οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ, ενώ ζητήματα που συνδέονται με την ελληνική κυριαρχία δεν αποτελούν αντικείμενο διαπραγμάτευσης.
Την ίδια στιγμή, η Αθήνα επιμένει ότι ο διάλογος με την Άγκυρα πρέπει να συνεχιστεί.
Διάλογος χωρίς αλλαγή των «κόκκινων γραμμών»
Η ελληνική προσέγγιση δεν είναι η διακοπή της επικοινωνίας με την Τουρκία. Αντίθετα, η κυβέρνηση εξακολουθεί να επενδύει στη διατήρηση λειτουργικών σχέσεων και ανοιχτών διαύλων επικοινωνίας προκειμένου να αποφεύγονται πιθανές κρίσεις.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έχει επαναλάβει ότι η Ελλάδα επιδιώκει μια παραγωγική σχέση με την Τουρκία και ότι το πλαίσιο επίλυσης της βασικής διαφοράς είναι το Διεθνές Δίκαιο και το Δίκαιο της Θάλασσας. Η Αθήνα αναγνωρίζει ως μόνη και μια βασική διαφορά την οριοθέτηση των θαλασσίων.
Παράλληλα, συνδέει τη διατήρηση της προοπτικής προσέγγισης με τον σεβασμό της κυριαρχίας και την αποφυγή απειλών.
Στην πρόσφατη τριμερή Ελλάδας-Κύπρου-Αιγύπτου, ο πρωθυπουργός υπογράμμισε ότι η Ελλάδα επιδιώκει σταθερότητα μέσα από λειτουργικές σχέσεις καλής γειτονίας, αλλά ξεκαθάρισε ότι σταθερότητα δεν σημαίνει υποχωρητικότητα ή ανοχή σε τετελεσμένα.
Το Κυπριακό παραμένει η μεγάλη απόσταση
Η Άγκυρα επαναφέρει την αναγνώριση της τουρκοκυπριακής πλευράς και την «κυριαρχική ισότητα» των Τουρκοκυπρίων.
Η Αθήνα και η Λευκωσία επιμένουν στο πλαίσιο των αποφάσεων του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ και στη λύση δικοινοτικής, διζωνικής ομοσπονδίας.
Ήδη στην περσινή Γενική Συνέλευση ο Κυριάκος Μητσοτάκης είχε δηλώσει ότι η λύση δύο κρατών δεν μπορεί να γίνει αποδεκτή από την Ελλάδα. Οι Αποφάσεις των Ηνωμένων Εθνών καλούν τις δύο κοινότητες να εξεύρουν συμπεφωνημένη λύση στο εσωτερικό πολιτικό πρόβλημα της Κύπρου με διαπραγματεύσεις, στο πλαίσιο του σεβασμού της κυριαρχίας, ανεξαρτησίας και εδαφικής ακεραιότητας της Κυπριακής Δημοκρατίας, της ταχείας απόσυρσης των ξένων στρατευμάτων, του τερματισμού κάθε ξένης επέμβασης στις υποθέσεις της και της λήψης μέτρων επειγόντως για την επιστροφή όλων των προσφύγων στις εστίες τους.
Οι Αποφάσεις των Ηνωμένων Εθνών προσδιορίζουν και τη βάση μιας συμπεφωνημένης λύσης, ειδικότερα ως διζωνικής δικοινοτικής ομοσπονδίας, με πολιτική ισότητα Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων, όπως αυτή ορίζεται στις σχετικές Αποφάσεις των ΗΕ, αλλά με μία κυριαρχία, μία διεθνή προσωπικότητα και μία ιθαγένεια.
Έτσι, η φετινή αναφορά Ερντογάν στην αναγνώριση του ψευδοκράτους δεν αντιμετωπίζεται στην Αθήνα ως νέα θέση, αλλά ως επανάληψη μιας στρατηγικής που η Τουρκία επιχειρεί να διατηρεί στην ατζέντα του ΟΗΕ.
